Ægir - 01.07.2006, Qupperneq 18

18
S K Ö T U S E L U R
Nýverið kom út viðamikil rann-
sóknaskýrsla um skötusel á
norðlægum slóðum og við
strendur Evrópu, sem er af-
rakstur þriggja ára samvinnu
Noregs, Hjaltlands, Færeyja
og Íslands um rannsóknir á
skötusel. Í skýrslunni er dreg-
in saman þekking á líffræði
skötusels, vistfræði, veiðum
og veiðistjórnun á hafsvæði
þessara landa.
Staðbundinn fiskur - og þó
ekki
Rannsóknirnar tóku m.a. til
umfangsmikilla merkinga á
skötusel, en merkingar með
venjulegum örvamerkjum
hafa sýnt að skötuselurinn
heldur sig að mestu á sama
svæði og nær öll merkin end-
urheimtust innan 100 km frá
merkingarstað. Þetta var þó
ekki algilt, sem er til marks
um að skötuselurinn á það
til að ganga milli landa.
Þannig veiddist skötuselur
við suðurströnd landsins,
sem var merktur við Fær-
eyjar og annar merktur
við Hjaltland. Úr
Hjaltlandsmerkingunni
fékkst einnig fiskur við
Færeyjar.
Fyrstu niður-
stöður úr
erfðarann-
sóknum leiða
í ljós að mikill
skyldleiki er
milli skötuselsins
við Ísland og Noreg.
Einar Jónsson,
fiskifræðingur við Hafrann-
sóknastofnunina, var fulltrúi
Íslands í rannsóknunum og
gerð skýrslunnar.
Takmörkuð þekking á líf- og
vistfræði skötuselsins
Í skýrslunni segir að þekking
á líf- og vistfræði skötuselsins
sé tiltölulega takmörkuð.
Meðfram evrópsku land-
grunnsbrúninni séu þekktar
tvær tegundir skötusels sem
eru næsta líkar í útliti, þ.e.
Lophius piscatorius og Lophi-
us budegassa. Sú fyrrnefnda
er miklu algengari norðantil
viðstrendur álfunnar og er
þar einnig að finna á land-
grunninu sjálfu allt upp undir
strendur og þá stundum á
tiltölulega grunnu vatni.
Á þessum norðlægu
slóðum er skötuselurinn
milli 50 til 80 cm langur
þegar kynþroska er náð
og vegur hann þá um
og yfir 3 kg. Lophius
piscatorius getur full-
vaxinn náð
allt að 2ja
metra lengd
en stærstu
fiskar í veið-
unum í dag
eru þó vana-
lega miklu minni.
Hrygning
skötuselsins er mjög
sérstæð þar sem
hrygnan setur frá sér afurð
sína í allt að 10 m löngum
hrognaborða sem rekur um
uns hrognin klekjast út. Egg
og lirfur eru sviflæg og berast
með hafstraumum þar til
seiðin leita botns þegar þau
eru um 5 cm á lengd.
Í skýrslunni segir að enn
sé mörgu ósvarað varðandi
skötuselinn, t.d. varðandi
hrygningu, ferðir hans milli
hafsvæða, rek seiða og erfða-
fræðilegan skyldleika milli
stofna á svæðinu og þörf sé á
frekari vitneskju um vöxt,
kynþroska, fæðu og náttúru-
lega dánartölu. Aukin þekk-
ing um þessa þætti geti skipt
Lokið er nokkurra ára rannsókn á skötusel á norðlægum slóðum:
Brellinn fiskur og
mörgu er ósvarað
Skötuselur hefur fundist allt frá nokkurra metra dýpi niður
á 1800 metra. Á vef Hafró er skötuselnum lýst svo: „Hann
heldur sig á sand-, leir-, skelja-, malar- og jafnvel grýttum
botni þar sem hann felur sig í þaragróðri eða í botninum
og lúrir eftir bráð. Notar hann þá „veiðistöng“ sína með
„beitunni“ á endanum sem agn og lokkar til sín bráð, eink-
um ýmsa fiska. Ekki verður aftur snúið þegar bráðin er
komin í stóran kjaftinn með nálhvössum, afturvísandi tönn-
um. Fæða skötuselsins eru mest ýmsar fisktegundir eins og
þorskur, ýsa, langa, keila, spærlingur, kolmunni, flestar teg-
undir flatfiska, sandsíli og smáháfar, en einnig ýmis krabba-
dýr eins og humar, trjónukrabbi og fleiri. Einnig étur hann
smokkfiska og flesta stærri hryggleysingja.“
Skötuselurinn vex um 15-20 cm fyrsta árið og á þriðja
ári er hann orðinn 50 cm langur. Kynþroska nær hann við
75-80 cm lengd. Skötuselurinn getur orðið allt að 200 cm
langur en stærsti skötuselurinn, sem vitað er til að veiðst
hafi við Ísland, var 134 cm og veiddist á Öræfagrunni árið
1996.
Ógnvekjandi kjaftur með
nálhvössum tönnum
aegirgust06_lagad.qxp 9/11/06 9:42 AM Page 18