Morgunblaðið - 26.02.2013, Blaðsíða 4

4 FRÉTTIRInnlent
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 26. FEBRÚAR 2013
Þórunn Kristjánsdóttir
thorunn@mbl.is
R eða ekki r í samsettum orðum virðist
flækjast fyrir nemendum og fleirum sem
fást við textagerð. Errinu er ýmist skotið
aukalega inn eða fellt brott. Þetta er til-
finning kennara á öllum skólastigum og
annarra spekinga. Sumir tala um mál-
breytingu.
„Mér finnst krakkarnir eiga erfitt með
að setja saman orð og mikils óöryggis gæt-
ir,“ segir Guðjón Ragnar Jónsson, íslensku-
kennari í MR. Hann bendir á að auðveld-
ara sé að kenna stafsetningarreglur um y
og n, en samsetningu orða því hún byggist
meira á tilfinningu og er erfiðari fyrir vik-
ið.
„Að einhverju leyti er um málbreytingu
að ræða, annars held ég að það þurfi að
gefa þessu meiri gaum og kenna þetta á
yngri stigum,“ segir Guðjón.
„Framkvæmdanefnd og framkvæmdar-
nefnd merkir í raun ekki það sama. Ef orð-
ið er með erri þá er þetta ein framkvæmd.
Hins vegar hafa menn ekki mikla tilfinn-
ingu fyrir þessu og hafa þetta því sitt á
hvað. Ég held að tilfinningin hafi minnkað
fyrir þessu,“ segir Höskuldur Þráinsson,
prófessor við íslensku- og menningardeild í
Háskóla Íslands.
Af hverju það stafar bendir Höskuldur
m.a. á að eignarfallssamsetningar séu upp-
runalega komnar úr föstum orða-
samböndum þar sem eignarfallið er alveg
skýrt. Núna er errið orðið meira eins og
tengihljóð og hefur því enga sérstaka
merkingu fyrir fólki sem notar það ein-
göngu út frá því hvar það hljómar betur.
Höskuldur segir að það sama sé upp á ten-
ingnum hjá Færeyingum sem eru einnig
óöruggir með notkun errsins í samsettum
orðum.
„Það er greinileg einhver málbreyting í
gangi; að þetta sé ekki túlkað eins og eign-
arfallsending,“ segir Höskuldur en hann
geti þó ekki svarað því af hverju það stafi.
Guðmundur Engilbertsson, lektor við
kennaradeild Háskólans á Akureyri, hefur
unnið með læsisverkefnið Orð af orði á
grunnskólastigi. Markmið þess er að efla
orðaforða og orðvitund. Unnið er með til-
tekna orðhluta. Einstaklingur sem hefur
verið í verkefninu og t.d. ritar orðið fjar-
stýring veltir ekki einungis fyrir sér
hvernig það hljómar heldur einnig hvernig
það virkar. „Þessi aðferð eykur málvitund.
Þessa vitund skortir og er áhyggjuefni
margra kennara,“ segir Guðmundur.
„Málkenndin er í tómu tjóni, það er al-
veg ljóst. Að hluta til má rekja það til þess
að þetta hefur aldrei verið kennt. Ef skoð-
aðar eru kennslubækur grunnskólanna í
málfræði og íslensku þá er verið að remb-
ast við að kenna þágufall og einhverjar
sambeygingar, lýsingarorð og nafnorð.
Það er sáralítið kennt um hugsun í orð-
unum. Eins og t.d. hvað er hlutbundin og
óhlutbundin hugsun í orðunum. Hvað get-
um við talið og hvað ekki? Það er ekki
mikið talað um þennan teljanleika, hvernig
við hugsum um fjölda í tungumálinu,“ seg-
ir Baldur Sigurðsson, dósent í íslensku á
Menntavísindasviði Háskóla Íslands.
Mánaðamót eða mánaðarmót?
- Óöryggi í notkun errs í samsetningu orða - Málbreyting telja sumir - Efla þarf hugsun um orð
Morgunblaðið/Styrmir Kári
Orð Vinna með orðhluta skilar árangri.
Err í samsettum orðum
» Tilfinningin um notkun errs í sam-
settum orðum að minnka.
» Errinu skotið inn hér og þar þar sem
þykir henta hverju sinni.
» Errið notað sem tengihljóð.
» Þarf að efla hugsun um orðin sjálf.
» Verkefnið Orð af orði á grunn-
skólastigi hefur gefið góða raun og eyk-
ur málvitund.
