Heimsmynd - 01.09.1986, Síða 126

„En þetta er nú einu sinni
mitt fag og þetta er heilt
líf. Heilt líf margra leikara
sem sídan einhver ástríðu-
laus gagnrýnandi rífur
niður í litlum pistli.
lifum á tímum mikils narcissisma eða
sjálfsdýrkunar þar sem kröfur eru um að
fólk sé unglegt og vel á sig komið. Fyrir
mér er það eðlileg þróun að eldast. En ég
neita því ekki að það hefur sína vankanta
þegar mann langar að vinna og finnur að
eftirspurnin minnkar. Kannski er það
endurspeglun af þjóðlífinu sjálfu að hlut-
verk fyrir miðaldra konur í leikhúsinu
eru fá. Oft eru það einskonar uppfyll-
ingarhlutverk, eiginkonur og mæður.
Hlutverk sem eru ekki mjög krefjandi.
Það eru til hlutverk fyrir miðaldra konur
í leikbókmenntunum en þau eru færri en
hlutverk ungu kvennanna. Þetta er alveg
eins og í veruleikanum sjálfum. Meðan
konur eru ungar og ástríðufullar hafa þær
þótt spennandi en þegar þær eldast eru
þær einhvers staðar í bakgrunninum,
miðaldra mæður og eiginkonur, sem ekki
er eyðandi púðri á. En eitthvað er þetta
að breytast. Maður hefur orðið var við
þá tilhneigingu að leitast sé við að gera
meira úr hlutverki miðaldra kvenna,
bæði í kvikmyndum sem leikhúsi.“
Sjálf segist hún ef til vill hafa fundið sig
best í hlutverkum miðaldra kvenna, eins
og í Stundarfriði og Garðveislu. Leikrit-
um mannsins síns. „Mér fannst hlut-
verkin þar mjög krefjandi. Þetta eru verk
sem fjalla um streitu nútímans, hraðann
og þversagnirnar. Því miður þekki ég
þessa hluti sjálf. Það eru þversagnir allt í
kringum mann. Kröfur nútímans eru að
konan sé í mörgum hlutverkum og sinni
þeim öllum jafnvel. bað er ekki hægt.“
-Um stóru augnablikin í leiklistinni,
þau augnablik þegar leikarinn finnur að
fingur guðs snertir hann, segist hún hafa
upplifað slíkt í Garðveislu. „í einu atriði
er hjónarifrildi. Eiginmaðurinn skipar
mér að tala. Hann sagði: Talaðu. Og
hvað segir maður þegar manni er skipað
að tala en getur ekkert sagt. Konan fór
með litlu gulu hænuna. Og svo gerðist
það, eitthvað alveg óvænt og sem ég
hafði ekki ákveðið sjálf. Ég talaði og
talaði og það varð að gaggi. En á því
augnabliki skynjaði ég að einmitt svona
ætti þessi túlkun að vera. Það er hins
vegar alls óvíst að áhorfendur skynji
þetta á sama hátt og maður sjálfur. Því
miður var búið að rakka Garðveislu nið-
ur áður en hún var sýnd. Það voru ein-
hverjir óvildarmenn og ég tók það af-
skaplega nærri mér. Ég verð að viður-
kenna að ég er mjög viðkvæm þegar
maðurinn minn á í hlut og líka þess með-
vituð að hann er stórgott leikritaskáld."
-Ugglaust hefur hún átt fleiri slík
augnablik og sum hlutverk betri en önn-
ur. „Sjálfsagt,“ segir hún. „Auðvitað
tekst manni misvel upp og er misannt um
hlutverkin í minningunni. Líkast til eru
þau hlutverk sem maður er nýbúinn að
leika manni hugstæðust."
-Hvernig lýsir hún sér sem leikkonu.
„Ég veit það ekki. Ég hef leikið fleiri
dramatísk verk en kómísk. Ég veit það
bara að ég fæ mikla fullnægingu út úr því
að leika. Mér finnst heillandi að setja
mig inn í aðstæður og hugsanir persóna,
að reyna að skilgreina afhverju þessi
persóna er svona eða hinsegin. Ég hef
aldrei leikið illmenni. Hins vegar held ég
að þau séu til, það sé hreinlega til vont
fólk, óháð ytri kringumstæðum. Ég veit
hvaða hlutverk mér hafa þótt mjög krefj-
andi, eins og húsmóðirin í Stundarfriði
og stundum hef ég séð á manninum mín-
um, sem ég tek mikið mark á, ef mér
hefur tekist sérstaklega vel upp. Ég
minnist til dæmis generalprufu á Maríu
Stúart, leikriti Schillers. Hún var á Þor-
láksmessu. Eftir þá æfingu fórum við
Guðmundur í bæinn að kaupa jólagjafir.
Hann hafði verið á sýningunni. Hann
sagði fátt en ég sá það í augunum á
honum að hann var mjög ánægður. Ég
finn það líka að ég nýt þess æ betur að
leika með hverju árinu sem líður. Auð-
vitað finnur maður til þreytu inn á milli.
Og mann svíður sárt það virðingarleysi
sem leikarastéttinni er sýnt. Það hefur
oft hvarflað að mér að snúa mér að ein-
hverju öðru. Kannski geri ég það. En
þetta er nú einu sinni mitt fag og þetta er
heilt líf. Heilt líf margra leikara sem síð-
an einhver ástríðulaus gagnrýnandi rífur
niður í litlum pistli. Hér hefur átt sér stað
sú þróun að búið er að rugla saman al-
vörulist við einhverja sumargleði. Og
það er sorglegt. Hvers sökin er vil ég
ekki fullyrða. Kannski er maður aldrei
ánægður með þá sem eru í forsvari á
meðan þeir eru. Og ég hef enga hug-
mynd um hverjir væru bestir til að rífa
Þjóðleikhúsið upp úr þeirri ládeyðu sem
það virðist í. Sjálf finn ég til meiri
ábyrgðar nú en nokkru sinni. Listrænt
leikhús er mikilvægur miðill. Þjóð sem á
ekki gott leikhús er illa stödd.“
-Fáir leikhúsunnendur munu efast um
að hún hefur lagt sitt af mörkum í ís-
lensku leikhúsi - í hinum fjölbreytileg-
ustu hlutverkum, í sígildum verkum, nú-
tímaverkum, verkum útlendra og ís-
lenskra höfunda. Þau skipta orðið
tugum. Hún hefur ekki tölu á þeim sjálf.
Né á hún einhver uppáhaldshlutverk þar
sem henni hefur fundist hún gera mun
betur en annars staðar. Hún er leikari,
fagmaður. Sum hlutverk standa þó hjarta
hennar nær en önnur - sumar persónur.
Ein slík er Steinunn í Galdra-Lofti. Það
færist hlýja yfir svipinn þegar hún minn-
ist þess hlutverks. „Það hlutverk markaði
ákveðin tímamót í mínum ferli. Þar náði
ég einhverjum árangri sem ég hafði ekki
náð fram að því. Ég hafði haft góðan
tíma til að undirbúa mig fyrir hlutverkið.
Og ef til vill hefur það að einhverju leyti
verið skírskotun til minnar eigin reynslu.
En auk þess var eitthvað í Steinunni svo
samgróið mínum uppruna, mínu uppeldi.
Hún var stórbrotin, íslensk alþýðu-
stúlka...“ Og þær eru fleiri.
„Ég verð að viðurkenna að ég er mjög viðkvœm þegar maðurinn minn á í
hlut og líka þess meðvituð að hann er stórgott leikritaskáld.“
126 HEIMSMYND