Morgunblaðið - 08.10.2019, Qupperneq 17

UMRÆÐAN 17
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 8. OKTÓBER 2019
SMÁRALIND
www.skornirthinir.is
Örugg skref í leikskólanum
5.995 kr.
Stærðir 18-24
4 Litir
Börnin komast auðveldar áfram og af meira
öryggi þökk sé sveigjanlegum sóla og
sérstyrktri tá.
Inniskórnir frá Biomecanics eru
hælinn sem bætir jafnvægi og e
ning
uglei
með stuð
kur stöð
við
ka.
Kastljós RÚV átti
sterkan leik að halda
á dögunum borgara-
fund um málefni eldri
borgara, þessa stóra
og breiða aldurshóps
sem kominn er á
þriðja æviskeiðið.
Metnaðarfull fram-
kvæmd og þakkar-
verð.
Mér var boðið til
þessa áhugaverða borgarafundar.
Umræðunni á fundinum var skipt
upp í þrjú meginþemu og skipt um
fólk í panel eftir þemum.
Ég fékk að vera í tveim fyrstu
hlutunum sem fjölluðu annars veg-
ar um Hver er staðan nú? og hins
vegar Hvað svo? Þar leitaðist ég við
að vekja athygli á þeim kjörum sem
fólki á þessu breiða aldursskeiði
eru búin þegar kemur að eft-
irlaunum. Þó það virtist ekki vera
vinsælt að koma inn á þau málefni í
þessum tveim hlutum, því það efni
var aðalumræðuefnið í þriðja og
síðasta hluta þessa borgarafundar.
Með mér í öðrum hluta þessara
tveggja panela var stjórnarþing-
maður sem virtist lítið þekkja til
sögu lífeyrissjóða annars vegar og
almannatrygginga hins vegar.
Hann hélt fram þeim síðari tíma
málatilbúnaði að lífeyrissjóðirnir
hefðu verið hugsaðir sem fyrsta
stoð í eftirlaunakerfinu, en al-
mannatryggingar önnur stoð.
Þarna er málum rækilega snúið á
hvolf. Það þekkja allir sem hafa
kynnt sér söguna af upphafi lífeyr-
issjóðanna að þessu var þveröfugt
farið. Ég mótmælti að sjálfsögðu
harðlega þessari kostulegu sögu-
skýringu hans.
Kannski er þingmanninum vor-
kunn því hann er í flokki undir for-
ystu manns sem fer um þessar
mundir með ráðuneyti fjármála í
ríkisstjórn. Sá formaður og um leið
fjármálaráðherra hefur verið
óþreytandi að halda því fram bæði í
riti og ræðu – þar á meðal úr ræðu-
púlti Alþingis – að eftirlaun eldri
borgara frá almannatryggingum
væru 300 þúsund krónur á mánuði.
Um 50.000 landsmenn vita það á
eigin skinni og buddu að það er
ekki rétt. Eftirlaun frá
almannatryggingum
eru 248.105 kr. fyrir
skatt og skerðingar.
Reyndar hefur ráð-
herrann oftast kallað
þessi eftirlaun til al-
mennra þegna landsins
hinu háðulega nafni:
„bætur.“
Eftirlaun almennings
koma úr sama ríkis-
sjóði og eftirlaun þing-
manna og ráðherra, þó
hefur hvorki hann né
aðrir kallað eftirlaun þingmanna og
ráðherra: „bætur,“ – af einhverjum
ástæðum.
Þess er vert að geta að um 20%
eftirlaunafólks sem býr eitt og er
ógift gefst færi á sérstakri heimilis-
uppbót – jú rétt, það eru bætur –
að hámarki 62.695 kr. fyrir skatt og
skerðingar. En bara að því tilskildu
að þessi hópur eftirlaunafólks hafi
ekki flúið land til að skrimta skár á
eftirlaunum sínum þar sem verðlag
er skaplegra en hér í alsældarrík-
inu. Ef það gerir það þá er það um-
svifalaust svipt þessari uppbót.
Hvernig sem veður skipast í
launahækkunum á almennum
vinnumarkaði og hvaða lífskjara-
samningar sem eru undirritaðir til
lífskjarabóta almúgans í beinum út-
sendingum helstu miðla landsins,
þá situr einn hópur samfélagsins
eftir í skammarkróknum: Eldri
borgarar þessarar þjóðar. Þeim er
gert að bíða til áramóta hverju
sinni eftir sinni launahækkun. Sú
næsta er boðuð um áramót, hvorki
meira né minna en 3,5% hækkun
frá síðustu hækkun fyrir ári.
