Morgunblaðið - 28.04.2022, Qupperneq 6

6 FRÉTTIR
Innlent
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 28. APRÍL 2022
Ferðafélag Íslands | Mörkinni 6 | 108 Reykjavík | S. 568 2533 | www.fi.is
Sumarleyfisferðir
Ferðafélags Íslands
Skattskrár vegna álagningar á einstaklinga og
lögaðila á árinu 2021 og virðisaukaskattsskrá
vegna tekjuársins 2020 eru lagðar fram
28. apríl 2022 - 11. maí 2022
Skrár yfir álagða skatta á tekjur einstaklinga og lögaðila á árinu 2021 vegna
tekjuársins 2020 ásamt virðisaukaskattsskrá eru til sýnis dagana 28. apríl til
11. maí 2022, að báðum dögum meðtöldum, á almennum starfsstöðvum
Skattsins utan Reykjavíkur en í Reykjavík í Tollhúsinu Tryggvagötu 19.
Auglýsing þessi er birt, skv. 2. mgr. 98. gr. laga nr. 90/2003, um tekjuskatt,
og 46. gr. laga nr. 50/1988, um virðisaukaskatt.
Reykjavík, 28. apríl 2022
Ríkisskattstjóri
Höskuldur Daði Magnússon
hdm@mbl.is
Listakonurnar Bryndís Björns-
dóttir, Dísa, og Steinunn Gunn-
laugsdóttir segja verk sitt, Farang-
ursheimild, ekki árás á persónur.
Ekki á listamanninn Ásmund
Sveinsson, mæðginin Guðríði og
Snorra á höggmynd Ásmundar og
ekki á Nýlistasafnið eða stjórn
þess. Þetta kom fram í yfirlýsingu
sem þær sendu frá sér vegna um-
fjöllunar og umtals um verk þeirra.
Eins og Morgunblaðið hefur
greint frá fjarlægði lögregla verkið
Farangursheimild af stalli sínum
fyrir utan Nýlistasafnið í Reykjavík
fyrir helgi. Hluti af verkinu var
bronsstyttan Fyrsta hvíta móðirin í
Ameríku eftir Ásmund Sveinsson
sem stolið var frá Laugarbrekku á
Snæfellsnesi í byrjun mánaðarins.
Þjófnaðurinn var kærður til lög-
reglu sem hefur málið nú til með-
ferðar.
Listakonurnar segja í yfirlýsingu
sinni að þær vilji koma þrennu á
framfæri; að verk þeirra sé ekki
árás á persónur, að þær hafi ekki
játað þjófnað á verki Ásmundar og
að þær skori á lögreglu að skila
Farangursheimild á sinn stað.
Verkið kjarni rasisma
í íslensku þjóðfélagi
„Verkið Fyrsta hvíta móðirin í
Ameríku kjarnar í okkar huga hug-
myndafræði sem ríkti í íslensku
samfélagi þegar styttan var gerð
– og ríkir enn í dag. Sú hugmynda-
fræði heitir rasismi og á sér djúp-
stæðar, menningarlegar og kerfis-
lægar rætur. Þegar athöfn, orði eða
verki er lýst sem rasísku er því
ekki sjálfkrafa átt við að þar að
baki búi meðvitaður rasískur ásetn-
ingur einstaklings. Með verkinu
eigum við hér augljóslega ekki við
styttuna einbera, heldur einnig og
ekki síður það samhengi sem hún
var sett upp í, bæði á heimssýning-
unni og í tilefni landafundaafmæl-
isins.
Sagan um viðburðaríka ævi Guð-
ríðar er þar einfölduð niður í hvítan
kvenlíkama sem fæðir hvítt barn á
landsvæði þar sem heiðið fólk með
lit í húð bjó fyrir – fólk sem síðar
var myrt í milljónatali af annarri
bylgju landtökumanna,“ sagði í yfir-
lýsingu listakvennanna.
Í frétt Morgunblaðsins í vikunni
kom fram að lögregla leitar nú leiða
til að fjarlægja höggmynd Ásmund-
ar úr eldflaug þeirra Steinunnar og
Bryndísar. Listakonurnar segja að
þeim hafi ekki verið tilkynnt að
verk þeirra yrði fjarlægt og fara
fram á að lögregla skili því á sinn
stað. „Á meðan enn er tekist á um
hvað skuli gera við þann menning-
ararf sem kjarnast í styttunni
Fyrsta hvíta móðirin í Ameríku, þá
teljum við með öllu óskynsamlegt
að skilja verkin að. Geimflaugin er
að svo stöddu besti staðurinn fyrir
þessa afsteypu af Fyrstu hvítu
móðurinni í Ameríku. Við skorum
því á lögregluna að láta ekki verða
af aðskilnaðinum, heldur skila verk-
inu Farangursheimild – Fyrsta
hvíta móðirin í geimnum óbreyttu
aftur á sinn stað fyrir framan
Marshallhúsið.“
Skora á lögreglu að
skila verkinu óbreyttu
- Segja verk Ásmundar rasískt - Játa ekki þjófnað á því
Ljósmynd/Steinunn Gunnlaugsdóttir
Farangursheimild Listaverkið sem stóð við Marshallhúsið hefur vakið mik-
ið umtal. Stolin stytta Ásmundar Sveinssonar er inni í eldflauginni.
