Morgunblaðið - 25.11.2010, Side 17

FRÉTTIR 17Erlent
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 25. NÓVEMBER 2010
Steinþór Guðbjartsson
steinthor@mbl.is
Lífslíkur einstaklinga með geð-
raskanir í Danmörku, Finnlandi
og Svíþjóð eru mun minni en ann-
arra íbúa landanna. Munurinn hjá
konum er 15 ár og 20 ár hjá körl-
um, samkvæmt niðurstöðum rann-
sóknar hjá Norræna lýðheilsuhá-
skólanum, sem unnar voru fyrir
Norrænu ráðherranefndina.
Hópur sérfræðinga á vegum
Norrænu ráðherranefndarinnar
var ábyrgur fyrir greiningu á
styrkleika geðheilsu á Norð-
urlöndum og markmiðasetningu
auk tillagna að aðgerðum í geð-
heilbrigðismálum sem koma út
bráðlega, en áhersla verður lögð á
geðheilbrigðismál hjá Norrænu
ráðherranefndinni á næsta ári
undir forystu Finna. Hópurinn
gerði grein fyrir niðurstöðum sín-
um á ráðstefnu í Kaupmannahöfn
um helgina.
Ýmsar ástæður
Helstu niðurstöður rannsókn-
arinnara eru þær að tíðni sjúk-
dóma sem leiða til dauða eru
tvisvar til þrisvar sinnum hærri
hjá fólki með geðraskanir en hjá
öðrum. Meiri líkur eru á að fólk
með geðraskanir fremji sjálfsmorð
en annað fólk og að ofbeldi eða
slys valdi dauða þess. Í skýringum
rannsóknarteymisins kemur fram
að líkamlegir sjúkdómar falli oft í
skuggann fyrir sálrænum einkenn-
um fólks með geðraskanir og það
skýri muninn á dánartíðninni að
hluta. Meiri líkur séu á að fólk
með geðraskanir sem sé brotið á
einhvern hátt leiti síður aðstoðar
og fái þar af leiðandi minni með-
höndlun hjá heilbrigðisþjónustunni
en aðrir. Fátækt, félagsleg útilok-
un, fordómar og einangrun minnki
líka aðgang að umönnun. Samhliða
þurfi þessi hópur sérstaka aðstoð
vegna þess að sjúkdómar vegna
reykinga, ónógrar hreyfingar og
annarra áhættuþátta séu algeng-
ari hjá honum en öðrum þegnum.
Rannsakendur telja að leysa
megi vandamálið með sérhæfðu
heilbrigðisátaki fyrir umræddan
hóp. Séð verði til þess að hann fái
sama aðgengi að heilbrigðisþjón-
ustunni og aðrir og aðgerðir til að
koma í veg fyrir sjálfsmorð og of-
beldi verði efldar.
Drög fyrir hendi
Héðinn Unnsteinsson, stefnu-
mótunarsérfræðingur í forsæt-
isráðuneytinu, segir að hugmyndir
og drög að stefnu og aðgerðaáætl-
un um hvernig breyta og bæta
megi þjónustu og auka geðrækt
séu til staðar á Íslandi.
Mikill munur á lífslíkum
 Einstaklingar á Norðurlöndum með geðraskanir lifa 15 til 20 árum skemur en aðrir hópar
 Talið að leysa megi vandamálið með sérhæfðu heilbrigðisátaki fyrir fólk með geðraskanir
Morgunblaðið/Ómar
Kaupmannahöfn Lífslíkur einstaklinga með geðraskanir í Danmörku,
Finnlandi og Svíþjóð eru mun minni en annarra íbúa landanna.
Héðinn Unnsteinsson, stefnu-
mótunarsérfræðingur í forsæt-
isráðuneytinu, sótti ráðstefn-
una en hann er í hópi
sérfræðinga sem lögðu fram
hugmyndir til ráðherranefnd-
arinnar um aðgerðir. Hann segir
enga ástæðu til þess að ætla að
ástandið sé ólíkt á Íslandi og í
Noregi, en ekki liggi fyrir upp-
lýsingar um stöðuna hérlendis.
Héðinn bætir við að geðheil-
brigðismálaflokkurinn í heild
sinni sé viðamikill og taki um
8% af útgjöldum fyrirhugaðs
velferðarráðuneytis, eða um
4% af heildarútgjöldum ríkisins
og þyrfti því styrkt utanumhald
innan stjórnsýslunnar í sam-
vinnu við alla þá aðila sem að
geðheilbrigðismálum starfa.
Svipuð staða
á Íslandi
GEÐHEILBRIGÐI
Meira en 1.400 manns hafa látist úr
kólerufaraldri á Haítí undanfarnar
vikur og búist er við að um 400.000
manns sýkist af kóleru á næstu 12
mánuðum.