Baldur Arnarson
baldura@mbl.is
„Fólkið sem er í tekjulægsta endan-
um, lægsta fjórðungnum, ræður ekki
við markaðslegar forsendur. Það þarf
aðstoð. Við erum ekki að tala um
millitekjuhópana,“ segir Gylfi Arn-
björnsson, forseti Alþýðusambands
Íslands, um erfiðleika tekjulægsta
fólksins við að ráða við afborganir og
leigu af húsnæði.
Gylfi kynnti í gær hugmyndir um
nýtt félagslegt húsnæðiskerfi sem
hann telur að muni leysa vanda sem
farinn sé að ýta undir ójöfnuð.
Þær hugmyndir muni koma við
sögu við endurskoðun kjarasamninga
í haust en þær ganga í stuttu máli út á
að komið verði á fót félagslegu hús-
næðiskerfi þar sem sveitarfélög leggi
fram stofnframlag í formi t.d. lóða og
gatnagerðagjalda við byggingu hús-
næðis. Hlutfall framlagsins í sam-
bærilegu kerfi í Danmörku sé um
14%. Umsækjandi um leiguhúsnæði
leggi til eigið framlag sem sé 2% í
danska kerfinu en afgangurinn, 86%,
komi frá nýrri Húsnæðislánastofnun í
formi 40 ára láns, miðað við sama
kerfi. Myndi ríkið niðurgreiða vextina
af láninu og telur Gylfi það kosta 4-6
milljarða á ári. Stofnunin eignist hús-
næðið þegar lánið er greitt upp með
leigu sem ASÍ áætlar að verði um 29-
43% lægri en á almennum markaði.
Verði sjálfbært með tímanum
Með tíð og tíma fer því hluti eigna-
safnsins að skapa hreinar tekjur fyrir
húsnæðiskerfið og segir Gylfi að í
Danmörku sé það orðið sjálfbært
þannig að leiga í elsta húsnæðinu
standi straum af nýbyggingum og
þannig fjölgun leiguíbúða.
Gylfi vitnar til skýrslu Seðlabank-
ans um skulda- og greiðsluvanda
margra heimila og þá niðurstöðu
bankans að 20% skuldsettra heimila
hafi verið í greiðsluvanda í desember
2010. Fátt bendi til að aðgerðir
stjórnvalda síðan hafi dregið verulega
úr umfangi greiðsluvanda, enda hafi
afrakstur þeirra skilaði sér að tak-
mörkuðu leyti til þess hóps.
Spurður hvort það sé mat ASÍ að of
margir hafi fjárfest í húsnæði á bólu-
árunum fyrir efnahagshrunið tekur
Gylfi undir það. Tekjulágt fólk, þar
með talið barnafólk, hafi af tvennu illu
kosið að fjárfesta í eigin húsnæði með
þeirri áhættu sem því fylgdi en að
leigja húsnæði með litlu öryggi um að
fá að halda því.
„Við erum ekki með nema 20% af
markaðnum í leigu og það er mjög
lágt hlutfall miðað við nágrannalönd,“
segir Gylfi og nefnir hvernig ASÍ vilji
að félagslegum íbúðum fjölgi úr um
4.000 nú í 25.000 á næstu áratugum.
„Ákveðinn hluti þjóðarinnar hefur
ekki tekjur til að standa undir þeim
markaðslegu kjörum sem eru á hús-
næði og þarf þess vegna aðstoð. Um
35-50% af tekjum þessa hóps fara í
húsnæði og það er of mikið … Sér-
eignastefnan hefur að hluta til byggst
á óskhyggju að því leyti að það er ljóst
að hluti þjóðarinnar ræður ekki við
hana.“
Tryggi lægri
húsaleigu
- ASÍ kynnir hugmyndir að félagslegu
húsnæðiskerfi fyrir tekjulægsta fólkið
Morgunblaðið/Ómar
Reykjavík Leiguverð er hátt.
Þvert á vilja ASÍ
» Gylfi harmar að verka-
mannabústaðakerfið skuli hafa
verið aflagt árið 2002 í and-
stöðu við vilja ASÍ.
» 11.000 íbúðir eða um 15-
18% íbúða hafi verið í kerfinu.
» Gylfi segir áætlað að 37%
barna búi á heimilum sem eigi í
greiðsluvanda.
» Sá vandi þýði að umrædd
börn geti ekki tekið þátt í sam-
félaginu eins og önnur börn.