Steinunn
Gunnlaugsdóttir
Bryndís
Björnsdóttir
Höskuldur Daði Magnússon
hdm@mbl.is
„Þetta bragð þeirra heppnaðist
fullkomlega. Fyrir listakonunum
vakir raunverulega bara eitt og það
er að vekja athygli á verkinu og sér
sjálfum í leiðinni,“ segir Guð-
mundur Oddur Magnússon, Godd-
ur, prófessor við Listaháskóla Ís-
lands, um verkið Farangursheimild
eftir listakonurnar Steinunni Gunn-
laugsdóttur og Bryndísi Björns-
dóttur. Verk þeirra innihélt stytt-
una Fyrsta hvíta móðirin í Ameríku
eftir Ásmund Sveinsson sem stolið
var fyrir skemmstu. Þjófnaðurinn
var kærður til lögreglu sem fjar-
lægði listaverkið sem stóð fyrir
utan Nýlistasafnið í Reykjavík.
Goddur segir í samtali við Morg-
unblaðið að listakonurnar hafi
örugglega verið meðvitaðar um að
það orki tvímælis að taka verk ann-
arra af stalli sínum. „Og þetta er
raunverulegur þjófnaður. En þær
eru nógu kaldar til að gera þetta
því þeim liggur nógu mikið á
hjarta. Þetta hefur reyndar oft ver-
ið svona í listasögunni að þeir lista-
menn sem eiga verk sem orka tví-
mælis og vekja athygli og umtal,
jafnvel þótt það sé neikvætt, virðast
alltaf hagnast á því í framtíðinni.
Því hafi það verið þess virði að gera
þetta því allt í einu urðu nöfn þeirra
ógleymanleg.“
Umræðan sjálfsögð
Goddur segir að sjálfur hafi hann
gaman af því þegar einhver taki sig
til og hristi upp í hlutunum. „Ég
kippi mér ekkert upp við það að
einhver dansi á línunni. En ég hef
heldur ekkert á móti því að aðrir
rjúki upp á móti ef þeir hafa eitt-
hvað til síns máls. Það er bara sjálf-
sagt að það verði til umræða um
eitthvað sem okkur liggur á hjarta
og þykir heitt í það skiptið. Rasismi
er sannarlega eitt þessara mála og
það eru alltaf að dúkka upp fréttir
er varða rasisma. Hvort sem það er
Sigurður Ingi eða þessi þeldökki í
strætisvagninum. Það voru bæði
stórmál.“
Spurður út í höfundarrétt á verki
eins og Farangursheimild sem
byggist á öðru listaverki sem var
stolið segir Goddur að erfitt sé að
meta slíkt. „Höfundarréttur er oft
með ansi þunn landamæri. Þú getur
aldrei fengið höfundarrétt á hug-
myndum, þær liggja bara í loftinu.
Þú getur bara fengið höfundarrétt
á útfærslu þinni á einhverri hug-
mynd. Það hafa margir tekið verk
og sett í nýtt samhengi eins og er
með þetta eldflaugaverk og for-
móður hvítra í Ameríku. Þetta hef-
ur annar hver listamaður gert í
gegnum tíðina, við getum nefnt
Andy Warhol og marga frægustu
listamenn heims.
Þannig að ég hef nú aldrei kippt
mér upp við þegar menn hrópa hátt
„sæmdarréttur“ eða „höfundar-
réttur“. Vissulega er leiðinlegt ef
menn ætla að hagnast á því fjár-
hagslega, þá kemur það ekki til
greina, þar eru mörk. En ef þú tek-
ur verk annars og setur það í nýtt
samhengi og segir eitthvað með
því, þá sætti ég mig alveg við það.
Þetta er ekki bara bundið við mynd-
listarsöguna, ég ætla nú ekki að
minnast á rithöfunda og tónskáld.“
Tókst að vekja
athygli á sér
- Segir listakonur hagnast á umtali
Morgunblaðið/Golli
Umtal Guðmundur Oddur fagnar
umræðu um hitamál í samfélaginu.