Prentarinn - 01.11.2005, Síða 23

Prentarinn - 01.11.2005, Síða 23
Er ekki nóg að kala Times og Ariai? Sigurður Ármannsson Eitt sinn var ég spurðw þessarar spurningar. Það er auðvelt að svara þessari spurningu játandi. Við kœmumst alveg af án þess að hafa fleiri leturgerðir. En við viljum auðvitað ekki sitja uppi með þessar einu leturgerðir. Reyndar er erfitt yfirleitt að hugsa sér heiminn án einhvers konar leturs. Tákna, sem raðað er saman til þess að túlka hugsanir og fróð- leik eða eins og í Austurlöndum fjœr, leturs sem táknar hugmyndir. Þessi tiltölulega einjoldu tákn auðvelda öll samskipti milli manna og á síðari tímum er orðið sjálfsagt að nota leturs við sam- skipti milli heimsálfa. Þetta þykir svo sjálfsagt I dag að fœstum þykir orð á því gerandi. Fœstir hugleiða heldur að stórar starfs- stéttir byggja tilveru sína á tilvist leturs, blaðamenn, prentarar og rithöfundar, svo eitthvað sé nefnt. Ég á í það minnsta mjög eifitt með að hugsa mér hvemig við fœmm að án þess. Letur hefur afar mikið að segja í hönnun, hvort sem um er að ræða bóka- og bæklingaútlit eða þá útlit auglýsingaeíhis. Fyrirtæki nota letur sem hluta af heildar- útliti sínu og reyna oftar en ekki að segja eitthvað aukalega með leturgerðinni: Ég er smart, ég er áreiðanlegur, vinalegur, traustur eða ég er tæknifyrirtæki. Það er ekki hægt að gefa neina ákveðna formúlu fyrir því fyrir hvað hver leturgerð stendur. Frekar má segja að leturgerðin fái á sig einhverja táknræna merkingu i því samhengi sem hún er sett ffam. Smátt og smátt tengist ímynd fyrirtækisins við letrið þar til það nægir að skrifa einfalda setningu með letrinu og við skynjum samstundis þessa dýpri merkingu. Oftast alveg ómeðvitað. Svo koma ótal eftirhermur í kjölfarið. Fyrirtæki sem vilja ná sama árangri og glæsilega fyrirtækið með flotta letrið taka að nota sama eða svip- að letur og letrið kemst i tísku. Einfalt er að sjá þetta til dæmis með letur sem Apple fyrirtækið hefur notað. Garamond réð lögum og lofum upp úr 1990 og í dag er Myriad sem Apple notar feikilega vinsælt. Annað dæmi er þegar Starbucks fór að nota letrið Cézanne, sem hafði ekki selst mikið af í ein átta ár. Salan á því letri rauk upp úr öllu valdi og ég skal fuslega viðurkenna að ég er einmitt að nota það letur i verkefni sem ég er að vinna að. Breytingar í leturlandslagi Ég geng út frá því að flestir sem lesa þetta blað þekki eitthvað smávegis til sögu leturs og prent- unar. Þeir vita sem er að letur vex ekki á trjánum. Lengi framan af var letrið sem notað var í prent- smiðjum útskornir stafir úr tré og síðar úr blýi. Fyrir aðeins tuttugu til þrjátíu árum fór letur að verða til í ljóssetningarvélum og ruddu þær fljótlega út öllu lausa blý- letrinu. Þegar tölvurnar tóku að lokum við öllu umbroti og letur- meðferð urðu miklar breytingar í prentiðnaðinum. Heilu starfs- greinamar svo sem setjarar, skeytingamenn og offsetljósmynd- arar, nánast þurrkuðust út, en á sama tíma jókst öll prentun um allan helming. Þekking margra þeirra sem störfuðu í áðumefhd- um prentiðnaðargreinum hefur nýst á öðmm starfsvettvangi, t.d. á auglýsingastofum og margir hafa fært sig yfir í umbrot. Letur hefur sjaldan gegnt jafn þýðingarmiklu hlutverki í sögunni og einmitt á þessum gósentímum prentunar. Miklu fleiri koma við sögu við þessa notkun og aukin eftirspum eftir fleiri leturgerðum hefur verið gífurleg. Framboðið hefur fylgt eftirspurninni eftir. Verð fyrir leturgerðir hefúr líka lækkað gríðarlega, enda sala á því gerbreyst. I stað þess að prent- smiðja ætti blýletrið eða setning- arþjónustan sæti ein að takmörk- uðu safni fokdýrs leturs, er letur orðið almenningseign. Hverri tölvu fylgir mikill fjöldi leturgerða sem dugir flestum sem heima sitja með tölvu, en auglýsingastofúr og prentsmiðjur þurfa að eiga marg- falt það magn til þess að velja úr á hverjum degi. Áætlað er að til sölu séu vel á annað hundrað þús- und leturgerðir og er þá ótalið allt það letur sem aldrei hefúr komist í umferð. I dag getur nánast enginn sem starfar við meðhöndlun leturs, hönnuðir og prentsmiðjur, hugsað sér annað en að vera með gott safn leturs. Eins þægilegt og þetta er orðið skapar þessi mikli fjöldi ný vandamál. Ekki það að vandamál hafi ekki verið líka til á tímum ljóssetningarvélanna. Það vissu bara færri af þeim vanda. Sem dæmi var fokdýrt að fá íslenska stafi í forrit Ijóssetn- ingarvélanna og takmarkaði það mjög það úrval sem var úr að spila. Önnur og tæknilegri vanda- mál voru stillingar á ljósmagni við setningu, framköllun og ýmislegt í þeim dúr. Á tölvuöld er það hins vegar leturQöldinn sem truflar, utanum- hald og stýring á honum. Og enn eru það íslensku stafimir sem valda vanda. Á tímum ljóssetn- ingarvéla voru það bara þ og ð sem voru til trafala, en í þá daga þurfti að panta og láta teikna sérstaklega þessa stafi í letur- settin. I tölvunum eru það þ, ý og ð sem hafa verið að gera usla. Hér er ég að miða við Macin- tosh-tölvurnar sem ráða ferðinni í prent- og hönnunargeiranum. Á sínum tíma var ákveðin svo- kölluð stafatafla fyrir makkana og gekk bara vel til að byrja með. Þegar tímar liðu kom í ljós að þessi stafatafla gekk ekki saman við stafatöflur pc-tölva, auk annarra vankanta. Ákvörðun sem í sjálfú sér var ekki röng þegar hún var tekin reyndist arfavitlaus þegar fram liðu stundir. Sem betur fer sjáum við nú loksins fyrir endann á þessum leiðinda kvilla og eftir eru aðeins örfá forrit sem ekki geta nýtt sér svokallaða Unicode-stafatöflu sem er lykilatriði í að tryggja okkur hnökralausa íslensku í því efni sem við búum til. Bröltið við að fá þessa stafi fram hefur verið PRENTARINN ■ 23

x

Prentarinn

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Prentarinn
https://timarit.is/publication/952

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.