Árbók VFÍ - 01.06.1993, Qupperneq 268

4-3
Pálmi R. Pálmason
Um síur og síukröfur
Á undanförnum árum hafa farið fram miklar umræður um hæfi fyllingarefnis til þess að virka
sem sía á annað efni, m.a. vegna skemmda sem orðið hafa á jarðstíflum. Þar sem þetta er einn
veigamesti þáttur í hönnun og gerð jarðstíflu eða annars jarðvirkis þar sem vatn kynni að valda
tilfærslu efnis með ófyrirsjáanlegum afleiðingum, eru í eftirfarandi grein tekin saman þau
atriði sem þyngst eru talin vega í hverju tiiviki. Stuðst er við nýlegar greinar um síur í fagtíma-
ritum, nýlega útkomnar hönnunarreglur Harza Engineering Company í Chicago í Bandaríkjun-
um um síur, og sitthvað fleira.
Á línuritinu hér til hliðar (mynd I) eru sýndar helstu viðmiðanir. Þar og annars staðar í
greininni vísar d til grunnefnis en D til síuefnis, lágskrift merkir sáldurleif (efnishlutfall) sem
smýgur viðkomandi sigti, en bil eða ör sýnir leyfilegt svið sáldurferla sfu samkvæmt algengum
kröfum.
Alkunna er að þeir þættir sem leggja þarf áherslu á hverju sinni eru mjög mismunandi.
Þannig kann í einu tilfelli að vera mikilvægast að ekkert rofni úr tillekinni fyllingu, í öðru að
tryggt sé að lekt efnis sé nægjanleg og í enn öðru tilfelli, að sem minnstur aðskilnaður eigi sér
stað.
I töflu 1 eru tilfærðar ýmsar þær kröfur sem nú eru gjarnan gerðar til síuefnis, eftir þörf
hverju sinni.
Hægara er að gera sér myndræna grein fyrir kröfu 4.0 út frá halla sáldursferils. Þannig segja
þeir t.d. hjá Harza, að sé halli síuferils meiri en svo að sigtileif breytist um 20% eða meira við
tíföldun kornastærðar, sé ekki hætta á innra rofi, þ.e.a.s. að þá muni kröfu 4.0 hér að ofan vera
fullnægt fyrir sérhverja skiptingu efnisins. John Lowe III bendir á svipaðan hátt á að sé halli
sáldursferils minni en svo að við fimmföldun kornastærðar breytist sigtileif um 15% eðaminna
muni innri síukröfum ekki vera fullnægt-
Hann segir jafnframt að í slíkum tilfellum
beri að miða D15 við Ds.s fíngerðari efnis-
hluta síunnar. Þá mun gert ráð fyrir að
efninu sé skipt við sigtið sem hallabreyt-
ingin á sér stað, þ.e.a.s. þar sem hallinn á
sáldurferlinum verður minni en 15%.
Ennfremur er miðað við:
Blanda miskorna sands og malar í hlul-
fallinu 1/3 minni en 50 mm möl og 2/3
sandur er að jafnaði góð sía.
Svið sáldurferla síuefnis skal mest vera
25-35%. Hér mun átt við að mjög mikil
dreifing sáldurferla síuefnis sé óæskileg,
Pálmi Ragnar Pálmason lauk prófi í byggingar-
verkfræði frá NTH í Þrándheimi 1965 með
jarðtækni og grundun sem aðalfag. Verkfræð-
ingur hjá VST hf. að mestu síðan en hefur
starfað við jarðtækni erlendis í nokkur ár, svo
sem í Bandaríkjunum, Kanada og Noregi.
Starfssvið hefur einkum
verið við alls kyns jarð-
virki, svo sem jarðstíflur
og annað er lýtur að virkj-
unum. Aðjúnkt íjarðtækni
og grundun við verkfræði-
deildHÍ 1977-85. Fram-
kvæmdastjóri virkjana-
sviðs VST hf. frá 1987.