Morgunblaðið - 25.11.2010, Page 18

18
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 25. NÓVEMBER 2010
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Geir H. Haardevar ekki skip-
aður verjandi eins
og lög og ríkir hags-
munir stóðu til.
Tveir mánuðir hafa ólöglega ver-
ið hafði af honum á örlagatímum.
Saksóknari Alþingis fékk aðild
að því álitaefni af óskiljanlegum
ástæðum. Dómsmálaráðherrann
er forystumaður í flokki sem all-
ur stóð einn flokka að því að
ákæra fyrrverandi forsætisráð-
herra til að slá pólitískar keilur.
Hann biður sama meirihluta Al-
þingis og ákærði ráðherrann
fyrrverandi að
breyta nú lögum til
að greiða fyrir því
að ákæran megi ná
fram að ganga. Hafi
þurft að breyta lögum um lands-
dóm varð augljóslega að gera
það áður en afstaða var tekin til
þess hvort ákæra bæri eða ekki.
Landsdómsmálið var reist á
hatri og óheilindum og af-
greiðsla þess mun lengi verða
minni um einkar óþverralega
framgöngu. En málið hefur enn
versnað í framhaldinu. Það var
illt en er ónýtt orðið.
Landsdómsmálið
versnar enn}Ónýtt mál
Þegar gjald-eyr-ishöftum
var komið á að
kröfu AGS var til-
kynnt að þau höft
yrðu látin standa
stutt. Það var rök-
stutt með því að
um neyðaraðgerð væri að
ræða, í annan stað væru höft-
in í andstöðu við alþjóðlega
samninga sem Ísland á aðild
að og í þriðja lagi sýndi
reynslan að fljótlega fyndust
leiðir til að fara fram hjá slík-
um höftum og þeir sem kæm-
ust upp með það gætu staðið
miklu betur en hinir sem sam-
viskusamlega hlýddu bönn-
um. Svo var gerð einstök árás
á sjálfstæði Seðlabanka Ís-
lands og síðan hefur hann
verið eins og lítt virt deild í
ráðuneyti, fyrst forsætisráðu-
neyti og svo efnahagsráðu-
neyti, sem kynnir bankann
sem undirstofnun sína. Þess
utan er frægt innan bankans
að stjórnendur hans hreyfa
sig ekki spönn nema að fá
beint eða óbeint samþykki frá
AGS, sem einnig er skýrt brot
á þeim lögum sem um bank-
ann gilda og eiga að tryggja
sjálfstæði hans.
Síðan hefur allt gerst sem
spáð var. Höftin urðu fyrst
götótt sem vitað var að yrði
og þá var brugðist við eins og
yfirvöld með sovéskt hug-
arfar gera ætíð: Stofnað var
til fjölmennra eftirlitssveita
og reynt að veifa refsivend-
inum. Síðan var byrjað að
veita undanþágur frá regl-
unum eftir hreinum geðþótta,
þar sem sérhver jafnræð-
isregla var brotin. Ótrúlegt er
að sjá embætti umboðsmanns
sitja hjá í því máli sem og
hinu einstæða hótunarmáli
fjármálaráðherrans. Og síðan
hefur kjarkleysið heltekið
útibússtjóra bankans og yf-
irmenn þeirra í ráðuneyt-
unum og afnámum
hafta hefur verið
margfrestað og nú
hafa ýmsir í við-
skiptalífinu lagað
sig að þessu óeðli-
lega ástandi og er
farið að þykja það
harla gott. Dek-
urbörnum hafta leið líka
bærilega á kreppuárum, þótt
almennt viðskiptalíf og al-
menningur skaðaðist. Bank-
inn er farinn að snúast að
miklu leyti um þetta þrennt:
Haftatilburði, eins og þeir
þekktust fyrir hálfri öld, pen-
ingastefnunefnd sem reynir
að gera einfalda hluti flókna
og sveipa þá launhelgisbrag
og þar sem enginn starfs-
maður bankans ber nú orðið
neina raunverulega ábyrgð á
vaxtastefnu hans. Áttatíu
prósent þeirrar ábyrgðar er
horfin til ábyrgðarleysingja
úti í bæ! Og í þriðja lagi
eignaumsýslu sem bankinn
hefur enga reynslu af og sam-
ræmist naumast hlutverki
hans að almennum seðla-
bankalögum. Herferðin sem
Jóhanna og Steingrímur
hrundu af stað, til að svala
eigin hatri og pólitísku of-
stæki svipað því sem ein-
kenndi löngu horfna tíma á
Íslandi, hefur farið illa eins
og til var stofnað.
Ekki eru enn forsendur til
að leggja mat á hvort tilboðs-
ferlið vegna Sjóvár, sem ríkið
henti miklum fjármunum í að
lítt yfirveguðu ráði, standist
skoðun. Það liggja engar upp-
lýsingar fyrir um það, svo
skrítið sem það er. En gauf og
fum einkennir allt málið og al-
menningur í landinu veit ekki
hvað snýr upp eða niður. Fé-
lagið sjálft sem í hlut á, sem
og tilboðsgjafarnir, geta ekki
annað en skaðast af málinu.
Kannski breytir Sjóvá slag-
orði sínu í: „Þú tryggir ekki
eftir Má.“
Það var mikið
skaðaverk að svipta
Seðlabanka Íslands
sjálfstæði sínu til að
svala pólitísku
ofstæki}
Þú tryggir ekki eftir …
E
in af nöturlegustu staðreyndum
íslensks samtíma er að stjórn-
málaaflið Vinstri-grænir er í
ríkisstjórn. Einstaka sinnum
kviknar sú von í brjósti þeirra
sem vilja þjóðinni vel að þessari ríkisstjórn-
arþátttöku verði senn lokið. Þessi vonarneisti
lætur á sér bæra í hvert sinn sem Vinstri-
grænir funda – og af því þeir eru sannir vinstri-
menn þá funda þeir oft og með tilheyrandi há-
vaða. Á þessum fundum leggja þeir mikið kapp
á að ályktað sé gegn eigin ríkisstjórn. Þetta
kalla þeir heiðarlega sjálfskoðun. En því miður
ganga Vinstri-grænir aldrei alla leið og for-
dæma ríkisstjórnina og segja sig frá henni.
Þannig að ríkisstjórnin höktir enn áfram, las-
burða og veikluð, fyrir löngu orðin vegvillt, og
gerir þegnunum ekkert gagn.
Um daginn funduðu Vinstri-grænir, einu sinni sem oft-
ar. Í þetta sinn kröfðust þeir þess að aðlögunarferli Íslands
að Evrópusambandinu yrði stöðvað. Slík samþykkt hefði
mjög sennilega kostað stjórnarslit. Hægrikratar og annað
vel hugsandi fólk lá því á bæn og bað almættið um að
Vinstri-grænir myndu nú sýna almennilegan dug. En auð-
vitað varð ekkert úr samþykktinni. Þetta var bara enn
einn hávaðinn frá Vinstri-grænum og svo datt allt í dúna-
logn.
Það er löngu ljóst að Vinstri-grænir eru flokkur sem
ekki er hægt að starfa með. Reyndar átti þetta að vera
ljóst nokkru fyrir stjórnarskipti og Samfylkingin hefur því
varla gengið til þessa vonda samstarfs með op-
in augu. Reyndar bendir langflest til að Sam-
fylkingin hafi verið illa haldin af dómgreindar-
skorti þegar hún gerði samkomulag við öfga-
fullan vinstriflokk þar sem flokksmenn eru
eindregnir í afstöðu sinni gegn atvinnu-
uppbygginu í landinu og fyllast jafnan ógleði
við tilhugsun um fjármagn, fjármagnseigendur
og mögulegan gróða.
Og fyrst minnst er á dómgreindarskort inn-
an Samfylkingar verður ekki undan því vikist
að ræða um Evrópusambandið. Hvaða ein-
feldningar innan Samfylkingar eru það sem
létu hvarfla að sér að semja við Vinstri-græna
um stuðning við umsóknaraðild að Evrópu-
sambandinu? Það lá alltaf fyrir að sá stuðn-
ingur yrði aldrei í verki. Samfylkingin mun
aldrei ná nokkrum árangri í Evrópumálum
nema með hjálp Sjálfstæðisflokkins. Þegar ljóst var að sá
stuðningur yrði ekki fyrir hendi átti að hvíla málið. Stund-
um er einfaldlega betra að bíða átekta en að ana út í ógöng-
ur. Nú er Samfylkingin föst í sínum sjálfgerðu ógöngum og
ekki verður séð að hún muni geta kraflað sig út úr þeim.
Evrópusambandsferlið verður að hafa sinn gang, en
Samfylkingin verður að horfast í augu við að hún hefur
klúðrað þessu helsta hugsjónamáli sínu. Tímasetningin á
umsókninni gat ekki verið verri. Eins og staðan er nú þá er
aðild að Evrópusambandinu einfaldlega ekki brýnasta
hagsmunamál Íslendinga – hvað sem síðar kann að verða.
kolbrun@mbl.is
Kolbrún
Bergþórsdóttir
Pistill
Sjálfskoðun Vinstri-grænna
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjórar:
Davíð Oddsson Haraldur Johannessen
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Útgefandi:
Óskar Magnússon
Ríkissjóði blæðir
vegna tafa í Helguvík
FRÉTTASKÝRING
Ómar Friðriksson
omfr@mbl.is
H
elsta breytingin frá
spánni í júní varðar
fjárfestingu í stór-
iðju,“ segir í endur-
skoðaðri þjóðhagsspá
Hagstofunnar. Miklu munar á hag-
vaxtarspánni nú og í júní og það hef-
ur veruleg áhrif á allar forsendur
fjárlagagerðar fyrir næsta ár. Mikið
vantar upp á að tekjuáætlun frum-
varpsins gangi eftir.
Í júní var spáð að hagvöxtur á
næsta ári yrði 3,2%. Nú að lands-
framleiðslan vaxi um tæp 2%. Megin-
ástæðan, þó ekki sú eina, er hvað
dregist hefur að hefja framkvæmdir
við álver í Helguvík. Í júníspánni var
gengið út frá að fjárfestingar í fyrsta
áfanga álvers í Helguvík kæmust á
skrið á árinu 2011. Nú er gert ráð
fyrir að þeim fjárfestingaráformum
verði frestað til 2012.
Getur munað 10 milljörðum
Ný spá Hagstofunnar er keimlík
spá hagdeildar ASÍ frá í október.
Spá OECD sem kom fram fyrir
nokkrum dögum er heldur ekki
ósvipuð en þar er gert ráð fyrir að-
eins minni hagvexti eða 1½% 2011 en
í spám Hagstofunnar og hagspá ASÍ
sem gera ráð fyrir að hagvöxturinn
verði aðeins undir 2%.
Ólafur Darri Andrason, deildar-
stjóri hagdeildar ASÍ, segir að gert
sé ráð fyrir mun minni aukningu
fjárfestinga en í fyrri spá Hagstof-
unnar vegna þess að dregið hafi úr
líkum á að ráðist verði í framkvæmd-
irnar í Helguvík á næsta ári. „Þessar
framkvæmdir voru inni í fyrri spá
Hagstofunnar í júní og er það lang-
stærsta breytingin. Þar sem þær
vonir hafa dofnað er gert ráð fyrir
minni umsvifum í hagkerfinu.“
Gangi þetta eftir hefur það
veruleg áhrif á forsendur fjárlaga-
frumvarpsins. „Það má gera ráð fyrir
að þetta hafi áhrif á bæði tekju- og
gjaldhlið frumvarpsins, sérstaklega
á tekjuhliðina. Þar sem umsvifin eru
minni dregur úr tekjum í hagkerfinu.
Þingmenn þurfa því að horfast í augu
við að tekjuspáin sem unnið hefur
verið eftir er að breytast til hins
verra,“ segir Ólafur Darri.
Varlega áætlað megi gera ráð
fyrir að þar geti verið um 10 millj-
arða að ræða. „Menn standa frammi
fyrir mjög erfiðri stöðu í ríkis-
fjármálunum. Ég geri ráð fyrir að
þetta séu erfiðustu fjárlög í sögu lýð-
veldisins. Sá veruleiki sem menn
þurfa að horfast í augu við núna gerir
stöðuna enn snúnari,“ segir hann.
Halldór Árnason, hagfræðingur
hjá SA, tekur undir að seinkun fjár-
festinga í Helguvík virðist megin-
skýringin á að hagvaxtarhorfurnar
eru mun dekkri nú en í júní. Komið
hafi í ljós á umliðnum mánuðum að
meira og minna öllum fjárfestingum í
orku- og samgöngumálum hefur
seinkað.
Fjárlaganefnd á eftir að fara yf-
ir stöðu ríkisfjármálanna í ljósi
þessarar nýju þjóðhagsspár með
efnahags- og skattanefnd að sögn
Oddnýjar G. Harðardóttur, for-
manns nefndarinnar. ,,Við sjáum
náttúrlega að þetta hefur áhrif á
tekjurnar en það leggst líka ýmislegt
á sveif með okkur eins og [lægri]
verðbólga og það eru að skapast að-
stæður til að lækka vextina enn frek-
ar.“ Fjárlaganefnd lítur til þess
hvaða tekjur skila sér í ríkissjóð og
hvað fer út, að sögn hennar. ,,Mér
sýnist að niðurstaða yfirstandandi
árs geti skilað okkur tæpum 6 millj-
örðum sem kemur þá á móti inn í
kassann á greiðslugrunni,“ segir
hún. ,,Þetta er dæmi sem við þurfum
að skoða í samhengi. Við horfum ekki
bara á hagvöxtinn heldur skoðum
líka hvað kemur þarna á móti og
bætir upp þennan skaða. Markmiðið
er að halda okkar efnahagsáætlun,
sem stefnir að frumjöfnuði á þessu
ári. Við hvikum ekki frá því.“
Morgunblaðið/RAX
Skaðleg óvissa Í nýrri þjóðhagsspá Hagstofunnar segir að áhættufælni,
laskaðir efnahagsreikningar fyrirtækja og litlar væntingar um bata hafi
slegið á hvata til að fjárfesta í atvinnuuppbyggingu.
„Áætlað er að skriður komist á
þessar framkvæmdir á næsta
ári og nái hámarki árin 2011 og
2012 en lækki eftir það,“ sagði í
þjóðhagsspá Hagstofunnar í
júní sl. þar sem áform um stór-
iðjufjárfestingar vegna álvers í
Helguvík, stækkunar í Straums-
vík o.fl. skiptu miklu um að hag-
vöxtur tæki við sér fyrr en ella. Í
nýju spánni er gengið út frá að
framkvæmdir í Helguvík frestist
til 2012.
Á móti vegur nokkuð að
áform um stækkun álversins í
Straumsvík virðast ætla að
ganga eftir ,,og hefur umfang
þeirra verið aukið um 20 millj-
arða miðað við júníspá,“ segir í
endurskoðaðri þjóðhagsspá.
Þá gæti aðeins lifnað yfir at-
vinnuvegafjárfestingum utan
stóriðjunnar.
Bent er á að í maí á næsta ári
ætti að vera að mestu lokið
vinnu við endurskipulagningu
skulda lítilla og meðalstórra
fyrirtækja. Fjárfesting í atvinnu-
vegum utan stóriðju muni því
aukast að einhverju marki á
árinu 2011.
Spáin gekk
ekki eftir
STÓRIÐJUSTOPP SETUR
STRIK Í REIKNINGINN