Morgunblaðið - 30.09.2021, Qupperneq 34

34
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 30. SEPTEMBER 2021
Það er þekkt
að þeir
eru til sem
láta sig stundum
hafa að fiska í
gruggugu vatni,
þótt ekki sé það
geðfelldasti
veiðiskapurinn, þyki þeim
mikið liggja við. Og reyndar
benda allmörg dæmi til þess
að oft sé sama manngerðin
og jafnvel sömu mennirnir
iðulega á ferð í slíkum er-
indum.
Kapp fylgir kosningum og
er það sjálfsagt og eins hitt
að vilja ekki tapa sínum slag
fyrr en fullreynt er og
teygja sig því eins langt og
fært er í þeim tilgangi. En
einnig slíkt hefur þó sín tak-
mörk.
Nú seinast var á ferð lög-
fræðingur og frambjóðandi í
sama manninum að fiska
eftir því að fá fram nýjar
kosningar í „sínu kjördæmi“
vegna meintra alvarlegra
mistaka af hálfu þeirra yf-
irvalda sem umsjón höfðu
með kosningu, talningu og
kynningu á niðurstöðum í
Norðvesturkjördæmi. Þótt
skilja megi kappsama fram-
bjóðendur og jafnvel að
nokkru marki þá sem einsk-
is svífast, þá þurfa þeir líkt
og aðrir sem mikilvægu
hlutverki gegna að gæta sín
á að láta ekki draga sig með
út fyrir öll mörk.
Ábendingar Björns
Bjarnasonar, fyrrverandi
dómsmálaráðherra, um
slíkt eiga fullan rétt á sér.
Björn segir í sínum pistli
m.a.: „Þegar rætt er um al-
varlegt og viðkvæmt mál
eins og framkvæmd kosn-
inga ber að kynna öll máls-
atvik á hlutlægan hátt.
Engra slíkra grundvallar-
reglna var gætt í Kastljósi
ríkissjónvarpsins að kvöldi
þriðjudags 28. september.
Annar viðmælendanna,
Magnús Davíð Norðdahl,
lögmaður og oddviti Pírata í
NV-kjördæmi, var eins van-
hæfur til að fjalla um málið
og verða má. Hann fékk
6,3% atkvæða í kosning-
unum og náði ekki kjöri. Nú
er honum greinilega kapps-
mál að fá að reyna aftur og
gengur harkalega og ein-
strengingslega fram með þá
kröfu sína að alþingismenn
ógildi kosninguna, þing-
flokkur Pírata
tekur undir
þessa kröfu.“
Fyrir liggur í
málinu að engin
raunveruleg efni
standa til þess að
draga end-
anlegar niðurstöður í fyrr-
nefndu kjördæmi í efa.
Verulegir og alvarlegir gall-
ar sem raunverulegu máli
skipta þurfa að vera á fram-
kvæmd kosninga og taln-
ingar svo kröfur um endur-
tekningu kosninga í einu af
kjördæmum landsins komi
til mála. Eins og Björn
Bjarnason bendir réttilega
á hefur ekkert slíkt enn
komið fram.
Reynt er að gera sér mik-
inn mat úr því að innsigla
skuli kjörgögn áður en þau
eru send áfram til réttra að-
ila og láta eins og í því til-
viki hafi lög verið brotin af
yfirkjörstjórn kjördæm-
isins. Ekkert hefur komið
fram sem bendir til að þar
hafi í raun verið ágalli á
vinnubrögðum yfirkjör-
stjórnar.
Reynt er að gera það tor-
tryggilegt að einn af hús-
ráðendum á kjörstað hafi
tekið mynd af kjörgögnum
óinnsigluðum í talningarsal
í lok talninga. Áðurnefndur
frambjóðandi Pírata í kjör-
dæminu segir að sá sem tók
myndina hafi „valsað“ um
salinn þar sem kjörgögnin
voru og höfðu áður verið
talin og voru geymd. Ekk-
ert bendir til þess. Fram er
komið að fulltrúi yfirkjör-
stjórnar fylgdist með þess-
ari myndatöku og ekkert
var athugavert við hana.
Fréttamenn Ríkisútvarps-
ins höfðu áður verið með
myndir frá talningarsalnum
og sýnt þær, enda ekkert
athugavert við það.
Eftirlitsmyndavélar voru
við inngangsdyr í talning-
arsalinn og þær hafa verið
afhentar réttum yfirvöldum
og ekkert bendir til að
nokkur hafi farið þar um
sem ekki hafi verið til þess
bær.
Það er alvarlegt mál að
grafa undan trausti al-
mennings á alþingiskosn-
ingum. Það sem fram er
komið í þessu máli gefur
ekkert tilefni til að það sé
gert.
