Dagblaðið Vísir - DV - 20.08.2012, Blaðsíða 10

Dagblaðið Vísir - DV - 20.08.2012, Blaðsíða 10
Þegar að var gáð segjast þau hafa fengið þau svör að einstaklingurinn gæti skráð sjálfan sig af lista yfir að hann mætti ekki taka svona lán en þau hafa ekki fengið staðfest að hann hafi gert það. Fyrirtæki lána fyrir vímuefnum Þau segja það vera einn mest svekkj- andi að meðan þau láni ekki barninu sínu fyrir eiturlyfjum séu fyrirtæki úti í bæ tilbúin til að gera það. „Við höfum alltaf neitað að lána honum pening vegna þess að við vitum í hvað þetta fer. Að vita svo til þess að einhverjir gaurar úti í bæ séu að fjármagna þetta fyrir þau ger- ir mann mjög reiðan. Mann langar að gera einhvera ljóta hluti, maður er svo reiður inni í sér,“ segir móðir- in. „Þetta er það sem maður er reið- astur út í og það er ótrúlegt að þetta skuli ekki vera stoppað,“ segir hún og hristir höfuðið. Ætla ekki að borga skuldina Foreldrarnir ætla sér ekki að borga skuld sonarins. „Það kemur ekki til greina. Þetta eru bara glæpamenn. Frekar verður hann bara gjaldþrota, það kostar hann 250 þúsund krónur og þá fá þessir glæpamenn ekki krónu. Við vitum vel að það er ólöglegt að borga ekki sína skuldsetningu en þetta er bara siðlaust dæmi og þeir viður- kenna það sjálfir. Segja að þetta sé á gráu svæði. Af hverju er það ekki skoð- að af hverju þetta sé á gráu svæði?“ spyr faðirinn. „Hann á ekki neitt og það er ekkert hægt að taka af honum.“ „Það er verið að taka þessi lán þegar fólk er ekki í réttu ástandi, það myndi enginn lána manni sem kæmi blindfullur inn í banka 100 þúsund krónur. Hann yrði bara ekki afgreidd- ur. En svo er verið að lána þeim í þessu ástandi pening og ekki einu sinni athugað hvort viðkomandi sé borgunarmaður fyrir því. Þau gera sér ekki grein fyrir því hvað þau eru að gera vegna þess hvernig ástandi þau eru í. Þetta er bara hröð lausn og skítt með það, skítt með afleiðingarn- ar,“ segir móðirin og segir foreldra í þessari stöðu ekki eiga að borga smá- lánaskuldir barna sinna. „Ég ráðlegg öllum sem eiga við þetta að stríða að borga ekki krónu. Hvað ætla þeir að gera, þeir geta ekki gengið á svona krakka, þeir eiga ekki neitt?“ „Við viljum að sjálfsögðu að hann borgi sitt. En hann er í meðferð núna og ég vil fá hann í lag áður en hann gerir það. Það þýðir ekkert fyrir okk- ur að hjálpa honum núna. Það þarf að sýna að hann sé í lagi. Ef að þetta kemst í lag núna, búið að borga og svo fellur hann þá er bara allt kom- ið í sama bullið aftur,“ segir faðirinn. Fjármagna neysluna með smálánum Það var í foreldrafræðslu með öðrum foreldrum fíkla á Vogi sem þau átt- Taka smálán fyrir dópi 10 Fréttir 20. ágúst 2012 Mánudagur Þ að sem mér fannst sláandi var hversu margir foreldrar voru sammála um að þessir krakkar væru að nota þessi smálán til þess að fjármagna neysluna, eins og okkar,“ segir móð- ir 19 ára gamals fíkils. Sonur hennar hefur notað lán frá smálánafyrirtækj- um til að fjármagna vímuefnaneyslu sína og er nú stórskuldugur. Báðir foreldrar drengsins, sem hér verða kölluð Gunnar og Elsa, setja stórt spurningamerki við starfsemi smá- lánafyrirtækjanna og spyrja hvort það geti talist eðlilegt að fyrirtæk- in láni ungum einstaklingum, sem margir hverjir myndu aldrei fá lán hjá venjulegum lánastofnunum, fyrir vímuefnaneyslu þeirra. Hjalti Björnsson, áfengisráðgjafi á Vogi, tekur í sama streng og segir vandamálið víðtækt. „Þetta er svo siðlaust“ Smálánafyrirtækjum á Íslandi hef- ur fjölgað hratt. Smálánin virka á þann hátt að send eru SMS-skilaboð eða farið inn á heimasíðu. Lánin eru veitt þeim sem eru 18 ára og eldri og yfir leitt eru þau afgreidd um leið. Hjá flestum fyrirtækjunum er hægt að fá lán frá 1.000 krónum og upp í 150 þúsund krónur. Vextir á þessum lánum eru langtum hærri en vextir á venjulegum lánum og standi fólk ekki í skilum er það fljótt að safna upp í háa skuld. „Ef maður kæmi vímaður til bankastjórans og bæði um 100 þús- und króna lán þá myndi enginn heil- vita