Íslenskt mál og almenn málfræði - 01.01.2017, Síða 164

Ópersónuleg notkun sagnarinnar hlakka til var dæmi um slíka samtímalega
málbreytingu sem rædd var í viðtölunum. Að segja mig eða mér hlakkar í stað ég
hlakka. Nemendur væru mjög sáttir við að málbreytingin yrði samþykkt, þó að
þeir telji það ekki í þeirra valdi né kennara og skilja að þeir verði að læra persónu-
legu notkunina, að minnsta kosti fyrir próf. Forskriftin hefur haft þau áhrif að
þeir nota sögnina helst persónulega í 1p. et. annars ekki og segja ég hlakka en
honum og henni hlakkar. Margir finna til málóöryggis því að þeir vita ekki
hvernig eigi að nota sögnina og eru orðnir alveg ruglaðir. Auk þess sem áherslan
á þessa málbreytingu hefur eflt fordóma gagnvart henni, ekki hvað síst því að hún
er svo útbreidd. Nemendur gera sér grein fyrir útbreiðslu breytingarinnar og eiga
það til að koma með skynsamlegar athugasemdir í því sambandi.
9. Hlutverk kennara og markmið
Kennarar telja mjög mikilvægt að kenna „rétt mál“ og sjá það sem hlutverk sitt.
Hluti af því er að kenna málfræðihugtökin en þekkingu á þeim telja þeir á einhvern
hátt forsendu þess að tala rétt mál. Rétt mál kenna þeir annars af tveimur ástæðum.
Annars vegar í persónuverndarskyni svo að nemendur kunni það málsnið sem
gagnast þeim hvað best í framtíðinni, meðal annars innan skólakerfisins. Hins vegar
kenna þeir rétt mál í málverndarskyni til að standa vörð um málið, sér í lagi beyg-
ingarkerfið og til að halda enskum áhrifum á orðaforðann í lágmarki.
Kennarar bregðast við málbreytingum á ólíkan hátt. Þeir líta svo á að sumar
málbreytingar, sem eru þá málvillur, eigi ekki nokkurn tíma við og þá er gerð
krafa til nemenda að þeir breyti málkunnáttu sinni. Aðrar málbreytingar eiga
einna síst við í formlegu máli. Kennarar eru með öðrum orðum missveigjanlegir
þegar kemur að málbreytingum. Það sem stýrir þessu er mismunandi mat kenn-
ara á útbreiðslu málbreytinganna í málsamfélaginu almennt en líka máltilfinning
þeirra sjálfra og hvað þeim sjálfum hefur verið innrætt. Þetta getur eins og gefur
að skilja verið misjafnt á milli kennara.
Nemendur líkt og kennarar sjá það sem aðalmarkmið málfræðikennslunnar
að kenna rétt mál en eiga erfitt með að sjá hvernig hugtakakennslan gagnast í því
samhengi eða til hvers yfirleitt sé verið að kenna hugtökin. Þó samþykkja þeir
sem og kennarar, þegar þeir eru sérstaklega spurðir út í það, að hugtökin geti
gagnast við nám í erlendum tungumálum, þó einna síst í enskunámi.
10. Áhrif kennslunnar
Eins og fram hefur komið reyna kennarar annars vegar í einhverjum tilvikum að
hafa áhrif á málkunnáttu nemenda, það er þeirra innri málfræði og máltilfinn-
ingu. Hins vegar reyna þeir í öðrum tilvikum að hafa áhrif á málnotkun þeirra og
þá við formlegar aðstæður, aðallega líklega í ritun. Sé þetta mátað við fræðin eru
Hanna Óladóttir164