Morgunblaðið - 04.03.2009, Qupperneq 20

20
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 4. MARS 2009
Einar Sigurðsson.
Ólafur Þ. Stephensen.
Forstjóri:
Ritstjóri:
STOFNAÐ 1913
Útgefandi: Árvakur hf., Reykjavík.
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal.
Útlitsritstjóri:
Árni Jörgensen.
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á slóðinni http://morgunbladid.blog.is/
SteingrímurJ. Sigfússonfjármála-
ráðherra hefur
lagt fram á Al-
þingi frumvarp
sem hefur það að markmiði að
færa skattyfirvöldum hér á
landi aukin völd til skattlagn-
ingar og upplýsingaöflunar.
Eins og greint var frá í
Morgunblaðinu í gær verður
félögum sem eru skattskyld
hérlendis skylt að veita upp-
lýsingar um viðskipti við
dótturfélög og útibú sem þau
eiga erlendis. Þeir sem starfa
við alþjóðlega skattaráðgjöf á
Íslandi eiga að halda lista yfir
viðskiptavini sína. Öll þagn-
ar- eða trúnaðarskyldu-
ákvæði víkja fyrir þessari
upplýsingaskyldu.
Í frumvarpinu er einnig
gert ráð fyrir að lögfest verði
ákvæði um skattlagningu að-
ila sem eiga beina eða óbeina
eignaraðild að félögum, sjóð-
um eða stofnunum sem eru
heimilisföst í lágskattaríkj-
um. Markmið slíkrar lög-
gjafar er að hamla gegn
skattasniðgöngu sem fram
fer með þeim hætti að inn-
lendir aðilar leyna eignum
sínum og flytja tekjur úr
landi í félög sem þeir stofn-
setja í lágskattaríkjum án
þess að hafa í reynd nokkra
starfsemi þar.
Morgunblaðið hefur undan-
farnar vikur fjallað ítarlega
um umfang
aflandsfélaga sem
tengjast Íslandi.
Ljóst er að í ein-
hverjum tilvikum
var tilgangur með
stofnun slíkra félaga að leyna
eignarhaldi eða komast hjá
eðlilegum skattgreiðslum.
Það er samt mikilvægt að
hafa í huga að í mörgum til-
vikum voru einstaklingar og
fyrirtæki að leita leiða til að
lágmarka skattgreiðslur á
löglegan hátt.
Þrátt fyrir ákveðið um-
burðarlyndi gagnvart auknu
stjórnlyndi hér á landi má
fólk ekki gleyma því að val-
kostir eins og þeir að flytja
fjármagn milli landa veita
ríkisstjórnum ákveðið aðhald.
Það takmarkar vald stjórn-
valda til skattlagningar og
hvetur frekar til almennra
skattalækkana.
Skattasamræming milli
ríkja er leið stjórnmálamanna
til að útrýma samkeppni um
fjármagn. Það færir ríkinu
aukið vald yfir þegnunum því
flóttaleiðum er lokað.
Aukin völd til skatt-
yfirvalda hér á landi eiga að
færa okkur betri skatt-
framkvæmd. Það er sann-
girnismál á þessum erfiðu
tímum að allir greiði sinn
eðlilega skatt. Verum samt á
varðbergi. Fórnum ekki frels-
inu fyrir stundarfrið og aukið
stjórnlyndi.
Það er sanngirnis-
mál að allir greiði
sinn eðlilega skatt}
Betri skattframkvæmd
Undanfarnarvikur hafa
tvisvar borist
fréttir af bar-
smíðum í skólum,
fyrst á Selfossi og
nú í Sandgerði. Í
báðum tilvikum hafa yfirvöld í
viðkomandi skólum reynt að
gera lítið úr atvikunum í stað
þess að nota tækifærið til
þess að fordæma slíka hegð-
un. Ástæðan kann að vera sú
að þeir vilji vernda orðspor
skólanna, en það hlýtur hins
vegar að valda bæði nem-
endum og foreldrum þeirra
ugg ef ekki er tekið hart á því
þegar nemendur verða fyrir
barsmíðum og jafnvel líkams-
árás á skólagöngunum.
Árásin í Grunnskóla Sand-
gerðis fyrir helgi er nú til at-
hugunar hjá bæði yfirvöldum
í skólanum og barnavernd-
arnefnd. Sérstakt áhyggju-
efni er að annar árásarmann-
anna æfir hnefaleika. Það
gekk ekki lítið á þegar hnefa-
leikar voru leyfðir á Íslandi
og voru helstu rök andstæð-
inga þess að leyfa íþróttina
þau að varanlegur skaði gæti
hlotist af barsmíð-
unum, sem eiga
sér stað í hringn-
um. Fórnarlamb
árásarmannanna í
Sandgerði var
ekki einu sinni
varið eins og þeir, sem keppa
í hnefaleikum, þegar gengið
var í skrokk á því. Dreng-
urinn, sem aðeins er fjórtán
ára, hlaut heilahristing,
missti tímabundið heyrn og
nokkrar tennur losnuðu. Það
hlýtur að teljast mesta mildi
að ekki skyldi fara verr.
