Bændablaðið - 26.08.2021, Blaðsíða 47

Bændablaðið | Fimmtudagur 15. apríl 2021
47Bændablaðið | Fimmtudagur 26. ágúst 2021 Bændablaðið | Fimmtudagur 26. ágúst 2021
orðinn að verðmætum fyrir einhverja,
og í þessu tilfelli skordýrabændur,
þá fer hráefnisverð upp á við. Enn
fremur er bent á að víða séu alls konar
annmarkar á svona framleiðslu og
þurfi opinberir aðilar að taka sér tak
og laga reglugerða- og lagaumhverfi
búgreinarinnar svo hún geti vaxið. Enn
sem komið er krefjast t.d. reglugerðir
í Evrópu þess að lirfum sé einungis
gefið fóður sem er heimilt fyrir búfé,
þrátt fyrir að þær sé vel hægt að ala
t.d. á dýraafurðum eða skít svo dæmi
sé tekið. Fyrir vikið sé þessi búgrein
í dag, ekki nema 10 þúsund tonn á
ári á heimsvísu eins og áður hefur
komið fram, að mestu borið uppi af
örfáum framleiðendum. Margir þessara
framleiðenda eru í Evrópu sem virðist
vera leiðandi á þessu sviði og stefna
flest fyrirtækjanna að því að koma upp
framleiðslustöðvum víða um heim.
Dýrt prótein í dag
Enn sem komið er, vegna smæðar
framleiðslunnar á heimsvísu, er
verð á hverju framleiddu tonni af
skordýrapróteini afar hátt og ekki
samkeppnishæft við annað prótein
á markaðinum en þessu veldur
tímabundið ójafnvægi að mati
skýrsluhöfunda. Þannig hafi verð á
hverju tonni af skordýrapróteini verið
3.500-5.500 evrur undanfarið (innskot:
skýrslan kom út í febrúar 2021) sem
er verulega mikið hærra en t.d. verð
á fiskimjöli sem hefur verið þetta
1.000-1.700 evrur tonnið. Þrátt fyrir
þennan mikla verðmun sem stendur
þá má reikna með lækkuðu verði á
komandi árum samhliða stækkun
framleiðslunnar en svo má líka
réttlæta hærra verð með vistvænum
rökum auk næringarfræðilegra raka
sem benda til þess að prótein skordýra
sé heppilegra sem fóður en frá öðrum
próteingjöfum. Skýrsluhöfundar telja
að þegar framleiðslan hefur náð 200
þúsund tonnum verði verðið komið
í 2.500-3.500 evrur og að það fari í
1.500-2.500 evrur þegar framleiðslan
hafi náð 500 þúsund tonnum.
Fiskeldi áhugaverðast
Skýrsluhöfundar benda á að þó
svo að framleiðsla á skordýrum
sem grunnhráefni fyrir matvæli
fólks sé í raun allra augljósasta og
skynsamlegasta nýtingin á þeim þá
sé það ekki að fara að gerast á næstu
árum. Afstaða fólks til skordýraáts
sé einfaldlega þannig að það sé
ólíkleg þróun, a.m.k. um sinn. Þess
vegna sé horft til þess að nýta þau
frekar sem fóður fyrir gæludýr, búfé
og fiska. Af þessum þremur megin
flokkum telja höfundarnir að fiskeldi
verði sú búgrein sem muni bera uppi
eftirspurnina eftir skordýrapróteini á
komandi árum. Skýringin á því kunni
að felast í stærð þeirra fyrirtækja sem
vinna á því sviði og burði þeirra til að
sinna nauðsynlegri rannsóknarvinnu
sem þarf til að framleiða rétt prótein
og hvernig megi best nota það í
fóðuruppskriftir fyrir eldisfisk.
Fjárfestar áhugasamir
Það er eftirtektarvert að fagfjárfestar
virðast hafa mikla trú á þessari nýju
búgrein og þannig nam fjárfesting í
uppbyggingu skordýraframleiðslu
rúmum 400 milljónum dollara árið
2020 eða um 50 milljörðum króna
en árið 2019 var upphæðin meira en
helmingi lægri, sem þó var fjórfalt
meiri þá en t.d. árið 2016. Það er því
hálfgerður veldisvöxtur í búgreininni
þessi árin og spennandi að sjá hvernig
2021 kemur út í þessum samanburði.
Þess má geta að fyrir nokkrum árum
voru fyrstu sporin í skordýraframleiðslu
stigin á Íslandi en framleiðslan reyndist
ekki arðbær á þeim tíma og var hætt.
Hægt er að lesa nánar um það
verkefni í 11. tölublaði Bændablaðsins
árið 2017.
Heimild:
Jong de, B. og G. Nikolik,
2021. No Longer Crawling:
Insect Protein to Come of Age
in the 2020s. Skýrsla Rabobank,
9 bls.
