Heimsmynd - 01.09.1986, Side 14

merísk pólitík
á ekki aö hafa áhrif á afkomu smá-
þjóöar sem byggir afkomu sína á fiskveiöum. Bandaríkja-
mönnum veitist margt of auövelt í samskiptum viö okkur,
til dœmis mannvirkjagerö í Helguvík og ratsjárstöövar.
Pessi Reaganstjórn veröur aö skilja þaö. ..
eða í eftirlitshlutverki. Mér er það til
dæmis minnisstætt að bandaríski sendi-
herrann, sem var á undan þeim sem nú
er, reyndi mikið að blanda sér inn í mál
hér meðan deilur stóðu um það hvort
framfylgja ætti banni Alþjóðahvalveiði-
ráðsins. Hann hafði samband við marga
ráðamenn, hvatti þá til að samþykkja
bannið og lofaði að íslendingar fengju
fyrir vikið að veiða í bandarískri fisk-
veiðilögsögu."
Hann segist óviss um hvort sambúð
íslands og Bandaríkjanna fari kólnandi.
Það fari eftir framvindu mála á næstunni.
„Það er ljóst að margumtalaðar hugs-
anlegar efnahagsþvinganir í okkar garð
voru tilorðnar fyrir lobbyisma í banda-
rískum stjórnmálum. Þingmenn voru
undir þrýstingi frá umbjóðendum sínum
og síðan var viðskiptaráðherra beittur
þessum sama þrýstingi. Þetta er amerísk
pólitík sem á ekki að hafa áhrif á afkomu
smáþjóðar sem byggir afkomu sína á fisk-
veiðum. Mér finnst að Bandaríkja-
mönnum veitist margt of auðvelt í sam-
skiptum við okkar. Vil ég til dæmis nefna
mannvirkjagerð í Helguvík og ratsjár-
stöðvar. Bandarísk stjórnvöld verða að
skilja það að varnarhagsmunir þeirra
verða ekki tryggðir hér nema hagsmunir
íslensku þjóðarinnar séu tryggðir. Og
þessi Reaganstjórn verður að skilja það
að hún getur ekki vaðið yfir hagsmuni
annarra þjóða. Mér finnst hún hafa sýnt
ósveigjanleika í mörgum málum og að
hún sé ekki tilbúin að taka tillit til marg-
víslegra evrópskra sjónarmiða. Ekki höf-
um við í hótunum við bandarísk
stjórnvöld þótt þau styðji einræðisstjórn-
ir eða beiti dauðarefsingu.“
Hann segir varðandi síðustu viðræður
við bandarísk stjórnvöld að hann hafi
komið heim á undan áætlun til að „missa
ekki málin úr höndum okkar. Við kom-
umst að ákveðinni málamiðlun og ég
ákvað að ljúka viðræðunum á þeim
punkti. Bandarísk stjórnvöld hafa ekki
nægilegan skilning á okkar stöðu né
vandamálum.“
-Hvað hefði gerst hefði hótunum um
efnahagsþvinganir verið framfylgt?
„Pólitískt samband ríkjanna hefði ver-
ið rofið. íslendingar verða ekki þvingað-
ir. Ég minni á hvernig við brugðumst við
þegar Bretar settu á okkur innflutn-
ingsbann í þorskastríðinu. Við leituðum
nýrra markaða. En hvað sem gerist mun-
um við halda áfram þessum veiðum.
Hins vegar verðum við að breyta nýtingu
afurðanna. Við viljum ekki vera ásakaðir
um að fara ekki eftir ákvæðum Alþjóða-
hvalveiðiráðsins. “
-Þú neitar þá öllum ásökunum um við-
skiptahagsmuni varðandi veiðar í vís-
indaskyni?
„Já, ég hef afar góða samvisku. Ég
væri ekki að þvælast í þessu máli, hefði
ég ekki góða samvisku.“
Fyrir utan hina góðu samvisku lýsir
hann sér sem raunsæispóltíkus. Alveg
eins og hann lýsir flokknum sínum eða
helstu vandamálum Framsóknar nú. „Ef
til vill höfum við rekið of mikla raunsæis-
pólitík. Þótt mín skoðun sé sú að við
munum koma þokkalega út úr næstu
kosningum er ljóst að við höfum til dæm-
is ekki náð nógu mikið til yngri kynslóð-
arinnar. Við höfum veikt málgagn og
ekki tekist að koma boðskap okkar nægi-
lega á framfæri. Við höfum verið lengi í
ríkisstjórn eða í einn og hálfan áratug og
berum því ábyrgð á mörgu sem hefur
miður farið. En á hinn bóginn verður að
taka tillit til þess að hagsmunahópar og
verkalýðssamtök hafa dregið úr veldi
flokkanna og það tel ég miður æskilegt."
-Hví þá?
„Vegna þess að slík samtök koma
aldrei til með að geta barist á breiðara
sviði en þau hafa yfirsýn yfir og þau
koma aldrei til með að hafa jafnmikla
yfirsýn og stjórnmálaflokkar."
En hver álítur hann helstu innbyrðis
vandamál þingflokks framsóknar-
manna.?
„Þótt aðeins þrír framsóknarmenn hafi
setið lengur á þingi en ég, Ingvar Gísla-
son, Stefán Valgeirsson og Steingrímur
Hermannsson, er enginn þingmaður
Framsóknarflokksins yngri en 35 ára og
þar af leiðandi enginn í ungliðahreyfing-
unni. Þá eru engar konur í þingliði fram-
sóknarmanna. Hins vegar er ekki þessi
sundrung innan þingflokks Framsóknar
eins og í öðrum flokkum, Alþýðuflokki,
Alþýðubandalagi og Sjálfstæðisflokki.
Allir þessir flokkar eru í stöðugri
óeiningu um formann sinn. Til dæmis
Sj álfstæðisflokkurinn, þingflokkurinn
stendur ekki á bak við Þorstein Pálsson
og þeir höfðu heldur ekki manndóm í sér
til að styðja besta manninn sem þeir hafa
átt, Geir Hallgrímsson. Hins vegar er
ljóst að okkar flokkur verður að aðlaga
sig betur að breyttum tíðaranda. Og það ,
eiga eftir að verða breytingar innan
Framsóknarflokks, sem við verðum að
sætta okkur við.“
- Verður hann næsti formaður Fram-
sóknarflokks, og fari svo, hvað hyggst
hann þá fyrir?
„Það er út í hött að skipta um menn
bara til að skipta um menn. Mér er það
ekkert keppikefli að verða formaður
Framsóknarflokksins. Né forsætisráð-
herra í framtíðinni.“
-Eru líkur á að Framsókn verði í ríkis-
stjórn næst?
„Þótt ég haldi að við munum fara
þokkalega út úr næstu kosningum, hefur
formaður Alþýðuflokks lýst því yfir að
hann vilji útiloka Framsóknarflokkinn úr
stjórn og þar með leitt líkur að nýrri
nýsköpunarstjórn með þátttöku Sjálf-
stæðisflokks og Alþýðubandalags auk
Alþýðuflokks. Það er stemmning fyrir
þess konar stjórn nú.“
-Sjálfur segist hann gera sér litla rellu
út af hvað morgundagurinn beri í skauti
sér. Hann hafi ekki mikinn metnað. „Ég
hef reynslu af því að hafa dottið út af
þingi um skeið, ég tók það nærri mér en
hafði gott af því. Minn hugur snýst um að
takast á við verkefni dagsins og hafa áhrif
á uppbyggingu þjóðfélagsins með einum
eða öðrum hætti. Ég get ýmislegt annað
gert en að vera í pólitík."
14 HEIMSMYND