Málfríður - 15.05.2001, Síða 26

Og nú er enskubók HaUdórs frænda þíns, er
flýgur út, og kom hún í góðar þarfir, því hand-
iðnamannafélagið hefur gjört það heiðursstrik
að drífa upp sunnudagaskóla. Er kennt í hon-
um (hann byijaði í dag); enska (Oddur V.
Gíslason kennir) ... Fjöldi karla og kvenna
(eldri samt og yngri) sækja hann. ... AJlir
hugsa um enskuna og Ameríku.
r
A Möðruvöllum
varð enska hins
vegar strax ein
aðalnámsgreinin
og þar gerðist
merkileg saga.
Nýir skólar
Um 1880 fór skólum að fjölga á Islandi og
þeir sem bættust við voru skipulagðir að
fyrirmynd hins danska realskole og kallaðir
gagnfrœðaskólar. Þar var ekki kennd latína
en nútímamál og raungreinar skiptu þeim
mun meira máli. Kvennaskólinn í Reykja-
vík var stofnaður árið 1874, Möðruvalla-
skóli árið 1880 og Flensborgarskóli í
Hafnarfirði árið 1882. Enska var ekki
kennd í Kvennaskólanum fyrr en 1890.
Fyrstu enskukennarar þar voru sennilega
þær Jarþrúður Jónsdóttir, sem hafði stund-
að nám í kvennaskóla í Skotlandi auk þess
sem hún hafði stundað tungumálanám í
Kaupmannahöfn, og Þórunn Richards-
dóttir, sem hafði dvalist í Skotlandi í fjög-
ur ár, 1887-91. I Flensborg var enska
kennd sem eins árs grein í byrjun, fjórar
stundir í viku. Skólastjórinn,Jón Þórarins-
son, sem hafði stundað nám í uppeldis-
fræðum í Þýskalandi og Englandi var að
því er virðist aðalenskukennari skólans
fyrstu árin. Sjómannaskólinn, sem stofnað-
ur var árið 1891, hafði líka ensku á náms-
skrá. A Möðruvöllum varð enska hins
vegar strax ein aðalnámsgreinin og þar
gerðist merkileg saga.
Möðruvallaskólinn og
Jón Hjaltalín
Skólastjóri á Möðruvöllum og ensku-
kennari var Jón Hjaltalín en hann hafði
starfað í nokkur ár sem bókavörður í Ed-
inborg. I Möðruvallaskóla var námið mið-
að við tvo vetur. Enska var kennd fimm
stundir í viku hvort árið. Farið var yfir
mikið efni. Sem dæmi má nefna að árið
1883—84 las yngri deildin alla byijenda-
bók Jóns Hjaltalín og eldri deildin las
Royal Readers frá Nelson, sjötta hefti (bls.
1—238). Piltarnir hafa þannig lesið ýmsa
kafla úr bókurn eftir Walter Scott og ljóð
eftir Shelley, Browning og Burns. Einn
nemenda hans lýsti enskunáminu á eftir-
farandi hátt:
Eiginlega var Hjaltalín strangur og kröfuharð-
ur kennari. Hann lét nemendur lesa þungar
bækur. I öðrum bekk var í minni tíð lesin
Royal Readers V, og var það sannarlega þung
bók fyrir okkur á því stigi, og enskan þurfti
meiri tíma til lestrar en nokkur önnur náms-
grein í skólanum.
Hann bætti því við að Hjaltalín hefði ver-
ið fyrsti kennarinn á íslandi „sem kostaði
kapps um, að nemendur hans vendust á að
tala þá tungu, sem þeir kenndu.“
í júlí árið 1884 skrifaði Jón Hjaltalín
bréf til Geirs T. Zoéga þar sem hann lýsir
eigin kennsluaðferðum. Þá hafði Geir ein-
ungis kennt ensku við Lærða skólann einn
vetur en Möðruvallaskóli var búinn að
starfa í þijú ár. I bréfinu lýsir hann mark-
miðum sínum og það sem meira er,
kennsluaðferðum sínum:
Það sem eg set mér fýrir er þetta fernt:
1. Að piltar geti, þegar þeir fara af skólan-
um komizt nokkurn veginn fram úr hverri
enskri bók.Til þessa þurfa þeir sem allra fýrst
að safna talsverðum orðafjölda, svo þeir fái lyst
til að lesa; og til þessa hefi eg fundið einsat-
kvæðis lestraræfingarnar í Lestrarbók minni
allhentugar. En þegar þær eru búnar, tek eg
strax til allþungrar Ensku svo sem í Nelson’s
Royal Readers NflVI. Gengur þeim í fýrstunni
mjög ervitt með það, því að Latínsku orðin
standa svo fýrir þeim; þar eigið þér hægar. En
eptir nokkurn tíma fer flestum að ganga nokk-
uð; og allir þeir, sem hafa komizt í gegnum
báða bekkina geta komizt að meiningu í með-
alensku orðabókarlaust.
2. Að skilja Ensku, þegar hún er töl-
uð.Þetta er eitthvert hið erfiðasta, því að vér
Islendingar höfum leðurhlustir. Eg byrja þegar
í neðri bekk að tala dáhtið Ensku við piltana í
tímunum; en í 2. bekk tala eg mjög lítið ann-
að en Ensku við þá í Enskutímunum. Eg hefi
reynslu fýrir því að margir, sem hér hafa ver-
ið, hafa skilið Englendinga eptir 2ja ára tíma.
3. Að skrifa svo Ensku, að enskur maður