Því miður var ég ekki í þeim
hluta borgarafundarins í Kastljósi
sem fjallaði sérstaklega um launa-
kjör og afkomu eldri borgara. Ég
segi því miður, því þá hefði ekki
staðið á mér að mótmæla orðum
stjórnarþingmannsins fyrrnefnda
sem þarna var með í umræðunni og
fannst sæma að taka sem dæmi um
kjör eldri borgara að fólk hefði
milljón [sic!] í greiðslur úr lífeyris-
sjóði á mánuði og því væri rétt að
skerða eftirlaun eldri borgara frá
almannatryggingum!
Kannski sýnir þetta sápukúluna
og firringuna sem fólk getur verið
haldið sem vílar og dílar með kjör
okkar á Alþingi. Því ekki þekki ég
neinn sem hefur rétt á slíkum
greiðslum – nema þá kannski helst
alþingismenn sjálfa?
Hitt þekki ég aftur á móti vel –
af miklum fjölda fólks – sem hefur í
kringum 250.000 kr. í greiðslu frá
lífeyrissjóði og þegar ríkið hefur
beitt skatta- og skerðingahníf sín-
um á greiðslurnar frá almanna-
tryggingum, 248.105 kr., að þá situr
fólk eftir með alls um 300.000 kr. til
að lifa á. Það er undir framfærslu-
viðmiði hins opinbera. Í þeirri
gruggugu súpu situr langstærsti
hluti eldri borgara þessa lands.
Já, og svo er fjöldi fólks sem ber
minna úr býtum …
Eftir Viðar
Eggertsson » Þegar ríkið hefur
beitt skatta- og
skerðingahníf sínum á
greiðslurnar frá al-
mannatryggingum,
248.105 kr., þá situr fólk
eftir með alls um
300.000 kr. til að lifa á.
Viðar Eggertsson
Höfundur er leikstjóri og verðandi
eftirlaunamaður.
vidaregg@islandia.is
Milljónafólkið
Undanfarið hefur
staðið yfir sýning á
verkum Sölva Helga-
sonar á Kjarvals-
stöðum og hefur
Harpa Björnsdóttir
verið sýningarstjóri.
Sýningin er falleg og
vissulega er það lofs-
vert framtak að efna
til sýningar á verkum
Sölva. Hitt verður að
segjast eins og er að í viðtölum um
sýninguna og í sýningarskrá virðist
Harpa hafa undarlega tilhneigingu
til þess að gera lítið úr ævisögu
Sölva Helgasonar: bókinni „Sölvi
Helgason – listamaður á hrakn-
ingi“, sem faðir minn, Jón Óskar,
skrifaði og út kom 1984. Stundum
er jafnvel engu líkara en að Harpa
afneiti tilvist bókarinnar. Á sýning-
unni er að vísu „Frakklandssaga“
Sölva Helgasonar sem faðir minn
skráði eftir handritum Sölva og út
kom 1998, en ævisaga Sölva sést
þar hvergi og í sýningarskrá segir
svo um lífsferil Sölva:
„Sú saga hefur ekki enn verið
sögð að fullu þótt margir hafi
fjallað um líf hans í tímans rás.
Ekki aðeins spunnust sagnir um
Sölva í lifanda lífi, heldur hafa að
honum látnum verið ritaðir um
hann æviþættir og samin um hann
skáldverk, leikrit, ljóð og söngvar.“
Þarna er ekki orð um það að ævi-
saga Sölva hafi verið rituð, aðeins
er talað um „æviþætti“. Í viðtali við
Hörpu sem Kolbrún Bergþórs-
dóttir tók fyrir Fréttablaðið 24.
júní er ekki einu sinni minnst á
æviþætti heldur stendur þar:
„Það hafa verið skrifuð um hann
skáldverk, leikrit, ljóð og Magnús
Eiríksson samdi lagið fræga um
hann.“
Aðeins er minnst á föður minn í
viðtali sem Guðni Tómasson tók við
Hörpu fyrir útvarpsþáttinn Víðsjá
28. maí, en þar segir Harpa að Jón
Óskar hafi skrifað „æviágrip“ um
Sölva. „Það á bara eftir að skrifa
annað og meira,“ er síðan sagt, og
er erfitt að skilja þau orð öðruvísi
en að ævisaga Sölva hafi aldrei ver-
ið rituð.
