Morgunblaðið - 25.11.2010, Qupperneq 6

FRÉTTASKÝRING
Anna Lilja Þórisdóttir
annalilja@mbl.is
Heimaþjónusta fyrir aldraða er al-
gengari á Íslandi en annars staðar á
Norðurlöndum. Aldraðir á Íslandi fá
þó talsvert minni þjónustu en nor-
rænir jafnaldrar þeirra, að minnsta
kosti hvað varðar tímafjölda.
Þetta kom fram í fyrirlestri El-
ísabetar Karlsdóttur félagsráðgjafa
á málþingi um þjónustu við eldri
borgara í heimahúsum, sem haldið
var nýlega á vegum Stofnunar
stjórnsýslufræða, Rannsóknarstofn-
unar í barna- og fjölskylduvernd,
Landssambands eldri borgara og
fleiri aðila.
Elísabet, sem er verkefnisstjóri
hjá Rannsóknarstofnun í barna- og
fjölskylduvernd, vinnur nú að rann-
sókn á viðhorfum og vinnuumhverfi
starfsmanna í umönnun aldraðra.
Rannsóknin er styrkt af NCoE
Reassess, sem stendur fyrir Nordic
Center of Excellence.
Samkvæmt hagtölum ársins 2009
fékk 7691 aldraður heimaþjónustu á
síðasta ári, sem eru 20,3% lands-
manna eldri en 65 ára. Hlutfallið er
hærra í Reykjavík, þar sem um
fjórðungur allra 65 ára og eldri fékk
heimaþjónustu.
Betra að hlúa að heima
„Stefnan á Norðurlöndum hefur
verið sú að aldraðir búi heima sem
allra lengst, með góðum stuðningi,“
segir Elísabet. „Það er ekkert svo
langt síðan farið var að huga að því
hér á landi að betra væri að hlúa að
fólki í heimahúsum en á stofnunum
og nú er áhersla lögð á að fólk geti
verið heima sem lengst.“
Aldraðir á Íslandi hljóta að þurfa
álíka mikinn stuðning og aðrir Norð-
urlandabúar. Þýða þessar niðurstöð-
ur að þeir fái of litla aðstoð eða eru
íslenskir öldungar betur á sig komn-
ir en jafnaldrar þeirra á Norður-
löndum? „Það er erfitt að fullyrða
um það,“ segir Elísabet. „En í hin-
um norrænu ríkjunum hefur verið
tilhneiging til að draga úr heima-
þjónustu. En þeir sem fá hana fá
talsvert mikla þjónustu. Hér á landi
sinnum við mjög mörgum, en hver
og einn fær minni þjónustu,“ segir
Elísabet.
Mat aldraðra á þjónustu
Í rannsókninni kannaði Elísabet
hvernig störfum starfsfólks í heima-
þjónustu á Íslandi er háttað. Spurt
var hvaða störf voru unnin vikulega
eða oftar. Þessar niðurstöður voru
bornar saman við rannsókn Sigur-
veigar H. Sigurðardóttur félagsráð-
gjafa, þar sem aldraðir í heimahús-
um voru inntir eftir eigin þjónustu-
þörf. Meðal þess sem kom fram var
að 15,6% aldraðra töldu sig þurfa að-
stoð við innkaup, en 7,5% starfs-
mannanna sögðust sinna því starfi
einu sinni í viku eða oftar. Til sam-
anburðar má nefna að tæp 77%
þeirra sem starfa í heimaþjónustu í
Svíþjóð kaupa inn vikulega eða oftar
fyrir skjólstæðinga sína.
Tæp 14% aldraðra sögðust hafa
þörf fyrir aðstoð við matseld, en
2,3% starfsmanna sögðust gera það
vikulega eða oftar. Rúm 64% starfs-
manna í heimaþjónustu í Danmörku
aðstoða við eldamennsku a.m.k. einu
sinni í viku.
Um 41% starfsmanna í heima-
þjónustu á Íslandi hjálpar til við per-
sónuleg þrif vikulega eða oftar. Í
Danmörku er sambærileg tala rúm
95%, Í Finnlandi er hún um 93% og
um 99% í Svíþjóð.
