Morgunblaðið - 05.05.2022, Síða 41

41
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 5. MAÍ 2022
Í hinu stórbrotna
ljóði um Skagafjörð,
eftir séra Matthías
Jochumsson, fjalla
þrjú erindi af þrettán
um Hóla í Hjaltadal.
Um þetta ljóð sagði
Jónas frá Hriflu: „Það
er mesti og voldugasti
óður um íslenzkt hér-
að. Í engu öðru sögu-
og hetjuljóði er
byggðin, fólkið og
sagan ofin jafn listilega í sam-
felldan glitvef andagiftar, stílfeg-
urðar og mælsku.“
Auðvelt er að ímynda sér að
skáldið hafi farið um allt héraðið
og ort erindi á hverjum sögustaðn-
um af öðrum, en Jónas hefur það
eftir Gunnari syni Matthíasar að
kvæðið hafi verið ort heima á Ak-
ureyri, að kvöldlagi þegar úti var
frost og kafaldshríð. Fyrir ljóðið
voru skáldi í fyrsta sinn veitt heið-
urslaun hér á landi.
Sr. Matthías rifjar upp sögu
Hóla og fjallar fyrst um upphafið
og forna frægð:
Þaðan frá til friðarskjóla:
forni mikli staður Hóla!
Þar sem stoltan stól og skóla
stofna lét hinn helgi Jón.
En hann fjallar einnig um nið-
urlæginu staðarins síðar meir, eins
og blasti við sjónum hans:
Ekkja stendur aldin kirkja
ein á túni fornra virkja,
hver vill syngja, hver vill yrkja,
Hóladýrð, þinn erfisöng?
Margt hefur breyst heima á Hól-
um síðan sr. Matthías orti um
Skagafjörðinn árið 1890. Kirkjan
er þó hin sama og skáldið hafði fyr-
ir augum, vígð árið 1763 og er hún
höfuðprýði staðarins. Stendur eins
og varðmaður um sögu og helgi
Hóla, sem jafnframt er saga lands
og þjóðar. Turninn
hjá kirkjunni var
byggður árið 1950 til
minningar um Jón
biskup Arason, en þá
voru 400 ár liðin frá
því hann var tekinn af
lífi í Skálholti, ásamt
tveimur sonum sínum.
Sagan er við hvert
fótmál: Jón Ögmunds-
son fyrsti biskupinn
árið 1106. Guðmundur
Arason hinn góði og
deilur hans við Kol-
bein Tumason á Víði-
mýri. Kolbeinn orti sálminn Heyr
himnasmiður, sem enn er sunginn
og elsti sálmur Norðurlandanna í
sálmabók. Byggðamerki Skaga-
fjarðar, sverð og bagall, á uppruna
sinn í þeirri sögu. Auðun hinn
rauði er byggði Auðunarstofu, sem
endurbyggð var á Hólum skömmu
fyrir síðustu aldamót. Jón Arason
og svo Guðmundur Þorláksson,
sem gaf út Guðbrandsbiblíu á Hól-
um árið 1584 og margir telja að
hafi orðið til þess að íslensk tunga
varðveittist og varð ekki dönskunni
að bráð.
Í dag er lítill þéttbýlisstaður á
Hólum. Háskólinn á Hólum stend-
ur á grunni bændaskólans sem þar
var stofnaður árið 1882. Nýlega
var ráðinn nýr rektor skólans, dr.
Hólmfríður Sveinsdóttir, og mun
hún koma öflug inn í það góða starf
sem þar er unnið í nánum tengslum
við aðra starfsemi á staðnum.
Framtíðin er björt. Hólastaður
hefur vissulega djúpar rætur, en
þarf einnig sína vængi. Hann þarf
fólk með hugsjón.
Þann 16. ágúst 1964 var Hóla-
félagið stofnað að Hólum í Hjalta-
dal. Áhugamenn um endurreisn
Hólastaðar höfðu þá áður komið
saman og undirbúið stofnun félags-
ins. Samkvæmt lögum félagsins er
meginhlutverk þess að beita sér
fyrir samtökum um eflingu Hóla-
staðar, endurreisn biskupsstólsins
á Hólum og eflingu Hóla sem
skólaseturs. Samkvæmt lögunum
skal félagið halda Hólahátíð árlega,
um sautjándu helgi sumars. Í
gögnum félagsins má sjá að félagið
hefur komið ýmsu góðu til leiðar
fyrir Hólastað og haft áhrif á þró-
un mála bæði beint og óbeint.
Vígslubiskup hefur setið á Hólum
síðan 1986 þegar sr. Sigurður Guð-
mundsson vígslubiskup flutti að
Hólum frá Grenjaðastað. Hólahátíð
er nú alfarið í höndum vígslubisk-
ups og hefur félagið því náð þess-
um markmiðum sínum, en mun
áfram styðja við uppbyggingu
Hóla.