Þar sem þetta gefur allskakka
mynd af raunveruleikanum er rétt
að taka eftirfarandi fram: Jón Ósk-
ar skrifaði ekki æviágrip eða ævi-
þátt um Sölva. Hann skrifaði ævi-
sögu hans, rúmlega 260 síðna bók.
Í bókinni birtust um 20 myndir eft-
ir Sölva, flestar í lit, og í tengslum
við útkomu bókarinnar var haldin
sýning á verkum Sölva í Þjóð-
minjasafninu sem opnuð var í
desember 1984. Það
mun hafa verið fyrsta
myndlistarsýningin
sem eingöngu var
helguð verkum Sölva.
Faðir minn var þrjú ár
að vinna að bókinni og
byggði hana meðal
annars á dómabókum,
handritum eftir Sölva
Helgason og aðra á
Landsbókasafni og
Þjóðminjasafni, og á
tugum prentaðra bóka
og blaða, eins og sjá
má í heimildaskrá bókarinnar
„Sölvi Helgason – listamaður á
hrakningi“. Hann fór á ýmsa staði
á landinu til þess að sjá verk eftir
Sölva og staði þar sem hann hafði
verið. Þá stóð hann í bréfaskriftum
við söfn erlendis og komst í sam-
band við afkomendur Sölva, bæði
vestanhafs og hér heima. Við heim-
ildavinnuna fékk hann aðstoð hjá
móður minni, Kristínu Jónsdóttur,
enda veitti ekki af við svo umfangs-
mikla könnun heimilda. Hún sá
einnig um uppsetningu sýningar-
innar á verkum Sölva ásamt föður
mínum.
Faðir minn gerði sér fullkomlega
grein fyrir því að hægt væri að
gera enn betur. „Það er ekkert eins
manns verk að gera Sölva skil,“
sagði hann í viðtali í blaðinu NT 7.
desember 1984, „það þarf helst
sérfræðinga á mörgum sviðum til
að gera það.“ Hann hefði fagnað
því að til stæði að rannsaka betur
feril Sölva. Komi út önnur ævisaga
um hann verður það vafalaust
áhugavert framlag í íslenska
myndlistarsögu. En bókin „Sölvi
Helgason – listamaður á hrakn-
ingi“ var meira verk en svo að
hægt sé að taka því þegjandi að
hún sé í umfjöllun um Sölva minnk-
uð niður í „æviþátt“, „æviágrip“
eða látið sem hún hafi aldrei komið
út. Þessi bók var fyrsta raunveru-
lega ævisaga Sölva Helgasonar
sem út kom á prenti, brautryðj-
andaverk, og mikilvægur áfangi á
ritferli Jóns Óskars. Hún var líka
varnarrit fyrir Sölva, fyrsta bókin
um hann þar sem ævi hans var lýst
sem ferli listamanns fremur en lífi
flakkara og vandræðamanns.
Um ævisögu Sölva
Helgasonar
Eftir Unu Margréti
Jónsdóttur
Una Margrét Jónsdóttir
» Jón Óskar skrifaði
ekki æviágrip eða
æviþátt um Sölva. Hann
skrifaði ævisögu hans,
rúmlega 260 síðna bók.
Höfundur er dagskrárgerðarmaður.
umeh@simnet.is
Þarftu að láta
gera við?
FINNA.is
Ég tek undir orð Jóns Bjartmarz hjá
embætti Ríkislögreglustjóra um að
sameina beri öll lögregluembætti í
landinu í eitt lögregluumdæmi sem
gæti heitið landslögregla. Með því
yrði útkallstími lögreglu vegna
hinna ýmsu mála sem geta komið
upp í löggæslu mun styttri en nú er.
Lögreglumenn hafa fjallað um Har-
ald Johannessen ríkislögreglustjóra.
Ég tel að ómaklega hafi verið vegið
að honum í því moldviðri sem þyrlað
hefur verið upp um hann.
Sigurður Guðjón Haraldsson.
Velvakandi Svarað í síma 569-1100 frá kl. 10-12.
Landslögregla
Lögreglan Bréfritari vill sameina lögregluembætti landsins.