bankastjóri lána manni í þannig ástandi. Þetta er svo siðlaust, það er ekkert verið að skoða í hvaða ástandi fólk er. Ekkert verið að ganga úr skugga um að fólk sé í lagi,“ segir Hjalti sem starfað hefur sem áfengis- ráðgjafi á Vogi um árabil. Hann hefur séð um foreldrahópa og segist hafa orðið sérstaklega var við það undan- farið hversu margir foreldrar tali um það að smálánafyrirtækin hreinlega fjármagni vímuefnaneyslu barna þeirra. Þetta sé stórt vandamál með- al ungra fíkla. Reyna að redda sér peningum Hjalti segir þetta fljótt að vinda upp á sig. „Þetta er voða mikið þannig að í fyrstu eru krakkar að fá lánuð efni. Það virðist vera mjög auðvelt í þess- um vímuefnaheimi að fá efni til að selja. Þau ætla svo kannski að selja efnin og fá þá einhvern ágóða af því og fá svo jafnvel efni til eigin nota. Sem fíklar nota þau alltaf meira en þau ætla sér og lenda fljótlega í erf- iðleikum í að standa í skilum við „dílera“ sína. Oft heyrir maður að þá byrji þau að reyna að redda sér peningum. Framan af löglega, með því að taka þessi smálán, svo lokast það og þá eru þau farin að stela og brjótast inn.“ Settur á lista Sonur Gunnars og Elsu tók fyrsta smálánið aðeins nokkrum dögum eftir að hann varð 18 ára. „Hann var nýorðinn 18 ára og þeir lánuðu honum pening, hann var ekki með vinnu og ekki á bótum eða neitt en samt lánuðu þeir honum pening þótt hann væri enginn borgunarmaður. Svo kom það í ljós að hann hafði tek- ið þetta lán og það var ekkert borg- að enda hafði hann enga peninga til þess að borga með. Hann fór svo á sjó og þegar hann kom af sjónum vildi hann borga þetta lán. Þá var þetta ekki nema 40 þúsund króna lán,“ seg- ir faðir hans en lánið var upphaflega í kringum 10 þúsund krónur. Faðir hans fór á fund í smálána- fyrirtækinu þar sem sonur hans hafði tekið lánið og náði að semja um greiðslu við og upphæðin var lækk- uð. „Ég fór svo í kjölfarið á fund hjá lögfræðingi þarna til að ganga frá þessu. Þar var upphæðin lækkuð og borguð. Þar viðurkenndi hún, lög- fræðingurinn, að þessi lán væru á gráu svæði,“ segir faðirinn. Þegar þau ræddu lánið og í hvaða ástandi sonur þeirra var þegar hann tók það segja foreldrarnir að lög- fræðingurinn hafi tjáð þeim að hann gæti látið setja sig á lista til að hann gæti ekki tekið slíkt lán. „Lög- fræðingurinn sagði við okkur að það væri hægt að setja hann á lista þannig að hann gæti ekki fengið svona lán. Hann bað um það sjálfur að það yrði gert af því að hann á við fíkniefna- vandamál að stríða og tók þessi lán í tómri vitleysu. Hún samþykkti það og í raun og tók af okkur loforð um að það væri gert.“ Úr 116 í 400 þúsund Sonur þeirra náði svo að halda sér á beinu brautinni í smátíma en fljót- lega fór að halla undan fæti hjá hon- um aftur. Foreldrana grunaði þó ekki að hann væri að taka smálánin þar sem þau stóðu í þeirri trú að hann gæti það ekki lengur, þar sem hann væri á fyrrgreindum lista. „Það fóru svo að berast reikningar hingað heim og þá sáum við að hann hafði verið að taka þessi helvítis smá- lán,“ segir faðir hans. „Ég hringdi þarna upp eftir og í fyrstu ætlaði maðurinn ekki að gefa mér upp hvað sonur okkar skuldaði mikið því að hann væri orðinn 18 ára gamall. Hann ítrekaði það við mig að samtal- ið væri tekið upp en ég sagði að mér væri alveg sama og kallaði þetta bara glæpafyrirtæki. Ég gerði syni okkar þá grein fyr- ir því að hann byggi á okkar heim- ili, við sæjum um hann og hann yrði að segja mér þetta. Þá kom í ljós að heildarlánin hjá honum voru 116 þúsund krónur. Með lögfræði- kostnaði og vöxtum var upphæð- in hins vegar 400 þúsund krónur,“ segir faðirinn en það er sú upphæð sem piltinum er gert að greiða og skuldin er komin í innheimtu hjá lögfræðingi. Foreldrunum kom þetta mikið á óvart, ekki síst vegna þess að þeir töldu að honum yrðu ekki veitt smálán vegna þess að hann hefði verið settur á lista yfir þá sem gætu ekki tekið lánin. „Ef maður kæmi vímaður til bankastjórans og bæði um 100 þúsund króna lán