Nú stendur fyrir dyrum að velja
nýjan víglsubiskup í Hólastifti, en
sr. Solveig Lára Guðmundsdóttir
mun láta af störfum þann 1. sept-
ember á þessu ári. Samkvæmt
samningi ríkis og kirkju frá 1998 er
gert ráð fyrir tveimur vígslubisk-
ups-embættum á Íslandi og núver-
andi samningur er byggður á þeim
grunni.
Á nýliðnu kirkjuþingi kom fram
tillaga um að leggja niður vígslu-
biskupsembættin í núverandi
mynd. Tillagan fékk ekki framgang
og dró flutningsmaður hennar
hana til baka. Nýjar starfsreglur
um kjör biskups og vígslubiskupa
voru samþykktar samhljóða og öðl-
uðust gildi 28. mars síðastliðinn.
Vilji kirkjuþings er því skýr í mál-
inu.
Á síðustu árum hefur mikil vinna
farið fram á kirkjuþingi við endur-
skoðun á lögum og starfsreglum
kirkjunnar og margt hefur breyst í
þeim efnum. Slíkar breytingar
kalla ekki á það að kirkjan haldi að
sér höndum eða fresti málum
vegna hugsanlegra breytinga, sem
einhvern tímann gætu orðið.
Biskupssetrin fornu, Hólar og
Skálholt, eiga að vera andlegar
miðstöðvar kirkju og þjóðar, með
sögu sína og menningu. Með rætur
sína og vængi, sem byggja á sög-
unni, lifa í núinu og horfa til fram-
tíðar.
Ég tek undir bæn sr. Matthíasar
í lok Hólaþrennu hans: „Fornu
Hólar, lifið vel!“
Heim að Hólum
Eftir Gísla
Gunnarsson
» Framtíðin er björt.
Hólastaður hefur
vissulega djúpar rætur,
en þarf einnig sína
vængi. Hann þarf fólk
með hugsjón.
Gísli
Gunnarsson
Höfundur er sóknarprestur
í Glaumbæ og formaður
Hólafélagsins.
Morgunblaðið/Skapti Hallgrímsson
Hólar í Hjaltadal.
Sundabraut, alla leið upp á Kjal-
arnes, er verkefni sem við í Við-
reisn, þvert á sveitarfélög, klárlega
styðjum. Um mikilvægi Sunda-
brautar hef ég skrifað nokkrar
greinar, hér í Morgunblaðið og í
hverfablöðin, þetta kjörtímabil.
Þetta er því ekki kosningaloforð
sem flaggað er rétt fyrir kosningar
í von um að slá ryki í augu ein-
hverra kjósenda.
Kennileiti til framtíðar
Við höfum greiningu sem segir
okkur hversu hagkvæmt það er að
leggja Sundabraut. Enn á ríkið
eftir að taka ákvörðun um hvort
þetta verði brú eða göng. Við
myndum kjósa Sundabraut sem
styður alla samgöngumáta, og
sjáum fyrir okkur veglega brú
sem gæti orðið eitt af helstu
kennileitum Reykjavíkur til fram-
tíðar. Til að svo verði þarf að fara í
hönnunarsamkeppni og velja brú
sem virkilega segir okkur hvað
slík mannvirki geta verið falleg.
Það er ríkið sem mun kosta og
leggja Sundabraut. En Reykjavíkurborg þarf
að koma að skipulagningu og koma málum
þannig að Sundabraut trufli ekki óhóflega um-
hverfi þeirra sem þegar búa við Sundabraut.
Þar þarf að huga að Vogunum, Grafarvogi og
ekki síst Kjalarnesi, svo að brú hafi ekki nei-
kvæð áhrif á uppbyggingarmöguleika þar.
Sundabraut vinnur með borgarlínu
Sundabraut vinnur vel með borgarlínu. Þetta
eru ekki andstæður í samgöngubótum, þar sem
við þurfum að velja annaðhvort eða. Hér getum
við sagt: Við viljum bæði. Við viljum hágæða al-
menningssamgöngur með borgarlínu. Og við
viljum Sundabraut sem, líkt og
borgarlína, vinnur vel með áform-
um um þéttingu byggðar til að
tryggja lifandi og mannvænleg
hverfi í öllum borgarhlutum. Bæði
Sundabraut og borgarlína tengja
hverfi borgarinnar betur saman,
hvor á sinn hátt, þannig að það
verði auðveldara að ferðast á milli
borgarhverfanna.
Með Sundabraut tengjast
Grafarvogur og Kjalarnesið betur
við miðborgina. Líkt og ég hef áð-
ur nefnt, þá styður Sundabraut vel
við þær breytingar sem eru að
verða á Ártúnshöfðanum og ná-
grenni, þar sem allt að 8.000 íbúðir
munu rísa. Það hverfi verður því
nokkuð fjölmennara en t.d. Grafar-
vogur er í dag.
