Morgunblaðið - 04.11.2016, Blaðsíða 26

26 FRÉTTIRInnlent
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 4. NÓVEMBER 2016
BAKSVIÐ
Sigtryggur Sigtryggsson
sisi@mbl.is
Segja má með sanni að tímamót hafi
orðið í Íslandssögunni hinn 16. októ-
ber síðastliðinn. Þann dag lést á
heimili sínu í Curitiba í Brasilíu
Nanna de Carvalho Söndahl, 101 árs
að aldri. Nanna lifði lengst allra af
fyrstu kynslóð afkomenda íslensku
Brasilíufaranna, þeirra sem fæddust
í Brasilíu. Nanna
var dóttir Magn-
úsar Söndahls
sem flutti frá
Sunnudal í
Vopnafirði til
Brasilíu árið 1873
ásamt foreldrum
sínum, Guðrúnu
Halldóru Magn-
úsdóttur og Árna
Sigfússyni. Þá
var Magnús 7 ára.
Það var árið 1870 að þrír Íslend-
ingar fóru utan til að kanna að-
stæður til búferlaflutninga. Þremur
árum síðar fóru síðan 36 manns sem
tilheyrðu þremur fjölskyldum. Þær
voru ættaðar úr Sunnudal í Vopna-
firði, Reykjadal og Bárðardal í Þing-
eyjarsýslu. Þetta ferðalag var í anda
vesturferðanna, fólkið ætlaði upp-
haflega að setjast að í Kanada, en
endaði í Brasilíu. Talið er að afkom-
endur þessa hóps séu meira en 3.000
manns í dag.
Heimsótti Ísland árið 1998
Nanna fæddist í Rio de Janeiro
hinn 28. júní 1915. Faðir hennar
hafði tekið upp eftirnafnið Söndahl,
sem vísar til Sunnudals. Nanna kom
aðeins einu sinni í heimsókn til Ís-
lands, í september 1998, þegar hún
var 83 ára gömul. Með í för voru 11
aðrir einstaklingar af íslenskum
uppruna. Hópurinn fór m.a. í heim-
sókn í Sunnudal í Vopnafirði og
slógust blaðamaður og ljósmyndari í
hópinn, þeir Kristján Jónsson og
Árni Sæberg.
Fram kemur í frásögn Kristjáns
að Nönnu dreymdi frá barnsaldri
um að heimsækja þetta undarlega
eyland í norðri og afskekkta dalinn
sem forfeður hennar komu frá. „Ég
var alltaf að skoða kort af Íslandi,
aflaði mér upplýsinga um það,“
sagði hún. „Ég er hreykin af ís-
lensku ætterni mínu, ekki bara af
því að faðir minn var Íslendingur
heldur dái ég líka náttúruna hér,
menninguna með goðsögnum sínum
og dulúð. Og sá sem elskar land eins
og Ísland gerir það ekki af léttúð,
það kostar vinnu!“
Ekki var hópurinn heppinn með
veðrið í Vopnafirði, það var rigning
og dumbungur, ólíkt því sem fólkið
átti að venjast heima í Brasilíu.
Náði loks takmarkinu
Kristján blaðamaður lýsir heim-
sókninni í Sunnudal þannig:
„Mánudagurinn var einnig
þjóðhátíðardagur Brasilíumanna
sem varð tilefni til að syngja þjóð-
sönginn í rútunni. Ágústa Þorkels-
dóttir frá Refsstað var leiðsögu-
maður upp í Sunnudal og vann það
þrekvirki að syngja Ó Guð vors
lands án þess að misþyrma laginu.
Sunnudalur er ekki lengur í byggð
en yfirleitt hægt að aka þangað á
bíl þótt stundum geti vatnsveður
rofið hann. Nanna lét ekki bleytuna
á áfangastaðnum á sig fá, hún var
hæstánægð og sá aðeins takmarkið
sem hún hafði stefnt að frá því hún
var 12 ára.
