Morgunblaðið - 30.09.2021, Blaðsíða 30

MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 30. SEPTEMBER 2021
aðstæður sem sköpuðust í heimsfar-
aldrinum dregið fram mikilvægi
þess að sjóflutningar og fiskveiðar
gangi vel fyrir sig. Hafi það meðal
annars komið fram í þeim tilfellum
þar sem starfsemin hefur raskast
með tilheyrandi skakkaföllum. Á
sama tíma og nauðsyn þessarar
starfsemi hefur sýnt sig þá hefur
einnig reynt allverulega á áhafnir
skipa. Hafi faraldurinn haft neikvæð
áhrif á aðstæður far- og sjómanna,
meðal annars vegna röskunar á
áhafnaskiptum.
„Það sem gerðist var að farmenn,
sérstaklega um borð í farþega- og
flutningaskipum, urðu innlyksa á
skipum vegna samgöngutakmark-
ana. Áhafnir sátu fastar því ferðir
milli landa voru ekki tiltækar. [...]
Innan Evrópuríkja hefur verið mikil
umræða um hvað sé hægt að gera til
að greiða úr þessari stöðu því auðvit-
að er óviðunandi að sjómenn sitji
fastir á skipum til lengri tíma og fái
ekki nauðsynlega afleysingu.“
Hvíld nauðsynleg
Meðal þeirra þátta sem Jón Gunn-
ar telur mikilvægt að tekið verði til
skoðunar til að bæta úr stöðu þeirra
sem starfa á sjó eru samræmdar að-
gerðir milli landa og heimsálfa sem
tryggi að sjómenn geti komist á milli
staða og fái sína hvíld.
Bætir hann við að innilokun geti
meðal annars leitt til ofþreytu og
andlegrar vanlíðunar. Slíkt ástand
skapi aukna áhættu á að öryggi sé
ógnað um borð. „Andleg heilsa
skiptir gríðarlega miklu máli. Sjó-
mennska er erfitt starf, hvort sem
þú ert í flutningum farms eða á fiski-
skipi. Andleg og líkamleg heilsa
verða að vera í lagi, mannlegi þátt-
urinn er gríðarlega mikilvægur. Ef
fólk er ekki í stakk búið að takast á
við erfiðar aðstæður getur mikil
hætta skapast.“
Jón Gunnar vill þó vekja athygli á
því að þessi málaflokkur hafi verið
tekinn föstum tökum hérlendis og að
í heildina litið hafi vel verið staðið að
málum sjómanna í faraldrinum þótt
víða mætti gera betur.
„Á alþjóðavísu er greinilegt að
þetta hefur valdið miklum vanda.
Hér á Íslandi hafa aðstæður verið
betri og gengið hefur vel að halda
fiskveiðum gangandi þrátt fyrir allt
en aðstæður hafa verið mjög krefj-
andi.“
Mikil fækkun banaslysa
Vekur hann jafnframt athygli á
þeirri jákvæðu þróun sem hefur átt
sér stað í siglingaöryggi íslenskra
skipa undanfarin ár. Hefur þetta að
Hólmfríður María Ragnhildardóttir
hmr@mbl.is
„Megininntakið snýst um mikilvægi
þess að sjómönnum séu tryggðar
viðunandi aðstæður við störf sín. Ör-
yggi er þar þungamiðja. Allur að-
búnaður og skilyrði þurfa að vera
með þeim hætti að það sé tryggt sem
best. Sú áhersla hefur skilað okkur á
Íslandi miklu og bæði Alþjóðasigl-
ingamálstofnunin og Siglingaörygg-
isstofnun Evrópu undirstrika mik-
ilvægi öryggismála,“ segir Jón
Gunnar Jónsson forstjóri Sam-
göngustofu um Alþjóðadag siglinga
sem er í dag. Þemað í ár er tileinkað
farmönnum á sjó, mikilvægi starfa
þeirra og þeim áskorunum sem þeir
hafa staðið frammi fyrir á tímum
heimsfaraldurs.
Að sögn Jóns Gunnars hafa þær
leitt til mikillar fækkunar banaslysa
á sjó en á síðustu 10 árum hafa níu
banaslys orðið á sjó, samanborið við
21 banaslys á tímabilinu 2001 til
2010 og 63 banaslys á árunum 1991
til 2000.
Telur Jón Gunnar marga sam-
verkandi þætti liggja að baki þessari
jákvæðu þróun, meðal annars aukna
öryggisvitund sjómanna og útgerða,
menntun og þjálfun sjómanna,
skipaeftirlit, regluverk um búnað og
skoðanir, tækniþróun skipa, starf
björgunarsveita og spár um veður
og sjólag, svo eitthvað sé nefnt.
„Það er alveg klárt að það hefur
orðið vitundarvakning. Sjómennska
er í eðli sínu áhættusamt starf en
það er alveg hægt að skapa að-
stæður um borð þar sem fyllsta ör-
yggis er gætt. [...] Hér áður fyrr
voru sjóslys tíð, svo jafnvel var litið á
þau sem nokkurs konar náttúrulög-
mál. Hugsunin var bara sú að sjór-
inn gefur og sjórinn tekur, þannig að
fjöldi banaslysa á sjó væri óumflýj-
anlegur. Með breyttum hugs-
unarhætti, samvinnu og marghátt-
uðum framförum er þetta mikið
breytt. Það á að vera sjálfsögð krafa
allra, hvort sem það eru sjómenn eða
aðrir, að þegar þeir fari til vinnu
komi þeir heilir heim.“
Segir hann að lokum að mikilvægt
sé að halda áfram því góða starfi
sem hefur átt sér stað undanfarin ár.
„Við erum ekki komin á endastöð.
Það verður alltaf að horfa til þess
hvað er hægt að gera enn betur.
Góður árangur í dag er engin trygg-
ing fyrir árangri seinna,“ segir Jón
Gunnar að endingu.
Faraldurinn vegið að öryggi á sjó
- Sjónum beint að mannlega þættinum á Alþjóðadegi siglinga - Mikilvægt að tryggja sjómönnum
viðunandi aðstæður við störf sín - Slysahætta og ofþreyta eykst með lengri dvöl á sjó
Morgunblaðið/Eggert
Forstjórinn Jón Gunnar Jónsson segir andlega heilsu mjög mikilvæga forsendu í öryggi sjómanna.
31
19
34
21
12
20
10
13
20
23
14
7
16 16
8
23
8
7 7
10
13
12
9
4
3
10
6
2 2 2
6
2
1
2
1
2
5
0
1 1
0
4
2
0
1
2
0 0 0 0
Fjöldi banaslysa á sjó 1971-2020
35
30
25
20
15
10
5
0
1971 1978 1985 1992 1999 2006 2013 2020
1971-1980 1981-1990 1991-2000 2001-2010 2011-2020
250
200
150
100
50
0
Banaslys á sjó, þróun fjölda á tíu ára tímabilum
203
116
63
21 9
Heimild: Samgöngustofa
Eltak sérhæfir sig í sölu
og þjónustu á vogum
Bjóðum MESTA úrval
á Íslandi af smáum
og stórum vogum
21.995 kr. / St. 37-42
Vnr.: E-212303
21.995 kr. / St. 37-41
Vnr.: E-21230301378
ECCO SHAPE
21.995 kr. / St. 36-42
Vnr.: E-21230301001
21.995 kr. / St. 36-42
Vnr.: E-21230301178
KRINGLAN - SMÁRALIND - SKÓR.IS KRINGLAN - SMÁRALIND - SKÓR.IS
STEINAR WAAGE