Rit Búvísindadeildar - 15.05.1996, Qupperneq 56

Afföll við geymslu rúllubagga
Rannsóknina gerði Guðmundur Hrafn Jóhannesson nemandi í Búvísindadeild og
var hún efniviður í BS-ritgerð hans. Rannsóknin var gerð hjá 13 bændum í
Húnavatnssýslu og Borgarfirði á útmánuðum veturinn 1993-94. Bændur mátu
sjálfir skemmdir á heyinu og skráðu þær jafnóðum og gefið var. Könnunin
náði alls tií 1627 rúllubagga.
Skemmdir virtust geta orðið miklar eða á bilinu 3-34%. Að meðaltali
voru 16% rúllanna með einhverjar skemmdir. Skaði fjárbænda af skemmdunum
var meiri en kúabænda (10% á móti 3% - en þá er talið það heymagn sem
henda varð að viðbættu því sem aðeins var nothæft í útigangshross).
Ástæður skemmda mátti rekja til vinnubragða og umhirðu á öllum ferli
rúllubagganna frá hirðingu til gjafa. Lélegur umbúnaður við geymslu hafði
mikil áluif á hlutfall skemmdra rúlla. Aðeins 11% af rúllum innan úr stæðum
var með skemmdum en 27% af þeim sem voru úr botni eða yst úr stæðu. Um
16% af skemmdum xnátti rekja til ágangs dýra, þar af 2/3 af völdum katta.
Niðurstöður rannsóknarinnar benda til þess að gefa þurfi tjóni við
geymslu rúllubagga nánari gaum en gert hefur verið. Nemi það 3 til 10% af
heyfeng er um umtalsverðan kostnað að ræða fyrir búin. Rannsókn sem þessi
getur leitt í Ijós hagkvæmar leiðir til að draga úr honum.
Heyskaparhættir og fraxnlegð kúabúa
í tengslum við rannsókn á aðfanganotkun og afkomu kúabúa á árinu 1993 sem
gerð var á búreikningatölum frá Hagþjónustu landbúnaðarins með góðfúslegu
leyfi hennar gafst kostur á því að athuga tengsl á rnilli framlegðar búanna og
heyverkunarhátta. Kúabúin voru greind eftir því hve vothey (hefðbundið vothey
og hey í rúllum) var stór hluti af heildarheyfeng. Síðan vax athugað hver fylgni
(r) væri á milli votheyshlutfallsins og nokkurra einkennisþátta (breyta) úr rekstri
kúabúanna. Fengust þá m.a. þessar niðurstöður:
breyta eining r
Framlegð kr./kú - 0,27 P < 0,05
Rafmagn kr./kú -0,26 P <0,05
Vélakostnaður kr./kú 0,25 ekki marktæk áhrif
(viðgerðir + varahlutir + fyrningar)
Bústærð fjöldi kúa - 0,22 ekki marktæk áhrif
Gasolía 1/kú 0,21 ekki marktæk áhrif
Með vaxandi votheyshlut varð kostnaður vegna raforkukaupa minrn en
vélakostnaður og eldsneytis- sýndi hneigð til hækkunar. Framlegð búanna (sem
er tekjur af búgrein að frádregnum breytilegum kostnaði við hana í þús. kr./kú,
y) minnkaði með auknum votheyshlut (x, %) þannig:
y = 127,3 - 0,226-x r2 = 0,07 0,01 <P <0,05
50