Þeir sem boðið hafa
fram krafta sína á
þingi í þjóðarþágu
þurfa að sýna að
þeir rísi undir slíku}
Jafnvel ákafamenn
verða að kunna sér hóf
SVIÐSLJÓS
Ómar Friðriksson
omfr@mbl.is
H
röð þróun á sér stað í raf-
rænum greiðslulausnum
fyrir einstaklinga við
kaup á vöru og þjónustu.
Fram hefur komið að í um eða yfir
90% tilvika notfæra heimili landsins
sér rafrænar greiðslur, kort og
greiðsluöpp við kaup á vörum og
þjónustu auk millifærslna. Peninga-
seðlar eru sjaldséðir þótt því sé enn
ekki spáð að Ísland verði með öllu
seðlalaust samfélag í fyrirsjáanlegri
framtíð.
Í fjármálastöðugleikaskýrslu
Seðlabankans sem út kom í gær er
minnt á að kannanir sem bankinn lét
gera leiði í ljós að heimili landsins
nota sjaldan reiðufé þegar keypt er
vara eða þjónusta og að í kjölfar þess
að heimsfaraldur kórónuveirunnar
reið yfir varð notkun reiðufjár enn
minni „Úttekt reiðufjár úr hraðbönk-
um dróst líka saman. Þá hefur orðið
mikil aukning í netverslun sem kallar
á notkun greiðslukorta í stað reiðu-
fjár. Eftirspurn eftir reiðufé minnk-
aði hins vegar ekki í farsóttinni í takt
við aukna notkun á rafrænum
greiðslulausnum og minnkandi
neyslu í landinu,“ segir í skýrslu
Seðlabankans.
Sjálfsafgreiðslan eykst
Notkun greiðsluappa í snjall-
símum færist jafnt og þétt í aukana.
Samkvæmt tölum bankans í gær
eykst hlutdeild greiðsluappa í heild-
arnotkun greiðslukorta í verslunum
frá einum mánuði til annars. Hlutfall
sjálfsafgreiðslu í matvörubúðum og
stórmörkuðum fer ört vaxandi og ný-
verið var greint frá nýjung sem Krón-
an kynnti þar sem viðskiptavinir geta
skannað strikamerki á vörum í sím-
ann og greitt fyrir í gegnum snjall-
forrit sem eru byggð ofan á greiðslu-
kort.
„Sjálfsafgreiðslan í matvöru-
verslunum er orðin yfirgnæfandi.
Þetta gerist með ógnarhraða,“ segir
Andrés Magnússon, framkvæmda-
stjóri Samtaka verslunar og þjón-
ustu. Reynslan sýni að sögn hans að
allir læra mjög hratt á sjálfs-
afgreiðslukassana, eldri kynslóðin
ekkert síður en þeir sem yngri eru og
kom það mönnum aðeins á óvart að
sögn hans.
Seðlabankinn fjallaði fyrr á árinu
um niðurstöður könnunar sem bank-
inn fékk Gallup til að gera seint á síð-
asta ári. Þá kom í ljós að yfir helm-
ingur heimila landsins sagðist ekki
nota reiðufé og af þeim rúmlega 40%
sem sögðust nota reiðufé, var það
ekki endilega notað til kaupa á vöru
eða þjónustu heldur til að gefa eða
greiða öðrum. Ríflega 31% heimila
voru þá farin að nota greiðsluöpp í
snjalltækjum. Notkun reiðufjár til
kaupa á vörum og þjónustu var um
10%.
Einnig var spurt hvort menn
væru með reiðufé á sér á þeim tíma
sem könnunin fór fram. Um 70%
svöruðu því játandi og var meðalfjár-
hæðin rúmlega ellefu þúsund krónur.
„Þetta gerist með
ógnarhraða“
Morgunblaðið/Eggert
Greiðsluöpp Sífellt fleiri lands-
menn nota snertilausar greiðslur.
2014 2015 2016 2017 2018 2019 2021
Notkun á reiðufé og greiðsluöppum
Þróun hraðbankaúttekta 2014 til 2021, breyting frá fyrra ári (%)
Hlutfall greiðsluappa af heildarnotkun
greiðslukorta í verslunum (%)
20%
10%
0%
-10%
-20%
5%
4%
3%
2%
1%
0%
Færslufjöldi Velta
Færslufjöldi Velta
2020 2021
Heimild:
Seðlabankinn
okt. nóv. des. jan. feb. mars apríl maí júní júlí
Allar kreditkortafærslur inn-
lendra greiðslukorta og 95%
allra debetkortafærslna fara í
dag í gegnum alþjóðlega korta-
innviði en þetta hlutfall debet-
korta var um 9% fyrir þremur
árum.
