Bændablaðið - 26.08.2021, Blaðsíða 18

Bændablaðið | Fimmtudagur 15. apríl 2021
18 Bændablaðið | Fimmtudagur 26. ágúst 2021 Bændablaðið | Fimmtudagur 26. ágúst 2021
LANDSJÁ
Nú þegar líður að kosningum
er rétt að fara skipulega yfir
þróun búnaðarmála á kjör­
tímabilinu til að greina hvort
það hafi náðst árangur.
Líkt og áður hefur verið nefnt
í þessum dálki ætlast bændur
ekki til þess að stjórnvöld leysi
allar áskoranir bænda en mikil­
vægt er að verkfærin séu nothæf.
Þau verkfæri og þær áskoranir
hef ég skrifað um í fyrri pistlum.
Framleiðsluvirði hefur
dregist saman vegna verð-
hruns í sauðfjárrækt
Heildarframleiðsluvirði land­
búnaðar árið 2019 losaði 50
ma. kr. Framleiðsluverð er það
verð sem framleiðandi fær í sinn
hlut frá kaupanda en innifelur
ekki vörutengda styrki, s.s. bein­
greiðslur. Síðustu ár hefur fram­
leiðsluvirði landbúnaðarvara
farið lækkandi á föstu verð­
lagi, en það má rekja til hruns
í afurðaverði í sauðfjárrækt árið
2016­2017. Hægt virðist ganga
að ná afurðaverði í sanngjarnt
horf gagnvart bændum – en
miklu munar á viðmiðunarverði
og útgefnum verðskrám.
Þessa mynd af verðmæta­
sköpun má sjá á myndinni, en
á henni er framleiðsla og sala
fóðurjurta undanskilin. Í heildina
litið er því fjórðungur tekna
landbúnaðarins í formi stuðn­
ingsgreiðslna frá hinu opinbera
meðan þrír fjórðu hluta tekn­
anna er í gegnum sölu á afurð­
um. Þetta er þó mjög breytilegt
milli greina. Meðaltöl af þess­
um toga veita ákveðna heildar­
mynd en ekki nákvæma mynd.
Þannig hefur framleiðsluvirði
garðyrkjuafurða farið vaxandi á
þessu tímabili að raungildi.
Þó að framleiðsluverð hafi
farið lækkandi frá árinu 2015
þá virðist vera sem bændur séu
bjartsýnir á framtíðina ef marka
má tölur um útlán til landbúnaðar.
Lán til landbúnaðar koma fyrst
og fremst frá Byggðastofnun
og stóru bönkunum þremur.
Útlánasafn allra þessara aðila
til landbúnaðar hefur farið vax­
andi á síðustu árum, en samtals
eru útlán til landbúnaðar um 26
milljarðar hjá þessum aðilum ef
marka má tölur Seðlabankans
og ársskýrslu Byggðastofnunar.
Útlánin munu vaxa á komandi
árum vegna þeirra miklu krafna
sem gerðar eru um aukin aðbún­
að búfjár. Því er það mikið hags­
munamál landbúnaðarins – rétt
eins og annarra atvinnugreina –
að vaxtastig haldist á þolanlegu
róli og að böndum sé komið á
verðbólguvæntingar.
Áhrif kófsins hafa
verið nokkur
Landbúnaðurinn hefur ekki
farið varhluta af heimsfaraldri
kórónaveiru þó að áhrifin séu
annars konar og taki lengri tíma
að koma fram heldur en í öðrum
greinum. Faraldurinn hafði þau
áhrif að eftirspurn eftir bú­
vörum lækkaði vegna þess að
komum erlendra ferðamanna
fækkaði gríðarlega mikið á ár­
inu 2020. Á móti kom þó að
ferðalög Íslendinga erlendis
voru lítil og Íslendingar ferð­
uðust innanlands í miklum
mæli. Ýmsar hömlur vegna
sóttvarnaráðstafana breyttu
neyslumynstri og höfðu þau
áhrif að veitingastaðir voru
lokaðir hluta af síðasta ári.