Ekki er hægt að gera slíkan sam-
anburð á milli landa án þess að hafa í
huga að kerfið er mismunandi upp-
byggt á milli landa. Það getur skýrt
þennan mun að hluta. Til dæmis er
algengt að eldri borgurum á Íslandi
standi heimsendur matur til boða og
einnig er víða boðið upp á baðþjón-
ustu í félagsmiðstöðvum. „Að sjálf-
sögðu aðstoða bæði ættingjar og að-
standendur í mörgum tilvikum,“
segir Elísabet.
Menntun og starfsaldur minni
Í rannsókn Elísabetar kemur
einnig fram að menntunarstig
starfsmanna í öldrunarþjónustu er
lægra hér á landi og fleiri eru með
stuttan starfsaldur en annars staðar
á Norðurlöndum.
„Víða á Norðurlöndum hefur ver-
ið byggð upp menntun fyrir fólk á
þessu sviði en hér á landi er félags-
liðamenntun tiltölulega nýtt fyrir-
bæri. Það er líklega hluti skýring-
arinnar. Svo má ekki gleyma því að
lengi vel var mjög erfitt að fá fólk til
starfa á þessu sviði,“ segir Elísabet.
Betra að hlúa að heima?
 Heimaþjónusta algeng á Íslandi  Minni þjónusta en annars staðar á Norðurlöndum
Sveitarfélögin reka
heimaþjónustuna
» Með heimaþjónustu er átt
við þá þjónustu sem veitt er
öldruðum sem búa í heima-
húsum.
» Í lögum um félagsþjónustu
sveitarfélaga segir að í hverju
sveitarfélagi skuli reka heima-
þjónustu fyrir aldraða.
» Sveitarfélögum ber að setja
sér reglur um heimaþjónustu.
» Heimaþjónustan byggist á
hjálp til sjálfshjálpar og tekur
mið af heilsufarslegu og fé-
lagslegu ástandi einstaklings-
ins.
Morgunblaðið/Kristinn.
Ólík þjónusta Hér á landi fá margir aldraðir heimaþjónustu, en hver og einn fær minni þjónustu heldur en á hinum Norðurlöndunum.
Umfang heimaþjónustu við aldraða
65 ára og eldri (tölur frá 2007 og 2008)
25
20
15
10
5
0
Ísland Danmörk Finnland Noregur Svíþjóð
20,4%
18,1%
6,3%
12,1%
9,2%
Þjónusta við hvern
og einn heima
Klst. á viku aðmeðaltali:
2,6
5,1
7
6 FRÉTTIRInnlent
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 25. NÓVEMBER 2010
Búast má við því
að nýju stál-
rammarnir utan
á tónlistar- og
ráðstefnuhúsið
Hörpu í Reykja-
vík séu nú að
fara í skip í
Kína og þeir
verði komnir til
landsins upp úr áramótum, að
sögn Höskuldar Ásgeirssonar,
framkvæmdastjóra Portus hf., eig-
anda Hörpu.
Kostnaður vegna endurgerðar
rammanna fellur algerlega á kín-
verska framleiðandann sem er
undirverktaki ÍAV er reisir húsið.
Sett verður upp bráðabirgða-
klæðning á suðurhliðinni, þar sem
gölluðu rammarnir voru. Er gert
ráð fyrir að búið verði að festa
nýju stálrammana á tónlistarhúsið
fyrir lok júní á næsta ári. Ekki
verður nein töf á opnun hússins,
hún er sem fyrr áætluð 4. maí á
næsta ári en þá verður búið að
klára frágang hússins að innan.
kjon@mbl.is
Stálramm-
arnir á leið
frá Kína
 Engin töf verður
á opnun Hörpu
Gullkúnst Helgu, við Laugaveginn,
fékk í gærkvöldi Njarðarskjöldinn,
hvatningarverðlaun ferðamanna-
verslana í Reykjavík, sem Reykja-
víkurborg og samstarfsaðilar
standa að árlega. Verðlaunin af-
henti Jón Gnarr borgarstjóri á opn-
um íbúafundi í Ráðhúsinu.