Þetta kemur fram í fjármála-
stöðugleikaskýrslu sem Seðla-
banki Íslands birti í gær. Minnt
er á að bankinn hafi um nokk-
urt skeið fjallað í ritum sínum
um áhættu í smágreiðslu-
miðlun „og þá sérstaklega
varðandi þá þróun að stöðugt
fleiri innlendar smágreiðslur
fari í gegnum erlenda kortainn-
viði,“ segir í skýrslu Seðla-
bankans. Bent er á að þá fari
einnig allar greiðslur með
greiðsluöppum, hvort sem not-
að er debet- eða kreditkort,
eingöngu í gegnum alþjóðlegt
kerfi en notkun á öppum í við-
skiptum hafi aukist mikið á
síðustu misserum.
Í gegnum al-
þjóðleg kerfi
KORTAFÆRSLUR
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
S
kilaboðin sem kjósendur sendu
stjórnvöldum um liðna helgi voru
skýr. Þjóðin valdi annars vegar
áframhaldandi stöðugleika í efna-
hagsmálum og hins vegar að fjár-
festa í fólki. Ríkisstjórnin jók þingstyrk sinn og
fékk umboð til að endurnýja samstarfið. Sam-
ræður þar að lútandi eru hafnar og á næstu dög-
um ættu línur að skýrast. Í samningaviðræðum
gengur enginn að neinu vísu og fólk mætir til
leiks með opnum hug, en markmiðið er skýrt; að
vinna þjóðinni gagn og auka velsæld í landinu.
Efnahagshorfurnar fyrir árið hafa styrkst,
eftir því sem hjól atvinnulífsins snúast hraðar
og áhrif heimsfaraldurs minnka. Gert er ráð
fyrir 4% hagvexti í ár og atvinnuleysi hefur
minnkað hratt. Atvinnuþátttaka nálgast það
sem hún var fyrir Covid og horfur eru góðar.
Mótvægisaðgerðir vegna áhrifa heimsfaraldurs kostuðu
sitt, en í samanburði við önnur lönd er staða ríkissjóðs góð.
Vissulega er halli á ríkissjóði um þessar mundir, en sterk
staða fyrir Covid og markviss niðurgreiðsla skulda á und-
anförnum áratug skapar góða viðspyrnu sem stjórnvöld
munu nýta til að snúa við tímabundnum hallarekstri. Rétt
er að minna á, að ríkisútgjöldum vegna Covid var fyrst og
fremst ætlað að verja afkomu fólks og samfélagslega inn-
viði svo áhrif heimsfaraldurs yrðu ekki varanleg.
Framsóknarflokkurinn leggur ríka áherslu á stöðugleika
í efnahagsmálum. Að samspil peningastefnu, ríkisfjármála
og vinnumarkaðarins sé gott og sjálfbært til langs tíma. Þá
er mikilvæg að vaxtastig í landinu sé hagstætt,
en með eðlisbreytingu á lánamarkaði eru stýri-
tæki Seðlabankans nú skilvirkari en áður. Stór
hluti húsnæðislána er nú óverðtryggður og fyr-
ir vikið skilar stýrivaxtahækkun sér miklu
hraðar en áður inn í neysluna. Það er fagnaðar-
efni, enda betra til að halda niðri verðbólgu sem
er eitt helsta hagsmunamál almennings.
Á undanförnum árum hefur Framsókn lagt
áherslu á að fjárfesta í fólki. Þeirri stefnu héld-
um við til streitu í aðdraganda kosninga, og það
munum við gera í viðræðum um myndun rík-
isstjórnar. Í menntamálum eru spennandi
tímar fram undan, þar sem fyrir liggur að-
gerðaáætlun til þriggja ára sem mun efla
menntun í landinu, árangur og skilvirkni í
skólastarfi, læsi ungmenna og sköpunarkraft
þeirra. Allt miðar að því tryggja heildstæða
skólaþjónustu, með viðeigandi stuðningi við þá sem þurfa
og inngrip strax í upphafi skólagöngu til að bæta nám og
farsæld barna. Samhliða er mikilvægt að kerfisbreytingar í
málefnum barna nái fram að ganga, en barnamálaráðherra
hefur verið óþreytandi í baráttu sinni fyrir aukinni velsæld
barna og mun fyrir hönd Framsóknar leiða vinnu til hags-
bóta fyrir eldri borgara. Staða þeirra er misjöfn, því á með-
an sumir hafa það gott eru aðrir illa staddir. Brýnt er að
leysa þann vanda, í góðri samvinnu við alla helstu hagaðila
svo enginn verði út undan.
Lilja Dögg
Alfreðsdóttir
Pistill
Fjárfesting í fólki er líka efnahagsmál
Höfundur er mennta- og menningarmálaráðherra.
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjóri:
Davíð Oddsson
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Ritstjóri og framkvæmdastjóri:
Haraldur Johannessen