Íslenskt mál og almenn málfræði - 01.01.2017, Qupperneq 109

Nú er rétt að spyrja hvers eðlis baklægu gerðirnar séu. Hér eru að
minnsta kosti tveir möguleikar. Í fyrra lagi gætum við litið svo á að þær
séu hreint fræðilegt fyrirbæri — eins og hugtök sem eru notuð í kennslu -
fræði legum eða flokkunarfræðilegum tilgangi. Sem dæmi um slík hugtök
í mál fræði mætti nefna flokkun beygingardæma nafnorða í „sterka beyg -
ingu“ og „veika beygingu“. Þetta eru hugtök sem geta til dæmis verið til
þæginda við kennslu eða við samanburð á tungumálum í sögulegu ljósi og
geta verið ágæt sem slík.
Í seinna lagi gætum við talið að baklægu gerðirnar séu sálfræðilega
raun verulegar — að þær sé á einhvern hátt að finna í hugskoti sérhvers
mál hafa og séu hluti af málkunnáttu hans. Dæmi um önnur málfræði -
hugtök sem við gætum eignað þvílíka eiginleika eru „nafnorð“ eða „þol-
fall“. Ómennt að ur málhafi þekkir ef til vill ekki þessi hugtök en ef hann
getur talað málið rétt má rökstyðja að þessar eigindir séu með einhverjum
hætti til í huga hans. Hins vegar virðist varla nein ástæða til að gera ráð
fyrir að flokkun beygingardæma í sterka og veika beygingu sé nauðsyn-
legur hluti af málkunnáttunni.
Nú kann að vera að til séu málfræðingar sem kæra sig kollótta um
hvort baklægar gerðir samsvari sálfræðilegum raunveruleika eða ekki. En
fyrir mörgum er það meginhlutverk málfræðinnar að lýsa málkunnáttunni
og þá verður þetta lykilatriði. Í bók eftir Martin Krämer sem nefnist ein-
mitt Underlying Representations er að finna þessa klausu (Krämer 2012:2):
While abstract phonemic representations were a mere theoretical construct
in structuralist phonology, underlying representations received a more chal-
lenging status in generative phonology and even more so in psycholinguistic
research. The criterion of psychological reality was imposed on the postula-
tion/deduction of underlying representations such that present-day phono-
logical research is trying to pin-point how the signifying part of atomic
linguistic units is stored in the human mind.
Ef kenningin á að ná máli er þá rétt að skilja hana þannig að baklægu gerð -
irnar hér að ofan fyrirfinnist á einhvern hátt í huga rússneskumælandi
manna. Baklægu gerðirnar vrag, prud og grib eru þá raunverulega til í hug -
anum. Höskuldur Þráinsson leggur áherslu á mikilvægi þess að mál fræð -
ingar fáist við málkunnáttuna (sjá til dæmis Höskuld Þráinsson 2008,
2013) og í samræmi við það lýsir hann hugsuninni um baklægar gerðir á
svipaðan hátt og hér er gert. Hann tekur dæmi um íslensku orðmyndirnar
gulur [kʏːlʏr] og gult [kʏt] og bendir á að þær séu tengdar á reglubundinn
hátt. Hann segir: „börn þurfa ekki að læra nema eina mynd af stofni
Hjarta málfræðingsins 109