Læknablaðið - 15.03.1984, Blaðsíða 37

LÆK.NABLADID
105
taka lengri tíma en þrjár — fjórar mínútur.
Hún er fólgin í stuttri sögu um augu og sjón,
sjónskerpuprófi, augnspeglun, augnprýstings-
mælingu og vöðvajafnvægisprófi hjá börnum.
Pví má ekki gleyma að einkenni frá ýmsum
kerfissjúkdómum endurspeglast í augum s.s.
sykursýki, háprýstingur, innkirtlasjúkdómar,
kollagensjúkdómar og raunar margir fleiri.
3.0. Medferd augnsjúkdóma á heilsugæslu-
stöd fer eftir eðli sjúkdómsins, p.e. hvort um
minniháttar kvilla er að ræða eða alvarlegan
sjúkdóm, sem ógnar sjón.
3.1. Almennur læknir á að geta tekið til
meðferðar flesta minniháttar augnkvilla s.s.
bólgusjúkdóma í augnalokum og augnslímhúð.
Petta eru algengir sjúkdómar og yfirleitt ekki
alvarlegs eðlis, en geta verið prálátir.
3.2. Neydarpjónusta. Heilsugæslulæknir parf
að pekkja alvarlega augnsjúkdóma, sem ieitt
geta til varanlegrar sjóndepru, sé rétt meðferð
ekki viðhöfð pegar í byrjun. Hann parf að geta
veitt fyrstu hjálp áður en sjúklingur er sendur
til augnlæknis eða á augndeild.
Sé um rautt auga að ræða parf að greina á
milli meinlausrar bólgu s.s. augnslímhúðar-
bólgu og alvarlegs sjúkdóms s.s. glærubólgu,
lithimnubólgu eða bráðagláku. Ef sjúkling ber
að garði, sem hefur misst sjón skyndilega, á
hinn almenni læknir yfirleitt að geta greint
orsökina enda pótt hann hafi takmarkaðan
tækjabúnað. Sem dæmi um bráða sjóndepru á
auga eru sjónulos, blæðing í glerhlaup t.d. af
völdum sykursýki, bólga í miðgróf sjónu og
sjóntaugarbólga. Þessa sjúklinga parf að senda
sem fyrst þangað sem sérfræðipjónusta er
fyrir hendi.
3.3. Stundum purfa heilsugæslulæknar að
fylgjast með sjúklingi, eftir augnaðgerðir í
samráði við viðkomandi sérfræðing. Einnig að
hafa eftirlit með glákusjúklingum milli augn-
lækningaferða, ef ferðir eru strjálar.
4.0. Meðferð augnslysa á heilsugæslustöð fer
að sjálfsögðu eftir því hversu alvarlegt slysið
er.
4.1. Unnt er að gera að ýmsum minniháttar
augnslysum á heilsugæslustöð. Eru aðskota-
hlutir í augnslímhúð og glæru pau algengustu.
Bruna af völdum sterkra efna — sýru og basa
— þarf að taka til meðferðar þegar í stað.
4.2. Áríðandi er að pekkja alvarleg, meiri-
háttar augnslys, s.s. augnrifu (perforatio), blæð-
ingu inn í auga og brot á augntóftarvegg.
Nauðsynlegt er að koma meiriháttar slysum
sem fyrst á augndeild. Þarf að hafa samráð við
vakthafandi augnlækni varðandi fyrstu hjálp
og flutning sjúklinga til aðgerðar.
4.3. Sé læknir í vafa hvað gera skuli í neyðar-
tilfellum, hvort heldur um sjúkdóm eða slys er
að ræða er auðvelt að hafa samband við vakt-
hafandi lækni á augndeiid.
5.0. Ráðgjöf. Sjúklingur með augnkvilla leitar
oft ráða hjá heimilislækni áður en hann leitar
til sérfræðings. Sé sjúklingur t.d. með hægfara
sjóndepru á heilsugæslulæknir með einfaldri
augnskoðun að geta greint hvort um sjónlags-
galla eða augnsjúkdóm er að ræða. Sé um
sjúkdóma að ræða, sem ógna sjón, parf að
segja hvað að er og útskýra batahorfur.
5.1. Ef sjúklingur er t.d. með byrjandi ellidrer,
er æskilegt að útskýra gang sjúkdómsins og
segja honum hvort eða hvenær aðgerðar sé
pörf, í hverju hún er fólgin og líkum á
lestrarsjón eftir aðgerð.
Rýrnun í miðgróf sjónu er tíður kvilli meðal
aldraðs fólks og algengasta orsök lesblindu
hér á landi. Venjuleg gleraugu koma ekki að
gagni við lestur. Pessir sjúklingar komast
flestir leiðar sinnar og geta unnið ýmis störf,
sem ekki krefjast nákvæmrar sjónar. Skýra
parf fyrir þessu fólki gang sjúkdómsins og
að hann leiði ekki til algjörrar blindu eins og
margir óttast.
Ennfremur að hvorki lyfjameðferð né skurð-
aðgerð komi að gagni, en að ýmislegt sé
hægt að gera til að bæta sjón með sérstökum
sjónglerjum og hvar hægt er að afla þeirra.
5.2. Mikil hjátrú er ríkjandi í sambandi við
gleraugu og gleraugnanotkun, jafnvel meðal
peirra, sem eiga að teljast vel upplýstir eða
menntaðir. Heimilislæknir parf oft að leiðrétta
ýmsar ranghugmyndir hjá sjúklingum.
Margir eru hræddir við að nota gleraugu og
telja að pau geti skaddað sjónina og aukið
sjóndepru. Draga pví margir að fá sér gler-
augu, pegar aldursfjarsýnin segir til sín og
eiga pví erfitt með nærvinnu og hætta jafnvel
að lesa í peirri von að spara augun, til pess að
sjónin endist lengur. Ýmsir eru hræddir við of
sterk gleraugu og halda pví fram að gleraugu