Tilraunastöð Háskóla Íslands í meinafræðum á Keldum
Í Bændablaðinu fimmtudaginn
22. júlí var grein eftir Snorra
Sigurðsson um broddmjólk og
nauðsyn þess að þekkja gæði
broddsins sem kálfum er gefinn.
Kom þar fram að þekking á
málefninu byggir á erlendum
rannsóknum og að broddgæði
íslenska kúakynsins hafi lítið
verið rannsökuð.
Íslensk gögn eru til
Nú vill svo til að vorin 2018 og 2019
voru gerðar rannsóknir á íslenskum
kýrbroddi sem BSc-verkefni
nemenda í annars vegar búvísindum
við LbhÍ og hins vegar lífefnafræði
við HÍ. Undirrituð var leiðbeinandi
í báðum verkefnum og hef ég verið
að vinna að stuttri samantekt á
niðurstöðum þessara verkefna til
birtingar í Bændablaðinu, svo þá
var um að gera að spýta í lófana
og klára verkið. Áhugasömum
er bent á ritgerðir Jónu Kristínar
Vagnsdóttur (2018) og Rannveigar
Óskar Jónsdóttur (2019) sem báðar
er að finna á skemman.is, auk skýrslu
til Fagráðs í nautgriparækt (Charlotta
Oddsdóttir, 2021) sem tekin var
saman um verkefni Rannveigar
Óskar og er að finna undir útgefnu
efni á heimasíðu Keldna, keldur.is.
Eins og kom fram í grein Snorra
inniheldur broddmjólk ónæmisprótín
(mótefni) sem eru stór prótín sem
vanalega komast ekki í heilu lagi
gegnum þarmaslímhúðina og yfir
í blóðið. Á fyrsta sólarhringnum
eru þarmarnir gegndræpir fyrir
mótefnunum, en sú gegndræpni
er skammlíf og því mikilvægt að
koma sem mestu magni mótefna
í meltingarveginn á fyrstu
klukkustundunum eftir burð.
Erlendar rannsóknir hafa
verið gerðar á innihaldi mótefna
í kýrbroddi, og þá sér í lagi
immunoglóbúlíns G (IgG), í því
skyni að ákvarða hversu mikið IgG
þarf að vera í broddi til þess að hann
veiti kálfum nægilega vörn gegn
sjúkdómsvöldum í umhverfinu.
Í slíkum rannsóknum er skoðað
magn broddmjólkur sem kálfur getur
drukkið, styrkur IgG í broddinum
mældur og styrkur IgG í blóði
kálfanna eftir að þeir hafa drukkið
ákveðið magn af viðkomandi broddi.
Út úr þessum rannsóknum hefur
komið að broddur þurfi að innihalda
að minnsta kosti 50 grömm af IgG í
hverjum lítra brodds til þess að hann
sé nægilega góð vörn fyrir nýfæddan
kálf, svokallaður gæðabroddur.
Smitálag hefur áhrif
á IgG styrk í broddi
Kálfaheilbrigði á Íslandi er almennt
gott og höfum við ekki þurft að
etja við öndunarfærasjúkdóma og
ýmsa aðra sjúkdóma í sama mæli
og gerist víða erlendis. Það þótti
þó viðeigandi að kanna hvort þetta
sama viðmið um gæðabrodd ætti
við hér á landi. Hafa verður í huga
að ónæmiskerfið myndar mótefni
í hlutfalli við þörfina, þ.e. að eftir
því sem meiri mótefnavakar eru
í umhverfinu, þeim mun meira
mótefni er myndað (Motegi o.fl.,
1993). Það mátti því búast við því
að lítið smitálag í umhverfi íslenskra
nautgripa leiddi til þess að íslenskur
kýrbroddur innihéldi almennt
minna IgG en erlendar rannsóknir
sýna. Bændur geta metið IgG
styrk í broddi á einfaldan hátt með
ljósbrotsmæli, eins og lýst var í grein
Snorra. Ljósbrotsmælirinn gefur upp
hlutfall uppleystra efna í vökva,
og þess vegna ekki eingöngu IgG
heldur önnur prótín, sykrur, sölt o.fl.
Rannsóknirnar tvær sem hér verður
sagt frá gengu út á annars vegar að
kanna hversu vel ljósbrotsmælir
hentaði til mats á broddgæðum
hérlendis og hins vegar að kanna
hversu vel mótefni úr broddi berast
í blóðrás íslenskra kálfa.
Íslensk broddmjólk inniheldur að
meðaltali minna af mótefnum
Veturinn 2017-2018 var safnað
broddsýnum á fimm bæjum í því
skyni að prófa ljósbrotsmælingar-
aðferðina á íslenskum broddi.
