Íslenskt mál og almenn málfræði - 01.01.2017, Síða 180

1. hluti: Aðferðir
Eitt helsta markmið þessarar doktorsritgerðar er að komast að því hver birtingar-
mynd skólamálfræðinnar er í raun, þ.e. hvort og þá hvernig þeir hugmynda -
fræðilegu straumar sem greina má í námsefni og námskrám, og grein er fyrir gerð
í fyrri hluta verksins, birtast í kennslu. Í 4. kafla ritgerðarinnar, aðferða fræði -
kaflanum, er það rakið að til þess að grafast fyrir um þetta hefur Hanna valið að
beita eigindlegri rannsóknaraðferð, þ.e. að taka viðtöl við bæði kennara og nem-
endur. Valið á aðferðinni sem slíkri er rökstutt með því að markmiðið sé að ná
dýpri skilningi á viðfangsefnið en megindlegar aðferðir, svo sem spurningalistar,
hefðu gefið kost á og þess er jafnframt getið að eðlilegt hafi verið að ræða við bæði
kennara og nemendur til að fá fram hugmyndir hvors hóps um sig um tungu-
málið og málfræði. Einnig er það nefnt að nemendahópurinn samanstóð af nem-
endum úr 10. bekk, til að tryggja að viðtölin í þeim hluta yrðu sem árangursrík-
ust. Að öðru leyti var tryggt að nemendahópurinn endurspeglaði eðlilega breidd
með tilliti til námsgetu, kynjaskiptingar og fleiri slíkra þátta og svipaða sögu má
segja hvað varðar þá kennara sem rætt var við en þeir höfðu mismikla reynslu,
misjafna menntun, voru á mismunandi aldri o.s.frv. Verður ekki annað séð en að
eðlilega hafi verið staðið að verki hvað varðar þennan aðferða fræðilega grunn.
Rétt er þó að undirstrika að þessi nálgun er einkum eðlileg með tilliti til þess að
ná fram hugmyndum kennara og nemenda um tungumálið og málfræði en meira
álitamál er hvort hún henti til að nálgast þá grunnspurningu ritgerðarinnar sem
felst í upphafi titils hennar, þ.e. Skólamálfræði: Hver er hún …? Það er hvorki
augljóst né sjálfgefið að svör kennara og nemenda gefi ein og sér fullnægjandi
svör í þessum efnum og við fyrstu sýn virðist nokkuð einboðið að beita hér einnig
vettvangsathugunum, þ.e. setu í kennslustundum, til að fá fram mynd sem ekki
er eins háð mati og jafnvel brigðulu minni viðmælenda. Fyrsta beina spurning
þessa hluta er því:
Spurning 1a: Hvers vegna var ekki stuðst við vettvangsathuganir auk viðtal-
anna, þ.e. farið inn í kennslustundir og fylgst með hvernig útfærsla kennsl-
unnar er í raun og hver viðbrögð nemenda eru við henni?
Þessari fyrstu spurningu er svo rétt að fylgja eftir með eins konar fylgispurning-
um en í ritgerðinni er lögð fram ákveðin réttlæting fyrir því að ekki var stuðst við
vettvangsathuganir. Sú réttlæting gengur út á það að óliklegt sé að ýmis atriði sem
liggi undir yfirborðinu komi fram í vettvangsathugunum nema þær fari fram í
þeim mun fleiri tímum. Þessi atriði megi þá frekar spyrja beint um í viðtölum.
Ég er ekki sannfærður um ágæti þessarar skýringar og því eru eftirfarandi spurn-
ingar lagðar fram:
Spurning 1b: Gefum okkur að það sé rétt að ýmis atriði sem liggja undir
yfirborðinu, og varða afstöðu kennara og nemenda til kennslunnar, komi
Finnur Friðriksson180