Helga Jónsdóttir tók við verð-
laununum en Gullkúnst Helgu þyk-
ir hafa skarað fram úr á árinu með-
al ferðamannaverslana í mið-
bænum. Helga, Sveinn Guðnason
og aðrir gullsmiðir í versluninni
hafa nýtt hraun og íslenska steina í
miklum mæli og þannig lagt grunn-
inn að miklum vinsældum þess kon-
ar skarts meðal erlendra ferða-
manna, segir m.a. í tilkynningu um
verðlaunin.
Njarðarskjöld-
ur afhentur
Morgunblaðið/Golli
Anna Lilja Þórisdóttir
annalilja@mbl.is
Dómsmála- og mannréttinda-
ráðuneytið hefur að undanförnu
fengið nokkuð af fyrirspurnum um
hvort mögulegt sé fyrir útlendinga
að kaupa íslenskan ríkisborgararétt
án þess að búa hér á landi eða vera
af íslenskum uppruna.
Þórunn Hafstein, ráðuneytis-
stjóri, segir að slíkar fyrirspurnir
hafi ekki komið inn á borð ráðuneyt-
isins fyrr en á síðustu misserum.
Hún vill ekki gefa upp hvaðan þær
berast, en segir þær koma víða að.
Enginn fótur mun vera fyrir
þessu og í því skyni sendi ráðuneytið
frá sér fréttatilkynningu í fyrradag
þar sem áréttað er að engar breyt-
ingar hafi verið
gerðar á löggjöf
landsins á þessu
sviði og það
standi ekki til.
Dómíníska
lýðveldið, Mið-
Ameríkuríkið
Belís og Karíba-
hafseyjarnar St
Kitts og Nevis-eyjar, auk Svart-
fjallalands selja ríkisborgararétt og
er það víða auglýst á vefsíðum. Þetta
er m.a. kallað „Economic Invest-
ment Citizenship Programme“. Yfir-
leitt er skilyrðið að viðkomandi fjár-
festi í landinu, kaupi fasteign eða láti
fjármuni renna til hins opinbera.
Hægt er að fá vegabréfið án
þess að hafa nokkru sinni stigið fæti
á grund viðkomandi landa. Eftir
nokkru er að slægjast, en í sumum
landanna eru allnokkur skattfríð-
indi.
Svartfjallaland mun vera eina
Evrópulandið sem selur ríkisborg-
ararétt á þennan hátt, en fjárfestum
býðst að kaupa ríkisborgararétt
gegn fjárfestingu í landinu.
Í frétt á vefsíðunni Balkan In-
sight frá því í haust kemur fram að
ríkisborgararéttur bjóðist eingöngu
fólki með gott orðspor og þar er því
harðlega neitað að þetta fyrirkomu-
lag geti laðað glæpamenn til lands-
ins.
Vilji fólk ekki leggjast í fjárfest-
ingar í landinu er hægt að fá vega-
bréf gegn 500 evra greiðslu, sem
rennur til hins opinbera.
Vilja vera Íslendingar
 Dómsmálaráðuneyti fær fyrirspurnir um hvort hægt sé
að kaupa ríkisborgararétt  Hægt í Svartfjallalandi
Gegn umfangsmiklum breytingum
á stjórnarskránni.
Auðkennistala: 7759
Óráðlegt er að ráðast í umfangsmiklar
breytingar á stjórnarskránni. Það er til
marks um ágæti hennar að hún hefur
staðist tímans tönn stóráfallalaust.
Bankahrunið gefur ekkert tilefni til að
breyta henni. Orsakir þess er ekki að
finna í henni. Þvert á móti er óráðlegt
að ráðast í breytingar á stjórnarskránni
á þessum umbrotatímum.
Elías Blöndal Guðjónsson,
lögfræðingur.
elias@elias.is
elias.is
FRAMBOÐTIL STJÓRNLAGAÞINGS