Heimsmynd - 01.06.1991, Side 45

„Mest gagn gerir fólk með því að draga úr notkun á einnota
vörum eins og frekast er kostur. Ég held að öll þessi áhersla á
einnota umbúðir og endurvinnslu sé aðeins tímabundið fyrir-
bæri sem eigi eftir að breytast á næstu tíu til fimmtán árum.
Endurvinnsla er í raun aðeins leið til að bjarga sér út úr þeim
vanda sem notkun einnotaumbúða skapar og er sjálf orkufrek
og mengar umhverfið. Það sem mun koma í staðinn er fram-
leiðsla á marguptaumbúðum. Aherslan í framtíðinni verður á
gjörnýtingu frekar en endurvinnslu."
Segja má að sjöundi áratugurinn hafi verið fyrra blómaskeið
umhverfismálaumræðunnar. Hún féll vel inn í hippamenning-
una en áhuginn fjaraði út upp úr miðjum áttunda áratugnum
þegar önnur tíska og viðhorf urðu ráðandi í þjóðfélagsumræð-
unni. Umhverfismál komust síðan aftur í brennidepilinn um
miðjan níunda áratuginn og hafa orðið æ fyrirferðarmeiri af
þeirri einföldu ástæðu að ekki verður lengur horft fram hjá
vandanum. „Vandamálin eru farin að brenna mun meir á
fólkinu sjálfu en þau gerðu fyrir tuttugu árum. Ibúar stór-
borga Evrópu og Bandaríkjanna finna orðið persónulega fyrir
þessu, þeir anda að sér menguðu lofti og horfa á skógana
deyja. Þeir sem hvað mest velta þessum málum fyrir sér eru
orðnir uggandi um hversu lítið er eftir af óspilltum landsvæð-
um. Flest er þetta vel stætt fólk úr efri millistétt sem hefur
tíma til að njóta náttúrunnar og er farið að meta það mikils að
geta notið ósnortinnar náttúru." Það gefur augaleið að íslend-
ingar ættu að geta nýtt sér óspillta náttúru landsins til að
draga að þennan hóp fólks. En tíminn er einnig að hlaupa frá
okkur. „Ég held að við séum á seinni skipunum með að friða
svæði á hálendinu. Ef við gerum ekkert í þessum málum
næstu tíu árin verður það sennilega orðið of seint,“ segir Þóra
Ellen. Aætlað er að nú þegar séu risnir um fimm hundruð
skálar og skýli á hálendi Islands og hvarvetna má sjá slóða eft-
ir bíla og önnur farartæki. „Lítið hefur verið rætt um að af-
marka tiltekin ósnortin svæði á íslensku öræfunum og friða
þau. Slík svæði, ég tala nú ekki um þau sem búa yfir jafnfal-
legri náttúru og þau íslensku, eru alls ekki lengur til í mörgum
löndum. Þetta er náttúruauðlind sem Evrópubúar og einkum
Þjóðverjar sækjast mikið eftir. Stöðug ásókn hvers kyns fé-
lagasamtaka og einstaklinga í að fá að reisa mannvirki á há-
lendinu ógnar hins vegar verulega þessari sérstöðu íslands.
Það má í raun segja að íslensku óbyggðirnar séu sérlega við-
kvæmar fyrir byggingu allra mannvirkja vegna þess hversu til-
finningin fyrir víðáttunni og útsýninu er mikill hluti náttúru-
fegurðar þeirra. Blár, hvítur, svartur og grænn eru einu litirnir
í umhverfinu og því stinga skálar úr rauðu eða gulu bárujárni
verulega í stúf við umhverfið og draga úr þessari miklu tilfinn-
ingu fyrir víðáttunni. “
Að sögn Þóru Ellenar má merkja nokkra áherslubreytingu í
umhverfismálaumræðu á allra síðustu árum. Vísindamenn
leggja nú stöðugt meiri áherslu á það að vernda fjölbreytileika
náttúrunnar því staðreyndin er sú að árlega er gífurlegum
fjölda plantna og dýrategunda útrýmt. „Utrýming einnar teg-
undar skiptir ef til vill ekki máli og ekki heldur þúsund teg-
unda en hvenær að því kemur að það fer að skipta máli veit
enginn. Það er þess vegna sem vísindamenn leggja stöðugt
meiri áherslu á að sporna gegn þessari þróun.“
Það er ljóst að á mörgu þarf að taka og ekki seinna vænna
að fara að hefjast handa. Margt smátt gerir eitt stórt, segir
einhvers staðar og það á einmitt við hér. Hver og einn
verður að líta í eigin barm og leggja sitt af mörkum til
að árangur náist.D
Það sem þú getur gert
• Sneiddu frá vörum í óþarflega miklum umbúð-
um og umbúðum sem eru mengandi í fram-
leiðslu.
• Takmarkaðu notkun þunnra plastpoka í versl-
unum.
• Notaðu innkaupapoka eða tösku í stað þess
að kaupa nýjan plastpoka í hvert sinn.
• Kauptu ekki vörur í úðabrúsum nema vera viss
um að þær innihaldi ekki ósoneyðandi efni.
• Kauptu umhverfisvænar vörur, t.d. þvottaefni
án fosfata, salernispappír og eldhúsrúllur úr
endurunnum pappír og egg í bökkum úr end-
urunnum og óbleiktum pappír.
• Dreptu á bílnum þegar hann stendur kyrr.
• Skildu bílinn aldrei eftir í gangi þótt þú ætlir að
stoppa stutt.
• Notaðu taubleiur á barnið, ekki pappírsbleiur.
• Forðastu að nota einnota hluti. Notaðu borð-
og gólftusku í stað eldhúsrúllu, kauptu gos í
glerflöskum, hvolfdu heldur disk yfir mataraf-
ganga áður en þeir eru settir inn í ísskáp en að
setja plast yfir þá. Notaðu aldrei einnota diska,
hnífapör eða drykkjarílát.
• Sparaðu þvottaefni. Notaðu minni uppþvotta-
lög og minna þvottaduft í þvottavélina og upp-
þvottavélina, þannig má bæði spara peninga
og stuðla að minni mengun.
• Reyndu eins og kostur er að komast hjá notk-
un efna sem eru verulega skaðleg umhverfinu
eins og skordýraeitur og klór.
• Safnaðu saman og skilaðu til réttra aðila raf-
hlöðum og afgöngum af olíumálingu.
• Skilaðu endurvinnanlegum umbúðum eins og
dósum og plastflöskum.
• Láttu stilla bílinn reglulega svo hann mengi
eins lítið og kostur er og dragðu úr óþarfa
eldsneytiseyðslu.
• Komdu upp safnhaug í garðinum og settu í
hann garðúrgang.
• Skildu aldrei eftir rusl í náttúrunni, rusl á ekki
heldur að grafa.
• Notaðu strætó og gangtu þegar stutt er að
fara.
HEIMSMYND 45