Íslenskt mál og almenn málfræði - 01.01.2004, Blaðsíða 208

Íslenskt mál og almenn málfræði - 01.01.2004, Blaðsíða 208
206 Ritdómar Þótt við höfum ekki eldri vitnisburð um breytinguna /ó/ > [ou], má ganga að því sem vísu að hún hafi verið um garð gengin um miðbik 14. aldar, rétt eins og breyting- in á [o:] > [ou] > [au] (sjá hér að ofan). Eins og ffam hefur komið er i Málfræði Möðruvallabókar lögð meiri áherzla á að gefa nákvæmt tölffæðilegt yfirlit yfir einstaka rithætti en að draga upp raunhæfa mynd af hljóðkerfinu. Fleiri dæmi eru um að A.L.W. einskorði sig svo mjög við rit- myndir að hljóðkerfisleg túlkun verður óskýr eða jafnvel röng. I umfjöllun um leng- ingu a, q, o og u á undan l+fg, k, m,p, s segir hún að erfitt sé að ákvarða aldur henn- ar, þar sem í flestum handritum sé ekki greint á milli stuttra og langra sérhljóða. í framhaldinu segir hún: „Only for the vowel change /a/ to /á/ can information be gained ffom the spelling, namely in those cases where u-umlaut occurs. In Möðruvallabók u- umlaut of /a/ produces /ö/, which is written <o> or <au>, but the u-umlaut product of /á/ (earlier /q/, which was usually written <o>, <g>, a/, au or something like [sic]) has coincided with /á/, as can be seen ffom forms like baðu. The forms halfu, [...] talgu- knífr, hialmö, etc. imply therefore a long /á/“ (bls. 63). Sá sem ekki býr yfir málsögu- legri þekkingu gæti skilið þessi orð þannig að í orðmyndum eins og <halfu> (= hálf- um) hafi eftirfarandi hljóðkerfisreglur verkað: (1) a > á (lenging), (2) á > ( (u-hljóð- varp), (3) q > á (afkringing). Það sem A.L.W. hlýtur hins vegar að eiga við er að í um- ræddum orðmyndum hafi q lengzt, en síðar hafi ( fallið saman við á í rithætti, því annars hefði mátt búast við myndum eins og *hölfum (eftir að q hafði breytzt í ö). Við þetta má bæta að allt bendir til þess að á forskeiði Möðruvallabókar hafi ekki aðeins q, heldur einnig a, o og u sætt lengingu á undan / +f p, m, g, k (enn fremur á undan 1 + s eða n í vissum orðum). I þessu sambandi er rétt að athuga texta Islenzku hómilíu- bókarinnar (Sthm perg 15 4to) frá um 1200, en svo vill til að A.L.W. tilheyrir þeim er gerst þekkja hana. Þar höfum við örugg dæmi um lengingu sérhljóðsins q í umræddri stöðu, sbr. t.d. (þgf. et. kk.) <hælfom>, (þgf. et. hk.) <hólfo>, (þgf. et. kk.) <si()lfom>, (nf. et. kvk.) <siólf>. Hómilíubókin sýnir að á ritunartíma hennar höfðu einnig önnur bakmælt sérhljóð lengzt í stöðu á undan vissum samhljóðaklösum er hófust á /-i, sbr. t.d. <háls>, <hiálpa>, <fólc>, <Gólfþile>, <úlfældom>. Þetta er í samræmi við það sem fýrirfram mátti telja líklegt, þ.e. að við sömu skilyrði hafi öll bakmælt sérhljóð sætt lengingu á sama tíma. Þess má geta að hin óvenju-reglulega notkun brodds sem lengdarmerkis í hómilíubókinni bendir eindregið til að hann tákni sérhljóðalengd í til- færðum orðmyndum (sbr. Gustaf Lindblad 1952:50-64). í greininni um sérhljóðalengingu á undan I +f g, k, m, p, s tekur A.L.W. fram að lenging hafi ekki orðið í þeim tilvikum, þar sem hún hefði leitt til þess að innan beyg- ingardæmisins hefðu víxlazt á myndir með stuttu og löngu sérhljóði. Um þetta tilfær- ir hún dæmin svelgja - svalg, dalr - dals. Þessi regla er þó engan veginn algild eins og t.d. sagnirnar hjálpa og skjálfa sýna, sbr. <hiálpa>, <helpr>, <hylpe>, <skiálfa>, <scalf> í íslenzku hómilíubókinni. Nú hefur verið drepið á nokkur atriði í þeim hluta Málffæði Möðruvallabókar sem lýtur að sérhljóðakerfi handritsins. Tekið skal skýrt fram að þrátt fýrir þá annmarka sem bent hefur verið á er kaflinn um „stafffæðina" afar gagnlegur. Þótt lesandanum
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164
Blaðsíða 165
Blaðsíða 166
Blaðsíða 167
Blaðsíða 168
Blaðsíða 169
Blaðsíða 170
Blaðsíða 171
Blaðsíða 172
Blaðsíða 173
Blaðsíða 174
Blaðsíða 175
Blaðsíða 176
Blaðsíða 177
Blaðsíða 178
Blaðsíða 179
Blaðsíða 180
Blaðsíða 181
Blaðsíða 182
Blaðsíða 183
Blaðsíða 184
Blaðsíða 185
Blaðsíða 186
Blaðsíða 187
Blaðsíða 188
Blaðsíða 189
Blaðsíða 190
Blaðsíða 191
Blaðsíða 192
Blaðsíða 193
Blaðsíða 194
Blaðsíða 195
Blaðsíða 196
Blaðsíða 197
Blaðsíða 198
Blaðsíða 199
Blaðsíða 200
Blaðsíða 201
Blaðsíða 202
Blaðsíða 203
Blaðsíða 204
Blaðsíða 205
Blaðsíða 206
Blaðsíða 207
Blaðsíða 208
Blaðsíða 209
Blaðsíða 210
Blaðsíða 211
Blaðsíða 212
Blaðsíða 213
Blaðsíða 214
Blaðsíða 215
Blaðsíða 216
Blaðsíða 217
Blaðsíða 218
Blaðsíða 219
Blaðsíða 220
Blaðsíða 221
Blaðsíða 222
Blaðsíða 223
Blaðsíða 224
Blaðsíða 225
Blaðsíða 226
Blaðsíða 227
Blaðsíða 228

x

Íslenskt mál og almenn málfræði

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Íslenskt mál og almenn málfræði
https://timarit.is/publication/832

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.