Baldur Arnarson
baldura@mbl.is
Áætlað er að framkvæmdir við bygg-
ingu nýs Landspítala kosti um
61.500 milljónir króna og um 73.500
milljónir ef tækjakaupum er bætt
við. Við það bætist fjármagnskostn-
aður upp á um 20.000 milljónir sem
eykur heildarkostnaðinn í um 85.000
milljónir króna, að frádregnum
tekjum sem aflað verður með sölu
eigna. Á móti kemur að færa má
15.000 milljónir til tekna hjá ríkis-
sjóði vegna vsk. af verkefninu.
Þetta kemur fram í greiningu á
umfangi framkvæmdarinnar í fylgi-
skjali með frumvarpi um stofnun op-
inbers hlutafélags um byggingu nýs
Landspítala við Hringbraut í
Reykjavík. Er skjalið unnið af fjár-
mála- og efnahagsráðuneytinu.
Yrði langstærsta verkefnið
Segir þar að kostnaðaráætlanir
geri ráð fyrir að umfang fram-
kvæmda við nýjan Landspítala verði
„gríðarlega mikið á einungis einum
áratug“. „Um væri að ræða lang-
stærsta fjárfestingarverkefni sem
hið opinbera hefði nokkurn tímann
ráðist í og einnig er ljóst að það gæti
líka haft afgerandi áhrif á þróun
rekstrarkostnaðar við heilbrigðis-
kerfið. Slík áform kalla á að fram fari
vönduð greiningarvinna af hálfu
stjórnvalda í tengslum við viðeigandi
stefnumörkun en ekki einungis út
frá sjónarhóli þeirra sem mundu
starfa í nýjum húsakosti eða annast
um byggingu hans.“
Þá segir í frumvarpinu að ljóst sé
„að verkefni af þessari stærðargráðu
rúmast ekki innan núverandi ríkis-
fjármálaáætlunar, hvorki til
skemmri tíma litið hvað varðar
markmið um að ná afgangi á heildar-
afkomu ríkissjóðs né til lengri tíma
litið hvað varðar markmið um að sá
afgangur fari vaxandi og dugi til að
lækka skuldabyrði hins opinbera
umtalsvert, eða í a.m.k. 60% á innan
við áratug,“ segir þar og er svo
minnt á að fjármagna mætti þetta
verkefni og flest önnur fjárfesting-
aráform ríkisins með vaxtakostnaði
ríkissjóðs á síðustu árum.
En fram hefur komið í Morgun-
blaðinu að uppsafnaður vaxtakostn-
aður ríkissjóðs á árunum 2009 til
2011 sé um 220 milljarðar króna.
Kalli á forgangsröðun
Sérfræðingar ráðuneytisins rifja
upp að eftir mikinn samdrátt og að-
hald í framkvæmdum á vegum rík-
isins í kjölfar bankahrunsins hafi
stjórnvöld ákveðið að ráðast í ýmsar
framkvæmdir „svo sem fram-
kvæmdir við byggingu húss Vigdísar
Finnbogadóttur, Húss íslenskra
fræða, nýtt öryggisfangelsi á Hólms-
heiði, nýja Vestmannaeyjaferju,
jarðgöng í Norðfirði, jarðgöng undir
Vaðlaheiði, uppbyggingu ferða-
mannastaða og ýmis önnur minni
fjárfestingarverkefni auk árlegra
samgönguframkvæmda.“
Flest verkefnin eigi að fjármagna
með sérstakri tímabundinni fjár-
mögnun. Því verði varla hægt að ráð-
ast einnig í byggingu nýs spítala
nema með því að forgangsraða upp á
nýtt, draga úr framkvæmdum eða
auka tekjuöflun ríkisins frekar.
Tölvumynd/SPITAL
Teikning Mynd af nýja Landspítalanum. Fjármálaráðuneytið telur framkvæmdina kalla á forgangsröðun.
- Framkvæmdin er ekki talin munu rúmast innan fjárlaga
Nýr Landspítali kosti
allt að 85.000 milljónir
12.000 milljónir í tæki
» Fram kemur í fylgiskjali fjár-
mála- og efnahagsráðu-
neytisins að kostnaðaráætl-
unin sé unnin af SPITAL
ráðgjafarteyminu.
» Tæki og búnaður er talinn
kosta 12.000 milljónir, skrif-
stofubygging 997 milljónir og
vörumiðstöð og eldhús 800
milljónir króna.