Verkefnið var BSc-verkefni Jónu
Kristínar Vagnsdóttur í búvísindum
við Landbúnaðarháskóla Íslands
(LbhÍ). Mæld voru 66 sýni frá
Hvanneyrarbúinu og 72 sýni
frá fjórum bæjum á Suður- og
Norðurlandi. Samkvæmt erlendum
rannsóknum samsvarar 22%
ljósbrotshlutfall IgG innihaldi
um 50 g/l (Bielmann o.fl., 2010).
Beitt var tveimur aðferðum á hvert
sýni: ELISA aðferð var notuð til
þess að áætla magn IgG í g/l og
ljósbrotsmæling til þess að áætla
þéttni broddsins. Skemmst er frá
því að segja að meðalljósbrot var
um 19% en meðalstyrkur IgG var
tæplega 27 g/L. Meðalstyrkur IgG
var því talsvert undir erlendu viðmiði
um gæðabrodd. Ekki nóg með það,
heldur var ljósbrotshlutfall hærra
en í erlendum rannsóknum, miðað
við IgG-styrk broddsins. Það er
því spurning hvort önnur uppleyst
efni í íslenskum broddi valda því
að ljósbrotshlutfall samsvari verr
mótefnamagni en þekkist í erlendum
rannsóknum.
Íslenskir kálfar geta tekið upp
nægt magn af mótefnum úr
broddmjólk
Áðurnefnd rannsókn vakti einnig
spurningar um það hversu mikið
af IgG væri tekið upp í blóðrás
íslenskra kálfa. Í febrúar 2019 var
því sett af stað önnur rannsókn á
Hvanneyrarbúinu, þar sem blóðsýni
voru tekin úr 11 nýfæddum kálfum
áður en þeir drukku brodd og þegar
þeir voru orðnir sólarhrings-gamlir
(Rannveig Ósk Jónsdóttir, 2019).
Einnig voru tekin sýni af broddinum
sem þeir fengu og magnið sem þeir
drukku var skráð. Ljósbrotsmæling
og ELISA greining voru gerðar
á sermissýnum og broddi til þess
að greina hversu vel IgG skilaði
sér í blóðrásina. Kálfarnir drukku
að meðaltali 5,3 lítra af broddi (4-
6,25 l) á fyrsta sólarhringnum og
innihélt broddurinn að meðaltali
11,5 g/l (4,7-18,7). Ljósbrot í broddi
var að meðaltali 21% sem benti til
þess að önnur efni en IgG leggi
hlutfallslega meira til ljósbrotsins
en í erlendum rannsóknum. Í sermi
sólarhrings¬gamalla kálfa var IgG
styrkur að meðaltali 8,0 g/L (2,8-20,2
g/l). Marktæk fylgni var milli IgG
styrks í broddi og styrks í sermi en
einungis tveir kálfar náðu erlendu
lágmarksviðmiði upp á 10 g/l.
Reiknað var áætlað frásogshlutfall
fyrir átta kálfa til þess að kanna hversu
stórt hlutfall mótefnanna sem drukkin
voru, skiluðu sér yfir í blóðrás þeirra.
Meðalfrásogshlutfall var 43,4%
(12,8-79,0%) en til samanburðar
hafa erlendar rannsóknir sýnt fram
á 28-38% meðal¬frásogs-hlutfall
(Halleran o.fl., 2017; Conneely o.fl.,
2014).
Tryggja ber kálfum nægilegt
magn fyrsta sólarhringinn
Eins og búist hafði verið við, var
meðalstyrkur IgG í broddi mun lægri
en þekkist úr erlendum rannsóknum,
en geta kálfanna var heldur meiri til
að taka upp þau mótefni sem þó stóðu
þeim til boða. Áætlað frásog mótefna
úr broddmjólk var þannig eins og best
gerist hjá erlendum nautgripakynjum.
Kálfarnir á Hvanneyri drukku að
meðaltali 5,3 lítra af broddi fyrsta
sólarhringinn, sem samsvaraði 13-
21% af líkamsþyngd þeirra. Sýnt
hefur verið fram á að mikilvægt er
að tryggja að kálfar drekki nóg magn
fyrsta sólarhringinn og er bændum
í lófa lagið að tryggja að kálfar fái
nægilegt magn af broddmjólk þó
svo hún standist ekki erlend viðmið.
Æskilegt er að fylla ekki vinstrina
um of í hverri gjöf, heldur gefa oftar
á fyrsta sólarhringnum og minna
í senn, til þess að tryggja skjótara
rennsli broddsins yfir í þarmana
(Chigerwe o.fl., 2008).
Erlenda gæðaviðmiðið er
reiknað út frá erlendum gögnum
um frásogshlutfall mótefna úr
broddi, magn brodds sem drukkið
er og brodds sem þarf til þess
að ná 10 g/l styrk IgG í sermi.