Færum Esjumela nær
En á Ártúnshöfðanum eru fyrir
fyrirtæki sem við viljum halda í
Reykjavík. Þar erum við að reisa
ný atvinnuhverfi á Esjumelum og
uppi á Hólmsheiði. Líkt og er í
anda allra borga, þá færast at-
vinnu- og iðnaðarhverfi út í jaðra
borga þegar landsvæði hverfanna
verður verðmætara og ódýrara er
að vera með plássfreka atvinnu á ódýrari land-
svæðum. Með Sundabraut myndum við færa,
ekki bara Kjalarnesið, heldur líka Esjumelana
nær borginni og gera það svæði mun meira að-
laðandi í samkeppni við önnur sveitarfélög.
Og höldum áfram að lækka
fasteignaskatta
Við munum svo enn frekar styðja við Reykja-
vík sem atvinnuborg á komandi kjörtímabili
með því að halda áfram að lækka fasteigna-
skatta á atvinnuhúsnæði niður í 1,55%.
Eftir Þórdísi Lóu
Þórhallsdóttur
Þórdís Lóa
Þórhallsdóttir
» Sundabraut
vinnur vel
með borgarlínu.
Þetta eru ekki
andstæður í sam-
göngubótum, þar
sem við þurfum
að velja annað-
hvort eða. Við
viljum bæði.
Höfundur er oddviti Viðreisnar í Reykjavík.
Sundabraut, alla leið
Stundum er talað um að borg-
arstjóri sé kominn í fílabeinst-
urn og það er sannarlega til-
finningin sem fylgir því að
hlusta á yfirlýsingar borgarfull-
trúa meirihluta Samfylkingar,
Pírata, Vinstri-grænna og Við-
reisnar um svokallaða metupp-
byggingu á húsnæði síðustu ár.
Aftur á móti eru Reykvíkingar
ekki í neinni slíkri afneitun um
húsnæðisvandann enda þurfa
þeir að þola hann á eigin skinni.
Allar viðvörunarbjöllurnar hafa
klingt núna í átta ár. Í síðustu
kosningum, 2018, var orðinn það
mikill húsnæðisskortur í
Reykjavík að ég hélt að botn-
inum væri náð en greinilega
getur vont versnað.
Samtök iðnaðarins hafa ítrek-
að bent á og varað við þessari
þróun en samkvæmt rauntaln-
ingu þeirra, sem gerð er tvisvar
á ári, hefur íbúðum í byggingu
fækkað stöðugt síðan 2019.
Varnarorð þeirra, verkalýðs-
hreyfingarinnar og fleiri samtaka og sér-
fræðinga hafa því miður raungerst. Skort-
urinn á fjölbreyttu húsnæði í byggingu
hefur valdið því að húsnæðisverð hefur svo
gott sem stökkbreyst ár hvert og afleið-
ingarnar eru víðtækar. Stöðugt stækkar
hópur þeirra sem þurfa að reiða sig á fé-
lagslegt húsnæði til að hafa þak yfir höf-
uðið. Enn mælist hlutfall leigjenda sem
þykir erfitt að verða sér úti um húsnæði
sögulega hátt samkvæmt Húsnæðis- og
mannvirkjastofnun. Airbnb var vinsæll
blóraböggull hjá meirihlut-
anum í borgarstjórn, en það
er nánast enginn munur á
hlutfalli leigjenda sem þótti
erfitt að verða sér úti um
húsnæði árin sem Covid
leysti Airbnb-íbúðirnar inn á
markaðinn og árin þar á
undan eða eftir. Þessi stefna
meirihlutans í borgarstjórn
um að einblína á þéttingu
byggðar hefur því sam-
antekið leitt af sér meiri
húsnæðisskort og stétta-
skiptingu í Reykjavík. Því
þeir sem eiga fjárhagslega
sterkt bakland og geta
ílengst í foreldrahúsum til
að spara ná kannski að
kaupa sér eign eða bíða með
að flytja út þar til launin
duga fyrir leigunni, en aðrir
sitja eftir.
Nú hefur Sjálfstæðisflokk-
urinn ekki verið við stjórn í
Reykjavík síðustu tólf ár.
Meirihlutinn í borgarstjórn á
því þennan húsnæðisvanda
skuldlausan. Þegar allt kem-
ur til alls verður fólk að
spyrja sig: hvaða flokkur er líklegastur til
að bæta ástandið á húsnæðismarkaðnum?
Ég er allavega ekki í neinum vafa um að
ef fólk vill nýjar lausnir og raunverulegar
aðgerðir í húsnæðismálum þá gerist það
bara fyrir tilstuðlan Sjálfstæðisflokksins.
Enda fær fólk seint húsnæði í fílabeins-
turni borgarstjóra, það er því kominn tími
á breytingar.
Fólk fær ekki húsnæði í
fílabeinsturni borgarstjóra
Eftir Ragnhildi Öldu
Vilhjálmsdóttur
Ragnhildur Alda
Vilhjálmsdóttir
» Aftur á móti
eru Reykvík-
ingar ekki í
neinni slíkri af-
neitun um hús-
næðisvandann
enda þurfa þeir
að þola hann á
eigin skinni.
Höfundur skipar 2. sæti á lista
Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík.