Morgunblaðið - 25.11.2010, Blaðsíða 24

24 UMRÆÐANStjórnlagaþing
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 25. NÓVEMBER 2010
Kosningar til stjórn-
lagaþings eru fyrir
dyrum. Sem frambjóð-
andi hef ég skoðað
ýmsa málefnaþætti
sem þingið mun vinna
úr. Ef líkja má stjórn-
arskrá við óskalista yf-
ir gjafir, þá er hún sá
listi sem inniheldur
stóru, mikilvægu pakk-
ana, harða og mjúka.
Ekki eiga því allar ósk-
ir heima í stjórnarskrá og mikilvægt
að kjósendur geri sér grein fyrir því.
Þar eiga tæpast heima óskir sem
sækja kraft sinn til sjálfhverfra hópa
samfélagsins heldur fremur hinar
sem varða landsmenn alla og stóru
grundvallaratriðin; mannréttindi;
stjórnskipan lýðveld-
isins, verkan hennar og
vinnulag; valdmörk að-
greindra þátta rík-
isvaldsins og ábyrgð
þess gagnvart fólkinu í
landinu til framtíðar. Þá
hefur sú eðlilega og
brennandi krafa fengið
vægi sem stjórnarskrár-
mál, að auðlindir Íslands
verði óframseljanleg
hlunnindi þjóðarinnar.
Það eru gömul sann-
indi og ný að vald spillir
og algert vald gjör-
spillir. Það breytir ekki því að vald
mun ávallt verða í höndum einhvers
eða einhverra hvort sem okkur líkar
betur eða verr. Okkur hefur því lengi
verið ljóst að valdinu þarf að setja
skorður með lögum. Það er meg-
inhlutverk stjórnarskrár. Gegn henni
mega önnur lög ekki ganga.
Verum vakandi fyrir því, að afurð
stjórnlagaþings mun að líkindum
skuldbinda komandi kynslóðir um
langan aldur. Því þarf visku til að
skera úr um hverju endurnýjuð
stjórnarskrá á að veita brautargengi
og hvað að hindra. Stjórnarskrá okk-
ar hefur dugað vel. Þó er það sjón-
armið gilt að hún sé barn síns tíma.
Það eitt segir ekki að hún sé ónýt.
Störf stjórnlagaþings munu að von-
um snúa að æskilegu viðhaldi á góðri
eign; mati á því í hvaða efnum komið
er að viðgerð og hverju kunni að vera
ástæða til að breyta og skipta út.
Ég vil eðlilega endurnýjun stjórn-
arskrár lýðveldisins; æski skýrari að-
greiningar löggjafarvalds, fram-
kvæmdavalds og dómsvalds; álít
nauðsynlegt að stjórnlagadómstóll
starfi hér til hliðar við Alþingi án ráð-
herra; vil endurmeta embætti forseta
Íslands. Hér þarf að vanda til verka.
Kjósum starfhæft stjórnlagaþing.
Visku er þörf – 5218
Eftir Þóri Jökul
Þorsteinsson
Þórir Jökull
Þorsteinsson
Höfundur er fyrrverandi sendiráðs-
prestur í Kaupmannahöfn.
Lítið er fjallað um
ýmis grundvallaratriði
íslensks samfélags í
ákvæðum íslensku
stjórnarskrárinnar. Af
þeim sökum hefur ís-
lenskum stjórn-
málamönnum verið
heimilt að setja almenn
lög um málefni, sem eru
það mikilvæg að telja
verður þau grundvall-
aratriði. Þessi ann-
marki stjórnarskrárinnar hefur m.a.
valdið því að Íslendingar geta ekki
lengur treyst því að löggjöf sé haldið
innan tiltekinna marka eða ramma á
mikilvægum sviðum. Á þetta einkum
við mál sem snerta landsbyggðina
hvað mest og mikilvægt að skoða í því
ljósi.
Náttúruauðlindum hefur verið ráð-
stafað og þær nýttar á
grundvelli venjulegrar
lagasetningar. Á sama
hátt hefur löggjafanum
verið frjálst að friða
landsvæði eftir eigin
hentisemi. Slíkt getur
óneitanlega leitt af sér
eignaréttarlega óvissu
og skapað óþarfa hags-
munaárekstra. Í þessum
málum er jafnan um að
ræða yfirgripsmikla
hagsmuni og því mik-
ilvægt að þessi mál séu
leyst innan tiltekinna
marka á hlutlægum grundvelli.
Til að fyrirbyggja það að ríkjandi
valdhafar hagi þessum málum eftir
eigin hentisemi, er nauðsynlegt að
koma inn ákvæðum í stjórnarskrá
sem setur löggjafanum skorður í
þessum efnum. Það að sveitarfélögin
hafi ekki sjálfstæða stjórnarskrár-
varða tekjustofna og verkefnaskrá er
afar óheppilegt m.t.t. sjálfstæðis
þeirra. Sveitarfélög starfa alfarið á
grundvelli almennrar lagasetningar
og hafa engin réttindi utan þess sem
Alþingi hefur ráðstafað þeim. Með
þessu fyrirkomulagi skapast tæki-
færi fyrir Alþingi til að færa skyldur
á sveitarfélög, án þess að á móti komi
fullnægjandi tekjustofnar. Telja
verður að það sé grundvallaratriði í
valddreifingu og lýðræðislegum
stjórnarháttum að sveitarfélög hafi,
sem slík, stjórnarskrárvarið hlutverk
og tekjustofna.
Fulltrúar landsbyggðarinnar á
stjórnlagaþingi munu þurfa að
standa fast í lappirnar í þessum mál-
um svo sátt náist um þær tillögur
sem lagðar verða fram að stjórnlaga-
þingi loknu. Það skiptir því máli að
kosnir verði fulltrúar sem veita ofan-
greindum sjónarmiðum liðsinni.
Stjórnarskráin og landsbyggðin
Eftir Húna Heiðar
Hallsson
Húni Heiðar
Hallsson
Höfundur er lögfræðingur og er í
framboði til stjórnlagaþings/5713.
Mín sýn á verkefni
stjórnlaganefndar er
í stuttu máli þessi:
Ég býð mig fram
til stjórnlagaþings
með þá von í brjósti
að þingið geti komist
að sameiginlegri
niðurstöðu um nýja
stjórnarskrá fyrir ís-
lenska þjóð til fram-
tíðar. Ég er ekki
haldinn neinum for-
dómum gagnvart núverandi
stjórnarskrá lýðveldisins, en tel
að margt megi betur fara.
Íslenska ætti að vera bundin
í stjórnarskrá sem þjóðtunga
Ekkert er um þjóðtungu Íslend-
inga í gildandi stjórnarskrá. Það
sem í raun gerir Íslendinga að
einni þjóð er sameiginlegt tungu-
mál, þó önnur atriði hafi áhrif að
auki. Ég tel að útlendingar sem
ætla að búa hér og öðlast íslensk-
an ríkisborgararétt, eigi að sýna
fram á lágmarksgetu við að skilja
og tjá sig á íslensku.
Þjóðaratkvæðagreiðslur
má viðhafa í auknum mæli
Ég er frekar hlynntur því að
stjórnarskráin kveði á um að
ákveðin mál verði einungis ráðin í
þjóðaratkvæðagreiðslu og þá
verði atkvæðagreiðslan bindandi.
Það má hugsa sér að þetta verði
t.d. samningar við erlend ríki um
að þjóðin afsali sér rétti í afmörk-
uðum málum. Þjóð-
aratkvæðagreiðsla
ætti ýmist að vera
bindandi eða ráðgef-
andi eftir eðli máls og
atvikum.
Eignarhald
og nýting
náttúruauðlinda
Í stjórnarskrá þarf
að skilgreina eign-
arhald þjóðarinnar á
sameiginlegum auð-
lindum, hverjar þær
eru og hvar þær eru,
hvernig skuli fara með nýting-
arrétt á þeim o.s.frv. Að auki þarf
að skilgreina eignarrétt annarra á
náttúruauðlindum sem falla undir
t.d. land og vatnasvæði í einka-
eign.
Mikilvægi
kosninganna
Mikilvægt er að ný stjórnarskrá
verði sáttmáli þjóðarinnar við
sjálfa sig um framtíðina. Kjós-
endur ættu ekki að láta fjölda
frambjóðenda vaxa sér í augum.
Ekki er nauðsynlegt að kjósa
marga. Leyfilegt er að kjósa einn,
tvo, þrjá eða fleiri, allt upp í tutt-
ugu og fimm. En það verður bara
einn frambjóðandi sem fær at-
kvæðið þitt að lokum, svo röðin á
atkvæðaseðlinum skiptir máli.
Nánar um mínar áherslur á
www.rang.is/oma.
Eftir Óla Má
Aronsson
Óli Már
Aronsson
Höfundur er vélfræðingur.
Framboð nr. 3491.
Móðurmálið
í stjórnarskrána
Íslenska lýðveldið
er enginn öldungur í
samfélagi þjóðanna.
Fólkið sem fagnaði
sjálfstæðinu í þjóðhá-
tíðarveðrinu á Þing-
völlum árið 1944 var
ekki fjarskyldir for-
feður, heldur feður
okkar og mæður, afar
og ömmur. Enn lifir
meðal okkar fólk sem
ungt fagnaði fullveldi
Íslands í skugga farsóttar og
frostavetrar 1918.
Íslenska lýðveldið hefur varla
slitið barnsskónum. En þrátt fyrir
það geta Íslendingar státað af lýð-
ræðishefð sem hvaða þjóð gæti ver-
ið stolt af. Fjölmörg vestræn lýð-
ræðisríki hafa á síðustu 60 árum
glímt við sídvínandi kosningaþátt-
töku og áhugaleysi en Ísland er í
áttunda sæti yfir mestu kosn-
ingaþátttöku heims á síðari hluta
20. aldar. Íslendingar vita að kosn-
ingarétturinn er grunnréttur hvers
manns, og þeir nýta þennan rétt.
Og kosningar eru enn hátíðlegt
tækifæri á Íslandi. Fólk klæðir sig
gjarnan upp á til að fara á kjörstað,
býður vinafólki í síðdegiskaffi og
dregur fána að hún. Og hvers
vegna? Jú, í þjóðarvitundinni situr
enn vitneskjan um að lýðræðið
fékkst ekki ókeypis. Að þessi dýra
gjöf, kosningarétturinn, kom ekki
til að sjálfu sér. Að
lýðræðið, réttur hvers
og eins borgara til að
hafa áhrif á líf sitt og
stjórn ríkisins, er
hvorki algilt né sjálf-
sagt.
Við búum vissulega
við lýðræði, en við
þurfum samt að búa
það til á hverjum degi.
Það er skylda okkar
sem í dag vélum um
grunngildi íslenska
lýðræðissamfélagsins
að ganga um þau af
virðingu. Því ef lýðræðið er vegið á
skálum skammtímahagsmuna og
léttvægt fundið, þá var til lítils
barist á árum áður. Lýðræði er
ekki bara hugtak sem slengt er
fram í ræðuhöldum á tyllidögum.
Það er í senn hugsjón og raun-
veruleiki, grundvallarréttur manna
til að hafa áhrif á líf sitt og
ákvarðanir samfélagsins.
Því eggja ég alla þá sem hafa
þennan helga rétt, kosningarétt-
inn, til að mæta á kjörstað og nýta
hann á laugardaginn. Höldum
laugardaginn 27. nóvember hátíð-
legan að íslenskum sið. Klæðum
okkur upp á, drögum fánann að
húni og kjósum. Tökum þátt í lýð-
ræðinu. Það er bæði réttur okkar
og skylda.
Höldum lýðræðið
hátíðlegt
á laugardaginn
Eftir Jóhannes Þór
Skúlason
Jóhannes Þór
Skúlason
Höfundur er grunnskólakennari og
frambjóðandi til stjórnlagaþings með
auðkennistöluna 8419.
St j ó rn l agaþ ing
www.mbl.is/stjornlagathing
Síðustu ár hafa ver-
ið erfið, traust almenn-
ings á stjórnvöldum er
lítið og margt sem
hefði þurft að fara bet-
ur. Ábyrgð sem ein-
staklingar áttu að
bera, meðal annars
fyrir ofurlaunin, var
fljót að fjúka út í veður
og vind. Fjölmiðlar
hafa sagt hverja ham-
farasöguna á fætur annarri síðustu
tvö ár og þolmörk einstaklinga eru
orðin verulega þanin, mörgum er
jafnvel ofvaxin tilhugsunin um að
opna gluggapóstinn
sinn um mánaðamót. Í
svona aðstæðum getur
verið erfitt að hugsa til
framtíðar, en einmitt þá
er mikilvægast að horfa
fram á veginn.
Núna er tækifæri til
að endurskoða gildin og
skoða hvað megi betur
fara í stjórnskipulagi
okkar. Við sem þjóð
þurfum að vera hug-
rökk og þora að hugsa
um hvernig hlutirnir
geti orðið sem bestir. Í kosningunum
27. nóvember næstkomandi er okkur
falin sú ábyrgð að velja einstaklinga
til að endurskoða stjórnarskrána,
tökum það hlutverk alvarlega og
nýtum okkur kosningaréttinn.
Hvernig getur samfélagið okkar
orðið sem best? Besti mælikvarðinn
á hvernig samfélag við viljum eru
væntingar okkar um velferð
barnanna okkar í framtíðinni. Við
þurfum að huga að því hvernig við
kennum þeim að vera ábyrg, hug-
rökk og bjartsýn. Hvernig gerum við
það? Með því að setja gott fordæmi.
Verum hugrökk og bjartsýn, sýnum
að við viljum axla ábyrgð á samfélag-
inu okkar og mætum á kjörstað 27.
nóvember.
Baráttukveðjur frá Akureyri
Eftir Auði
Jónasdóttur
Auður Jónasdóttir
Höfundur er sölufulltrúi og frambjóð-
andi til stjórnlagaþings/8012.
Hugrekki og ábyrgð þjóðar
Vald forsetans til
synjunar staðfestingar
lagafrumvarpa var og
er mjög umdeilt. Með
ákvæði um að ákveðna
prósentu kosn-
ingabærra þurfi til að
knýja fram þjóð-
aratkvæði um laga-
frumvarp er spurning
hvort forsetinn þurfi
þetta synjunarvald.
Nær væri að hafa
ákvæði um að forsetinn hafi vald til
að seinka gildistöku laga, umfram
þann tveggja vikna
frest sem 26. greinin
gefur í dag.
Þannig myndi um-
rædd grein kveða á um
að forsetinn geti seink-
að gildistöku um tvo
mánuði, til viðbótar vik-
unum tveimur, frá sam-
þykkt laganna. Þannig
gæfi hann þjóðinni tíma
til að safna undir-
skriftum til að krefjast
þjóðaratkvæðis.
Ef þjóðin nýtir ekki
þetta tækifæri, t.d. ef
ekki fæst nægilegur fjöldi undir-
skrifta, þá er þetta greinilega ekki
hagsmunamál þjóðarinnar allrar,
forsetinn hefur þá mislesið þjóð-
arviljann og lögin taka gildi að þess-
um aukafresti liðnum án þjóð-
aratkvæðis.
Ef hins vegar nægur fjöldi krefst
þjóðaratkvæðis er málið útkljáð
þannig.
Þessi leið gerir ríkari kröfur til að
þjóðin taki ábyrgð á málum og
væntanlega myndi forsetinn hvort
eð er ekki synja/seinka laga-
frumvarpi nema að undangenginni
mikilli umræðu í þjóðfélaginu.
Eftir Lárus Jón
Guðmundsson
Lárus Jón
Guðmundsson
Höfundur er verkefnisstjóri og er í
framboði til stjórnlagaþings/8672 –
www.2018.is.
„Seinkunarréttur“
forseta og þjóðaratkvæði