Það er ástæða til að hrósa
Hnefaleikafélagi Reykjaness
fyrir að harma í yfirlýsingu að
félagi í því skyldi lenda í
áflogum. Hins vegar hljóta
hnefaleikafélög á Íslandi gera
félögum grein fyrir því að það
sé óviðunandi og ósæmilegt
að félagar þeirra noti þá
tækni, sem þeir tileinka sér á
æfingum, til barsmíða.
Það á taka hart á ofbeldi í
skólum landsins og það á að
vera alveg skýrt að þeir, sem
grípa til ofbeldis, stefni skóla-
göngu sinni og þar með fram-
tíðarmöguleikum í tvísýnu.
Bregðast þarf hart
við og gera ljóst að
líkamsárásir verða
ekki liðnar}
Barsmíðar í skólum
Þ
að er alltaf jafn fróðlegt að horfa á
þann spuna sem fer af stað þegar
kosningar eru nánd. Í ár virðist
hann ætla að verða kostulegri en oft
áður, þar sem margir telja sig nú
útvalda í ljósi ástandsins og þess að óvenjumarg-
ir þingmenn ætla ekki að gefa kost á sér að nýju.
Furðulegt má telja að fólk skuli hafa meiri
áhuga á að tilkynna um framboð sitt og bjóða á
bjórkvöld og skemmtifundi, jafnvel tónleika,
framboði sínu til framdráttar, en að upplýsa al-
menning um það fyrir hvað það stendur, hvaða
erindi það telur sig eiga á þing og hvernig það
hyggst vinna að baráttumálum sínum. Þessir
frambjóðendur eru alltént ekki að upplýsa al-
menning um það hvaðan þeir fá fé til að reka
kosningabaráttu sína, fé til að kaupa bjórinn, fé
til að leigja salinn.
Það er eðlileg og sjálfsögð krafa almennings að öll fjár-
mál stjórnmálanna séu uppi á borði og opinber. Þetta er
ekki síst nauðsynlegt núna, þegar íslenskt stjórnkerfi hef-
ur beðið alvarlegan hnekki vegna sinnuleysis eða með-
virkni í aðdraganda bankakreppunnar. Það er ekkert óeðli-
legt að fólk efist um hæfni þeirra sem ráða ráðum okkar
eins og málum er nú komið í samfélaginu. Það ætti því ekki
síður að vera þeirra sjálfra hagur að upplýsa almenning
um fjárhag sinn, og hvernig þeir hyggjast standa straum
af kostnaði við undirbúning þátttöku sinnar í stjórnmál-
unum, prófkjöri og kosningum.
Það er framfaraskref að nokkrir frambjóðendur skuli
hafa opinberað yfirlit um eignir sínar og skuld-
ir. En það er bara ekki nóg. Það þurfa allir
stjórnmálamenn að gera hreint fyrir sínum dyr-
um og segja sannleikann allan. Það er ekki nóg
að upplýsa um eignir og allra almennustu
skuldir eins og af íbúðahúsnæði. Kosningabar-
átta kostar mikla peninga, og það er fyrst og
fremst í henni, sem hætta getur skapast á því
að efnt sé til fjárhagstengsla sem gætu gefið til-
efni til hagsmunaárekstra eða óeðlilegra hags-
munatengsla.
Í öllum stjórnmálaflokkum á Íslandi er fólk
sem styður þá hugmynd að fjármál stjórnmál-
anna eigi að vera opinber. Raddir þeirra hafa
því miður ekki fengið nægilegan hljómgrunn
ennþá. En hvað er að fela? Ef til vill ekki neitt.
En á meðan fjármál stjórnmálamanna og
stjórnmálaflokka eru ekki að öllu leyti gegnsæ,
liggja þeir undir grun um að ekki sé allt með felldu, og að ein-
hverjir vilji koma í veg fyrir að almenningur viti af fjárhags-
legum hagsmunatengslum.
Það á heldur ekki að vera launungarmál hvaðan stjórn-
málaflokkar þiggja fé og aðra fyrirgreiðslu. Það þarf að vera
ljóst hvort þeir peningar koma frá hagsmunasamtökum, ein-
staklingum, eða úr atvinnulífinu, og þá úr hvaða greinum at-
vinnulífsins. Hvað með þá háu ríkisstyrki sem stjórn-
málaflokkarnir fá? Eiga kjósendur ekki rétt á því að vita
hvernig þeim fjármunum er varið? Jú. Í því felst engin ásök-
un um eitt eða neitt. Þetta er spurning um traust, heiðarleika
og lýðræði. begga@mbl.is
Bergþóra
Jónsdóttir
Pistill
Allt upp á borðið!
FRÉTTASKÝRING
Eftir Rúnar Pálmason
runarp@mbl.is
Þ
að er líklega óhætt að
fullyrða að flestir leggi
þann skilning í orðið
þingrof að það feli í sér
að þegar tilkynnt hafi
verið um þingrof sé þing þar með
rofið, að þingið haldi ekki áfram
störfum sínum. Þetta er líka sá
skilningur sem kemur fram á orðinu
þingrof í íslenskri orðabók. Það kom
því líklega flestum á óvart þegar Jó-
hanna Sigurðardóttir forsætisráð-
herra ræddi þann möguleika á
mánudag að halda áfram þing-
störfum eftir þingrof.
