Morgunblaðið - 08.12.2014, Síða 17

17
MORGUNBLAÐIÐ MÁNUDAGUR 8. DESEMBER 2014
Jólasnyrting Guðmundur Hallgrímsson, rúningsmaður og klaufsnyrtir á Hvanneyri, var í Fjölskyldu- og húsdýragarðinum í gær og snyrti sauðfé og nautgripi fyrir jólin.
Kristinn
Stjórnendur í skóla
og skólafólk allt
verður að hafa
þokkalega kunnáttu í
þeirri tækni sem
nemendur í dag not-
ast við. Hún er það
aðgengileg að engin
afsökun er fyrir fólk
lengur að vísa frá
sér. Rétt eins og
skólafólk þarf að
kunna að lesa og skrifa þarf það
einnig að hafa einhverja tilfinn-
ingu fyrir algengustu græjum í
upplýsingageiranum. Tólin eru
orðin það einföld og algengustu
forrit svo notendavæn að allt
skynsamt fólk á að geta lært á
þau. Þau eru einfaldlega hluti af
daglegu lífi okkar. Rétt eins og
lestur og skrift.
Í gær eða á morgun?
Við erum ekki að kenna nem-
endum okkar efni gærdagsins né
heldur efni dagsins í dag. Við
viljum kenna þeim að komast af í
framtíð sem ekkert okkar þekkir
í dag. En þó er nokkuð víst að
helsta upplýsingakelda nútímans
er á netinu. Þar má finna nánast
allt sem fróðleiksfúsir vilja finna.
Og á aðgengilegan hátt. Þannig
fræðist ungt fólk í
dag. Skólinn hlýtur
því að notfæra sér
þau stórbrotnu tæki-
færi sem upplýs-
ingaveitur bjóða öll-
um. Við þurfum að
hvetja fólk til að nýta
sér tæknina en vera
um leið gagnrýnið á
þann aragrúa upplýs-
inga sem þar flögrar
um. Skólar eiga að
skila til samfélagsins
sjálfstæðum ein-
staklingum með þroskaða og
gagnrýna hugsun. Fólki sem kann
að afla sér upplýsinga þar sem
þær er að fá og hefur skilning á
því hvernig megi meta þær og
meðhöndla. Þá erum við á réttri
leið með skólastarfið. Til þess að
svo megi verða þurfum við allir
kennarar að læra á miðlana sem
unga fólkið nýtir sér. Ef við
þrjóskumst við endum við eins og
ólæs manneskja sem ætlar að
kenna öðrum að lesa. Upplýs-
ingaöldin er brostin á og skóla-
kerfið verður að fylgja henni.
Nýtum tæknina í okkar þágu
fremur en að gerast þrælar henn-
ar.
Verksmiðja eða sköpunin
Einkenni ríkjandi skólakerfis
hefur oft verið dregið fram sem
ítroðsla og minnisþrautir þar sem
mælikvarði á gæði er byggður á
samræmdum prófum. Lotningin
fyrir þeim er slík að skólar jafn-
vel beina tilteknum nemendum
frá samræmdum prófum. Ekki
vegna nemendanna heldur til að
láta „hinn vafasama“ hóp ekki
draga orðspor skólans niður.
Ríkjandi skólakerfi er af-
sprengi iðnaðarsamfélagsins þar
sem áhersla var lögð á að flokka
fólk í hópa sem nýttust svo við
verksmiðjurnar. Sú áhersla hefur
verið ríkjandi í um 100 ár og
hreiðraði svo rækilega um sig að
við tökum henni sem gefinni án
umhugsunar. Kennari ræður sig í
skóla og er skellt inn í kerfi sem
fljótt greypir vitund hans. Jafn-
vel ungir og ómótaðir kennarar,
sem vilja sjá breytingar, eru
fljótlega gleyptir af viðhorfi sem
á ensku er skammstafað
TTWWADI (That’ s The Way
We’ve Always Done It). Áður en
varir eru þeir komnir á færiband-
ið.
Upplýsingasamfélagið er skoll-
ið á í daglegu lífi fólks. Nægir
þar að litast um í samfélaginu.
Hvar sem er má sjá fólk hamast
á tölvum í einhverri mynd – ým-
ist að sækja sér upplýsingar,
skemmtun eða bara rabba við
vini. Þessir sömu einstaklingar
ganga svo inn í skóla sem ekki
hafa hleypt upplýsingaöldinni inn
í skipulag sitt. Hafa meira að
segja margir bannað „þessar
fjandans tölvur og síma“ í stofum
sínum. Þess vegna leiðist fólki í
skólum. Þess vegna detta margir
úr skólum. Þess vegna eru allt of
mörg agavandamál í skólum.
Hugmyndafræði skólakerfisins
byggist á fortíð sem í raun er
horfin í stað þess að búa nem-
endur sína undir framtíðina á
upplýsingaöld.
Sumir hafa haldið því fram að
hin einsleita hugmyndafræði
skólakerfisins með öllum sínum
þörfum til flokkunar og samræm-
ingar eigi rætur að mestu í
vinstra heilahveli enda hentar
ræktun þess vel hinu smurða iðn-
aðarsamfélagi. Gegn þessu er svo
bent á að framtíðin kalli á meiri
skapandi hugsun og nýsköpun
sem hins vegar á rætur í hægra
heilahveli. Sé þetta rétt hljótum
við að vilja breyta skólunum
þannig að þeir búi viðskiptavini
sina undir virka þátttöku í upp-
lýsingasamfélagi.
Forvitin og skapandi
Fáir hafa lýst markmiðum
skólastarfs betur en Salman
Khan – sá er skapaði hina stór-
kostlegu Khan-akademíu. Kahn
skrifaði: „Hvað eiga skólar að
gera? Hvert er markmiðið með
starfi þeirra? Við hljótum að vilja
kenna nemendum okkar að læra,
viðhalda forvitni þeirra og efla
sjálfstraust þeirra gagnvart al-
netinu.“ Þetta er einfaldlega
kjarni málsins. Sá sem kann að
læra og er nógu forvitinn til að
afla sér frekari þekkingar er í
góðum málum. Við getum svo
spurt okkur sjálf hvort hinn rót-
gróni TTWWADI-skóli svari
þessum markmiði. Hvort það sé
vænlegra til að svala forvitni og
efla sjálfstraust að kennarinn sé
hinn virki malari eða sá sem læt-
ur skipa virkni nemenda sinna í
öndvegi. Til allrar hamingju eru
fjölmargir kennarar að svara
þessu kalli tímans en hefðin og
kerfið eru að vanda helstu drag-
bítar.
Skólar gærdagsins eða morgundagsins
Eftir Hjálmar
Árnason »Hlutverk skóla er
að kenna nemendum
að læra, halda þeim
forvitnum og sjálfbjarga
í netheimum. Þannig
búum við þá undir
morgundaginn.
Hjálmar Árnason
Höfundur er framkvæmdastjóri Keilis
og hefur starfað lengi að skólamálum.