Íslensku niðurstöðurnar sýna hærra
frásogshlutfall, lægri broddstyrk og
hlutfallslega meira drukkið af broddi
miðað við líkamsþyngd en í erlendum
rannsóknum. Ætla má að almennt
hafi kálfarnir tekið upp nægilegt
magn IgG, þar sem þeir voru hraustir
og þrifust vel. Mótefnamagn hefur
fylgni við smitálag í umhverfinu og
er því rökrétt að íslensk broddmjólk
hafi lægri meðalstyrk en erlend
viðmið segja til um, en einnig að
þörfin fyrir mótefni úr broddi sé að
sama skapi minni.
Í pólskri rannsókn voru
kvígukálfar með sermisstyrk IgG
að lágmarki 10 g/l heilbrigðari og
voru þær sæddar fyrr en þær sem
höfðu lægri sermisstyrk (Furman-
Fratczak o.fl., 2011). Kvígukálfar
með sermisstyrk milli 5 og 10
g/l voru þó ágætlega varðar fyrir
sjúkdómum og má álykta að það
sé ekki frágangssök þó broddmjólk
hér nái ekki erlenda viðmiðinu um
50 g/l, sérstaklega þar sem smitálag
er lítið.
Bændur meti broddgæði
í sinni hjörð
Í fyrri rannsókninni sem hér var sagt
frá (Jóna Kristín Vagnsdóttir, 2018)
var sýnt fram á marktæka fylgni milli
ljósbrotshlutfalls og styrks IgG í
broddi þó fylgnin hafi verið talsvert
minni en í erlendum rannsóknum.
Með þetta í huga mæli ég með því að
bændur ljósbrotsmæli brodd á sínu
búi, skrái niður og safni gögnum um
gæði broddmjólkur, hver hæstu og
lægstu gildi séu í hjörðinni og hafi
þannig eigin viðmið um broddgæði.
Þegar það fer að skýrast getur
bóndinn safnað besta broddinum
á sínu búi og fryst til að geta gefið
kálfum sem ekki býðst góður broddur
hjá móður sinni. Einnig er mikilvægt
að gefa fyrsta skammt af broddi sem
fyrst, helst innan tveggja klst. eftir
burðinn, og endurtaka broddgjöfina
alla vega tvisvar í viðbót á fyrsta
sólarhringnum, þannig að 5-6 lítrar
séu gefnir í þremur skömmtum.
Charlotta Oddsdóttir,
dýralæknir og verkefnisstjóri
rannsókna við Tilraunastöð HÍ í
meinafræði að Keldum
Heimildir:
• Bielmann V, Gillan J, Perkins
NR, Skidmore AL, Godden
S, Leslie KE. (2010). An
evaluation of Brix refractometry
instruments for measurement of
colostrum quality in dairy cattle.
J Dairy Sci. 93(8):3713-21.
• Charlotta Oddsdóttir (2021).
Upptaka kálfa á ónæmis-
prótínum úr broddi. Lokaskýrsla
til fagráðs í nautgriparækt.
Keldur.
• Chigerwe M, Tyler JW, Schultz
LG, Middleton JR, Steevens BJ
og Spain JN. (2008). Effect of
colostrum administration by use
of oroesophageal intubation on
serum IgG concentrations in
Holstein bull calves. Am J Vet
Res 69:1158–1163.
• Conneely M, Berry DP, Murphy
JP, Lorenz I, Doherty ML og
Kennedy E. (2014). Effect of
feeding colostrum at different
volumes and subsequent
number of transition milk feeds
on the serum immunoglobulin
G concentration and health
status of dairy calves. J Dairy
Sci 97:6991-7000.
• Furman-Fratczak K, Rzasa
A og Stefaniak T. (2011).
The influence of colostral
immunoglobulin concentration
in heifer calves’ serum on their
health and growth. J Dairy Sci
94:5536-5543.
• Halleran J, Sylvester HJ og
Foster DM. (2017). Apparent
efficiency of colostral
immunoglobulin G absorption
in Holstein heifers. J Dairy Sci
100(4):3282-3286.
• Jóna Kristín Vagnsdóttir (2018).
Gæði broddmjólkur íslenskra
mjólkurkúa. BSc ritgerð.
Landbúnaðar¬háskóli Íslands.
• Motegi Y, Morikawa A og
Kuroume T. (1993). Influence of
Environmental Mite Antigen on
Anti-Mite Antibody Production
in Mice. Int Arch Allergy
Immunol 102:81–86.
• Rannveig Ósk Jónsdóttir (2019).
Immunoglobulin G in calf
serum and bovine colostrum
in Icelandic cattle. BSc ritgerð.
Háskóli Íslands.
Charlotta Oddsdóttir.
Gæði íslenskrar broddmjólkur
Bænda
9. september
Dreift í 32 þúsund eintökum á yfir 420
dreifingarstaði og lögbýli á Íslandi
Smáauglýsingar
56-30-300