Þar sem hagtölur frá Hagstofu
Íslands eru ekki komnar fram
um afkomu landbúnaðarins
fyrir árið 2020 er erfitt að
áætla nákvæmlega hver áhrifin
hafa verið á afkomu bænda en
miðað við veltu samkvæmt
virðisaukaskattskýrslum virð­
ist velta hafa dregist saman um
3% að raungildi á árinu 2020.
Sé það nærri lagi er það talsvert
högg.
Skyggst í gegnum kófið
Það er ógjörningur að segja
til um hversu langan tíma það
tekur ferðaþjónustuna að ná
fyrri styrk eftir kófið. Það er
lykilbreyta fyrir landbúnað­
inn vegna þess að ferðamenn
auka eftirspurn eftir matvælum
innanlands og þar með stækka
markaðinn. Það er sérstak­
lega mikilvægt eftir að við­
skiptasamningar voru gerðir
við Evrópusambandið með
verulega auknum tollkvótum
á öllum helstu gerðum kjöts.
Nauðsynlegt er að ljúka endur­
skoðun á þeim samningum í
ljósi breyttra aðstæðna. Stærsta
hagsmunamál landbúnaðarins
til skamms tíma eru þeir að
íslenskur efnahagur nái fyrri
þrótti sem fyrst og að verð­
bólgudraugurinn láti ekki á
sér kræla.
Kári Gautason,
sérfræðingur hjá BÍ
Verðmætasköpun
landbúnaðar
Kári Gautason.
Rannsóknarfólk ásamt stjórnendum Ægis. Myndir / Hafrannsóknarstofnun
Hafrannsóknastofnun, Green land Natural Resources og Zoological Society:
Rannsökuðu vistkerfi
Grænlandssunds
NYTJAR HAFSINS
Vísindafólk á vegum Haf­
rannsókna stofnunar, Green land
Natural Resources og Zoological
Society í London var í byrjun
ágúst í rannsóknaleiðangri á
Grænlandssundi til að rannsaka
líf, strauma og botnlag sundsins.
Í Grænlandssundi mætir hlýr
Norður­Atlantshafssjórinn köld­
um sjó frá Norðurslóðum og innan
svæðisins er mikill breytileiki í
botnhita, straumhraða og botngerð
sem hefur áhrif á samsetningu líf­
ríkis á botninum.
Ómannaður kafbátur
Í leiðangrinum var notaður ómann­
aður kafbátur sem kallast Ægir
6000 og með honum var hreyfi­
og ljósmyndaefni safnað með HD
myndavélum og í flestum tilfellum
er þetta fyrsta myndefni sem
safnað hefur verið neðansjávar af
þessum slóðum.
Sérstakur griparmur er á Ægi
sem var notaður til að safna völd­
um lífverum til frekari greininga.
Kafað var á 28 stöðvum, bæði
innan íslenskrar og grænlenskr­
ar lögsögu og sást mikill fjöl­
breytileiki svampa, kórala og
annarra botndýra.
Fjölþættar mælingar
Mælingar á straumum, seltu, hita
og kolefni voru teknar og fjöl­
geislamælingar á botninum gerðar
á stöðvum þar sem slík gögn voru
ekki fyrirliggjandi. Samkvæmt
vísindamönnunum í leiðangrinum
munu upplýsingarnar sem feng­
ust varpa ljósi og auka skilning
á vistkerfi Grænlandssunds og
vera góð undirstaða fyrir frekari
rannsóknir á svæðinu, mögulegum
breytingum á því og til að meta
verndargildi þess.
Hluti af stærra verkefni
Leiðangurinn var hluti af verk­
efninu BENCHMARK en mark­
mið þess er að rannsaka vistkerfi
hafsbotnsins í Grænlands sundi.
Leiðangurinn var styrktur af
Eurofleets+ Evrópusjóðnum ásamt
framlagi þeirra stofnana sem tóku
þátt. Leiðangursstjóri var Julian
Burgos frá Hafrannsóknastofnun
á norska rannsóknaskipinu G. O.
Sars. /VH
Kortið sýnir staðsetningu þeirra 28 rannsóknastöðva sem skoðaðar voru.
Ægir á leið í köfun.
Griparmur á Ægi 6000 með „sveppakóral“ (Anthomastinae) í klónni.