Kólera hefur breiðst hraðar út á
Haítí en gert var ráð fyrir og um
56.000 tilfelli hafa greinst um allt
land. Þar af hafa um 25.000 manns
verið meðhöndlaðir á spítölum.
Talsmenn Sameinuðu þjóðanna
telja að fjöldi látinna sé vanmetinn
og gera megi ráð fyrir að um 200.000
manns sýkist af kóleru næstu þrjá
mánuðina.
Tekist á um kosningar
Óeirðir hafa verið á Haítí undan-
farna daga og þær hafa þrýst á að
fyrirhuguðum forsetakosningum
næstkomandi sunnudag verði frest-
að. Friðarsinnar hafa einnig vísað í
útbreiðslu kólerufaraldursins í því
efni og óttast frekari útbreiðslu sam-
fara mannamótum í aðdraganda
kosninganna.
Jacques-Edouard Alexis, fyrrver-
andi forsætisráðherra, er einn af 19
frambjóðendum til embættis forseta.
Hann leggur áherslu á að kosning-
arnar fari fram samkvæmt áætlun til
að tryggja að Rene Preval, forseti
landsins, fari frá völdum 7. febrúar á
næsta ári. Sendiherra Bandaríkj-
anna gagnvart Haítí hvetur einnig til
þess að kosningarnar fari fram á
sunnudag.
Ástandið stöðugt
Sérstök hætta hefur verið talin á
útbreiðslu kóleru í höfuðborginni
Port-au-Prince en samtökin Læknar
án landamæra segja að ástandið sé
stöðugt í borginni og þar hafi verið
tilkynnt um innan við 80 dauðsföll úr
kóleru.
Fjórir einstaklingar hafa greinst
með kóleru í Dóminíska lýðveldinu
og tveir í Flórída í Bandaríkjunum.
Reuters
Kólera Um 25.000 manns hafa verið meðhöndlaðir á spítölum á Haítí vegna kólerufaraldursins undanfarnar vikur.
Meira en 1.400 hafa
látist úr kóleru á Haítí
 Búist við að um 400.000 veikist á Haítí næstu 12 mánuðina
Hörmungar
» Haítí hefur þurft að ganga í
gegnum miklar hörmungar á
árinu.
» 12. janúar sl. reið jarð-
skjálfti, sem sem mældist 7
stig á Richters-kvarða, yfir
Haítí.
» Að minnsta kosti 223.000
manns létu lífið í skjálftanum
og 300.000 slösuðust. Ein og
hálf milljón manna er enn
heimilislaus á Haítí vegna jarð-
skjálftans.
Ekkert samband hefur náðst við
kolanámumennina 29 síðan þeir lok-
uðust í Pike River-námunni á Nýja-
Sjálandi sl. föstudag og eftir aðra
sprengingu síðdegis í gær voru þeir
taldir af.
Fjölskyldur mannanna héldu í von-
ina um að endurheimta þá, en sú von
varð að engu eftir seinni spreng-
inguna. Faðir eins þeirra sagðist
samt enn vona að einhver væri á lífi,
en lögregla taldi það af og frá. Haft
var eftir sérfræðingi í öryggismálum í
námum að sennilega hefði liðið yfir
mennina vegna kolmónoxíðseitrunar
áður en seinni sprengingin varð og
því hefðu þeir ekki fundið fyrir henni.
„Þjóðarharmleikur“
„Þetta er þjóðarharmleikur,“ sagði
John Key forsætisráðherra. Hann
bætti við að Nýja-Sjáland væri fá-
menn þjóð og það væri skelfilegt að
missa svo marga í einni svipan en
hugur allra væri hjá fjölskyldum
mannanna, ættingjum þeirra og vin-
um. Hann þakkaði öllum sem komið
hafa að björgunarstörfunum. Enn-
fremur þeim sem hafa linað þjáning-
arnar og halda því verki áfram.
Ekki hefur verið talið ráðlegt að
fara inn í námuna vegna eitraðra og
eldfimra gastegunda en reynt verður
að sækja líkin þegar færi gefst.
Mennirnir voru 17 til 62 ára, 24 frá
Nýja-Sjálandi, tveir frá Ástralíu,
tveir frá Bretlandi og einn frá Suður-
Afríku.
Þjóðarharmur
á Nýja-Sjálandi
 Allir mennirnir í námunni taldir af
Reuters
Sorg Aðstandendur námumann-
anna brugðust eðlilega ekki vel við
nýjustu fregnum.
Ríkisstjórnin í Portúgal hefur boðað mikinn niðurskurð vegna skuldastöðu
ríkisins. Almenningur sættir sig ekki við það og í gær var nær allsherj-
arverkfall sem gerði fólki erfitt fyrir að komast leiðar sinnar.
Reuters
Verkfall í Portúgal