Hvaða tilfinningar bærðust með
henni þegar hún stóð við rústirnar
af bænum? „Þessi heimsókn hingað
snertir mig mikið. Ég geri mér
núna svo vel grein fyrir því hvernig
lífið hefur verið hér í Sunnudal, að-
stæðurnar erfiðar til búskapar,
mikið af grjóti og brattlendi. Þetta
var hörð barátta fyrir lífinu.“
Og dr. Maro Söndahl, túlkur
hópsins, var djúpt snortinn: „Þetta
hefur verið miklu betra en við
nokkurn tíma áttum von á,“ segir
Maro. „Okkur langaði til að sjá
staðinn sem forfeður okkar yfir-
gáfu, snerta jörðina, anda að okkur
loftinu þar. En það er ekki alveg
nóg að skoða landslag, við vildum
líka hitta einhverja ættingja. Þeir
hafa tekið okkur frábærlega, með
svo mikilli hlýju að það er engu
líkt.“
Nanna ræddi í viðtalinu um föður
sinn, Magnús, sem var miklum gáf-
um gæddur, lauk háskólaprófi í
verkfræði, lærði alls 13 tungumál
og gegndi veigamiklum embættum
í Brasilíu. Einnig var hann áhuga-
samur um trúarbrögð, var fríþenkj-
ari og stofnaði alþjóðlegan stjórn-
málaflokk er boðaði jafnaðarstefnu.
Börnum sínum gaf hann ýmis nor-
ræn nöfn eins og Baldur, Guðrún
og Óðinn en þar að auki nöfn á
borð við Zarathustra og sér-
kennileg millinöfn sem hann sagði
að væru í samræmi við eiginleika
þeirra. Magnús lést árið 1922. Móð-
ir Nönnu var Maria Estella de Car-
valho prófessor, af frönskum ætt-
um.
Nanna stofnaði félagið Brasilíu-
Ísland 1996 en 48 manns mættu á
fyrsta fundinn. Þá kom í ljós að
sumir sem mættu voru með þoku-
kenndar hugmyndir um uppruna
sinn. Karlmaður sem heitir Bardal
hafði alltaf verið viss um að nafnið
væri sænskt en Nanna gat sannað
að hann væri afkomandi fyrsta Ís-
lendingsins í Brasilíu, Jónasar
Bárðdals.
Hreykin af íslensku ætterni
 Nýlátin er í Brasilíu Nanna Magnúsdóttir Söndahl, 101 árs að aldri  Við lát hennar verða tíma-
mót í Íslandssögunni  Nanna lifði lengst allra af fyrstu kynslóð afkomenda íslensku Brasilíufaranna
Morgunblaðið/Árni Sæberg
Skálað fyrir forfeðrunum Hópurinn er hér í húsarústunum á Ljótsstöðum þar sem Magnús faðir Nönnu var fæddur.
Komin heim Nanna í Sunnudal. Hún tók með sér íslenska mold til Brasilíu.
www.mats.is
Sunnudalur Fagur dalur sem ekki er lengur í byggð. Sunnudalsá fremst.
Nanna Söndahl var jarðsett í
Lútherska kirkjugarðinum í
Curitiba 17. október síðastlið-
inn. Hún lætur eftir sig tvær
dætur og mörg barnabörn.
Vinir og ættingjar skrifuðu
um hana minningargreinar, sem
birtust í Morgunblaðinu 1. nóv-
ember. Þar má m.a lesa að hún
hafi verið frumkvöðull í rétt-
indabaráttu kvenna þegar hún
varð önnur af tveimur fyrstu
konunum til að ljúka læknanámi
í Paraná-fylki í Brasilíu árið
1939. „Ef ekki hefði komið til ár-
vekni Nönnu og áhugi á því að
varðveita sögu íslenskra land-
nema í Brasilíu hefðu ómet-
anleg skjöl og upplýsingar án
efa glatast,“ segir þar m.a.
Varðveitti
söguna
ÁRVEKNI NÖNNU
Magnús Söndahl
Tunguhálsi 10 | 110 Reykjavík | S: 415 4000 | kemi@kemi.is | www.kemi.is
ÖRYGGISSKÓR OG ÖRYGGISSANDALAR
GÓÐIR SKÓR Á FRÁBÆRU VERÐI
Verð: 7.990 kr.-
Verð: 4.990 kr.-