þá myndi enginn heilvita bankastjóri lána manni í þannig ástandi. Þetta er svo siðlaust. Viktoría Hermannsdóttir viktoria@dv.is Úttekt Í mars síðastliðnum fjallaði DV um að smálánafyrirtækin Kredia og Hrað­ peningar væru með hlutfallslega fleiri viðskiptavini á aldrinum 18–19 ára en sem nemur hlutfalli viðskipta­ vina Landsbankans, eins stærsta við­ skiptabanka landsins, á aldrinum 18–25 ára sem eru með yfirdrátt. Samkvæmt upplýsingnum frá smálánafyrirtækj­ unum eru níu prósent viðskiptavina undir 20 ára en samkvæmt gögnum frá Landsbankanum eru átta prósent þeirra sem eru með yfirdráttarlán 25 ára eða yngri. Hærri vextir Upphæðirnar sem einstaklingar hafa möguleika á að fá í gegnum smálána­ fyrirtækin eru þó umtalsvert lægri en þær sem einstaklingar geta fengið sem yfirdráttarheimild hjá bönkunum. Vext­ irnir á yfirdráttarlánum eru þó ekkert í líkingu við það sem gerist hjá smálána­ fyrirtækjunum og eru því smálánin umtalsvert kostnaðarsamari en yfir­ dráttarlán. Kröfurnar sem gerðar eru á lántakendur yfirdráttarlána eru þó ekki ósvipaðar þeim sem gerðar eru á lán­ takendur smálána. Smálánafyrirtækin hafa flest einfald­ ar reglur sem snúast um að viðskipta­ vinir megi ekki vera á vanskilaskrá, skjólstæðingar umboðsmanns skuldara eða eiga útistandandi skuldir við fyrir­ tækin. Þar að auki kveða skilmálar flestra fyrirtækjanna á um að viðskipta­ vinur sé með virkan farsíma og netfang. Falla ekki undir nein lög „Þau falla ekki undir nein lög, ekki undir lög um neytendalán vegna tímalengd­ ar og ekki undir lög um fjármálafyrirtæki þar sem þetta eru ekki endurgreiðanleg­ ir fjármunir. Þau hafa því fallið svolítið á milli,“ sagði Hildigunnur Hafsteinsdóttir, lögfræðingur hjá Neytendasamtökunum, í samtali við DV í mars. Þá stóðu vonir til að tekið yrði á þessu í nýjum neytenda­ lögum og að í þeim yrðu væntanlega gerðar kröfur um greiðslu­ og lánshæf­ ismat auk bættrar upplýsingagjafar til lántakenda. „Eins og er verður fólk bara að passa sig og vera meðvitað en okk­ ur finnst það ekki nóg. Þarna er verið að ráðast á viðkvæma hópa og í raun er ver­ ið að veiða fólk í gildru. Það hefur einnig gengið illa að uppræta þessa starfsemi í löndum í kringum okkur, svo sem Sví­ þjóð og Finnlandi, og það er ekkert lakari neytendavernd þar. Málið er að það er atvinnufrelsi hér á landi og ég gæti í raun boðið þér lán með 2.000 prósenta vöxt­ um ef þú vilt taka það,“ sagði hún. Hún sagði að þeir sem væru í góðri fjármálastöðu færu í banka og fengju lán þar. Smálán höfðuðu meira til fólks sem væri í slæmri stöðu og gæti ekki fengið lán á annan hátt. „Ég man eftir bréfi frá ungu pari en konan hafði tekið smálán. Hann tók svo lán til að greiða hennar lán og svo koll af kolli. Þetta verður vítahringur sem erfitt er að kom­ ast út úr, þó svo upphæðirnar séu ekki háar,“ sagði hún. Frumvarp í burðarliðnum Frumvarp til laga um neytendalán er nú til meðferðar hjá efnahags­ og viðskiptanefnd Alþingis. Frumvarpið tekur meðal annars til smálánafyrir­ tækja og eru þeim sett ítarleg skilyrði fyrir lánveitingum. Taki lögin gildi munu fyrirtækin þurfa að greina frá öllum kostnaði vegna lántöku í kynningar­ efni sínu auk þeirrar heildarfjárhæð­ ar sem lántakandi þarf að greiða. Þá þurfa fyrirtækin, áður en lánin eru veitt, að kynna lántakendum afleiðingar þess að standa ekki í skilum. Upplýsa þarf lántakendur um allar breytingar á vaxtakjörum áður en þær taka gildi og verða fyrirtækin jafnframt skylduð til að meta lánshæfi viðskiptavina. Neyt­ endastofa mun annast eftirlit með starfsemi smálánafyrirtækja. n Fleiri ungir taka lán Frumvarp sem tekur á smálánunum í vinnslu Vandamálið víðtækt Hjalti Björnsson áfengisráðgjafi. 14. mars 2012 n Fíklar í skuldafeni vegna smálána n Foreldrar ósáttir og segja þetta siðlaust

x

Dagblaðið Vísir - DV

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagblaðið Vísir - DV
https://timarit.is/publication/255

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.