Málfríður - 15.05.2001, Síða 21

allar dyr. Ýmsir virðast reyndar hafa náð
talsverðum árangri þannig. Fræg saga er til
um Benedikt Gröndal skáld og náttúru-
fræðing þar sem hann átti að hafa komið
drukkinn inn á veitingahús erlendis og
sest við borð þar sem tveir menn sátu að
tali. Flann blandaði sér í samræðurnar sem
varð til þess að mennirnir, sem vildu losna
við hann, fóru að tala saman á ýmsum
tungumálum — frönsku, þýsku, ensku og
latínu. Ekkert hreif því Benedikt talaði öll
þessi mál reiprennandi.
Þessi saga er sjálfsagt tilbúningur, en
sýnir að orð hefur farið af Benedikt sem
málamanni. Benedikt hafði verið í Bessa-
staðaskóla en þar var engin formleg
kennsla í nútímamálum. Flann lýsir því í
ævisögu sinni, Dægradvöl, hvernig hann
lærði þýsku af kennslubók án teljandi að-
stoðar annarra og komst upp á lagið með
að lesa enskar og franskar bækur.
Bessastaðaskóli fluttur til
Reykjavíkur
Konungleg tilskipun sem gefm var út árið
1841 kvað á um að skólmn yrði fluttur
aftur til Reykjavíkur þar sem byggja átti
nýtt hús fyrir hann. Skólinn átti að full-
nægja kröfum tímans, vera í samræmi við
danskt skólakerfi og ekki lengur gegna
hlutverki prestaskóla. Á þessum árum var
danska skólakerfið sjálft í endurskoðun.
Árið 1812 var skipuð sérstök nefnd sem
átti að gera athugun á kennslu í hinum
lærðu skólum og í háskólanum og sjá til
þess að nauðsynlegar breytingar yrðu
gerðar til að samræma hana kröfum tím-
ans. Ritari þessarar nefndar, Laurits Engel-
stoft, hafði mikinn áhuga á væntanlegum
Reykjavíkurskóla og skrifaðist á við
,,eforatið“, þ.e.a.s. skólanefndarmennina
tvo sem voru biskupinn yfir Islandi og
stiftamtmaður, æðsti fulltrúi Danakonungs
á landinu.
Engelstoft (1774—1851) hafði nokkra
sérstöðu í Danmörku sem háskólakennari
og menntamaður. Hann gerði sér far um
að styðja íslenska stúdenta í Kaupmanna-
höfn og þeir vottuðu honum virðingu
sína árið 1830 með því að láta gera kop-
arstungumynd af honum. Engelstoft hafði
dvalist langdvölum bæði í Þýskalandi og
Frakklandi en hafði sérstakan áhuga á
franskri og enskri menningu á sama tíma
og þýskra menningaráhrifa gætti mjög í
Danmörku. I bréfum Engelstofts til
,,eforatsins“ kemur fram að hann hafði
áhuga á ensku og vildi að hún yrði kennd
í nýja skólanum.
Klassísk menntun eða hagnýt
menntun
Þegar komið var fram á miðja 19. öld var
hugsunarhátturinn að breytast og margir
drógu í efa að klassísk menntun væri það
sem mest þörf væri fýrir. Móðurmáls-
kennsla var efld, svo og kennsla í nútíma-
tungumálum og raungreinum. Samkvæmt
reglugerðinni sem gefin var út sama ár og
Reykjavíkurskóli tók til starfa voru latína
og gríska enn fýrirferðarmestu greinarnar,
en danska og þýska þó skyldunámsgreinar.
Að danska og þýska skyldu vera aðalgrein-
ar var auðvitað eðlilegt miðað við stöðu
Islands sem var hluti af Danaveldi og þar af
leiðandi að vissu leyti á þýsku menningar-
svæði. Enska varð valgrein og nemendur
máttu velja milli hennar og hebresku.
Með nýrri reglugerð, sem var sett árið
1850, hvarf hebreskan og franska kom í
staðinn sem valgrein.
Hverjir gátu kennt ensku?
Enska var ekki kennd fyrsta árið sem skól-
inn starfaði (1846—1847), hver sem ástæð-
an kann að hafa verið. Ef til vill vantaði
kennara í greininni. Fyrsti enskukennari
skólans var Sigurður Sívertsen sem þá var
kominn um sextugt. Hann starfaði
1847—48 og svo 1849—50. Sigurður hafði
hlotið menntun sína í Danmörku, en fað-
ir hans, Bjarni riddari Sívertsen, var sem
kunnugt er fyrsti íslendingurinn sem
gerðist kaupmaður eftir að einokunar-
versluninni var aflétt. Meðan á Napole-
onsstyrjöldunum stóð varð Bjarni fýrir því
að Bretar tóku skip hans þar sem hann var
Enska varð val-
grein og nem-
endur máttu
velja milli henn-
ar og hebresku.
Með nýrri
reglugerð, sem
var sett árið
1850, hvarf
hebreskan og
franska kom í
staðinn sem val-
grein.
21