Breytingar 1991
Sá skilningur sem flestir leggja í
orðið þingrof var raunar réttur allt
fram til ársins 1991. Það ár var
stjórnarskránni breytt lítillega og
sérstaklega tekið fram að alþing-
ismenn héldu umboði sínu fram að
kjördegi. Fyrir þessa breytingu varð
þingrof á hinn bóginn til þess að al-
þingismenn gátu misst umboð sitt og
þingið varð að hætta þingstörfum.
Þetta var einmitt það sem gerðist
árið 1974 þegar Ólafur Jóhannesson,
sem þá var forsætisráðherra, rauf
þing og boðaði til kosninga, en með
þingrofinu kom Ólafur í veg fyrir að
þingmenn greiddu atkvæði um van-
trauststillögu sem hefði örugglega
verið samþykkt.
Á vissan hátt má því segja að eftir
stjórnarskrárbreytingarnar árið
1991 sé orðið þingrof villandi því þó
forsætisráðherra láti rjúfa þing þýð-
ir það ekki sjálfkrafa að hlé eða rof
verði á þingstörfum.
Til þess þarf þingið að samþykkja
að fresta störfum sínum. Meirihluti
þingmanna ræður þess vegna
hversu lengi þingið starfar. Meiri-
hluti þingmanna getur ákveðið að
gera hlé á störfum sínum hvenær
sem honum sýnist svo.
Verða að komast í baráttuna
Í ræðu sinni á Alþingi sagði Jó-
hanna að í sjálfu sér kæmi til greina
að halda áfram störfum til 27. mars
eða jafnvel 4. apríl, en þessar dag-
setningar miða við tiltekna fresti í
kosningalögum, annars vegar um
framlagningu kjörskrár og hins veg-
ar hvenær tilkynna á um skiptingu
Reykjavíkurkjördæmanna.
Mjög er deilt um hvort það sé
verjandi að þingstörf haldi áfram
eftir að búið er að tilkynna um þing-
rof.
Eiríkur Tómasson, prófessor við
lagadeild Háskóla Íslands, segir að í
stjórnarskránni séu engin ákvæði
sem banni að þingstörfum sé haldið
áfram allt fram á kjördag. Á hinn
bóginn hljóti að þurfa að gefa þing-
mönnum, sem margir bjóði sig fram
að nýju, svigrúm til að taka þátt í
kosningabaráttunni. „Það samrým-
ist ekki lýðræðislegum leikreglum
að veita mönnum ekki hæfilegt svig-
rúm til þess,“ segir hann.
Þarf undirskrift forseta
Forsætisráðherra hefur heimild
til þingrofs en Eiríkur segir að til að
hún öðlist gildi þurfi undirskrift for-
seta. Eiríkur telur að ef forseti met-
ur það svo, eftir könnun, að ekki sé
meirihluti á þingi fyrir þingrofinu,
þá sé honum ekki skylt að skrifa
undir þingrofsúrskurðinn og þar
með öðlist hann ekki gildi. Þegar
undirskriftin sé fengin sé endanlega
búið að ákveða þingrof. Meirihluti
þingsins geti ekki afturkallað þing-
rof, hafi forseti staðfest það, heldur
verði kosningar að fara fram.
Morgunblaðið/Kristinn
Umboð Stjórnarskráin er ekki meitluð í stein og hún hefur tekið ýmsum
breytingum undanfarin ár þó að sumar hafi farið fremur lágt.
Þingrof veldur ekki
rofi á þingstörfum
Hversu lengi getur Alþingi
starfað eftir að tilkynnt hefur
verið um þingrof?
Um það segir í sjálfu sér ekkert í
lögum. Á reglulegu kosningaári er
venjan er sú að þingi er frestað
upp úr miðjum mars og kosningar
eru haldnar annan laugardag í
maí. Kosningar mega í síðasta
lagi fara fram 45 dögum eftir að
tilkynnt er um þingrof. Ef kjósa á
til þings 25. apríl er í fyrsta lagi
hægt að tilkynna þingrof 12.
mars.
Hvers vegna þykir sumum
slæmt að láta þingið starfa
lengur?
Meðal þess sem bent hefur verið
á er að ef þingið heldur áfram
störfum eftir að tilkynnt hefur
verið um þingrof dregur það úr
möguleikum þingmanna til að
taka þátt í kosningabaráttunni.
Slíkt kæmi væntanlega verst við
þingmenn af landsbyggðinni.
Raunar má einnig segja að annir á
Alþingi undanfarið geri þing-
mönnum erfitt fyrir að taka þátt í
prófkjörsbaráttu. Undanfarin ár
hafa prófkjör jafnan verið haldin
þegar lítið er um að vera á Alþingi
en sú er alls ekki raunin nú.
S&S