Morgunblaðið - 14.07.2022, Blaðsíða 29

Við kvótasetningu
aflaheimilda var það
höfuðmarkmið að
hagræðing ætti sér
stað við veiðar. Allir
áttuðu sig á því að
það var lífsnauðsyn
fyrir rekstrarhæfi ís-
lensks sjávarútvegs.
Því er það svo að
sameiningar og sam-
starf liðinna áratuga í
sjávarútvegi hafa
leitt til mikillar hagræðingar og
veiðar og vinnsla smám saman
orðið arðbærari eftir því sem hag-
ræðingin verður meiri. Það er oft
þannig að við sjáum ekki það sem
er beint fyrir framan okkur. Ekki
er langt síðan Dag Sletmo, aðstoð-
arframkvæmdastjóri DNB bank-
ans í Noregi, kom með mikilvæg
skilaboð til okkar Íslendinga.
Sletmo ber ábyrgð á greiningu
strauma og stefna í sjávarútvegi
og kortlagningu hans í Noregi.
Sletmo ræddi um helstu tækifæri
og áskoranir í íslenskum sjávar-
útvegi og sagði m.a. að íslenskur
sjávarútvegur væri í dag talinn
vera nokkurs konar Sílíkondalur
sjávarútvegs í heiminum þegar
kemur að nýjungum, framleiðni,
tækni og nýsköpun. Allt er gert
með hagræðingu og sjálfbærni að
leiðarljósi.
Vegna umræðu um samþjöppun
í íslenskum sjávarútvegi í kjölfar
kaupa Síldarvinnslunnar á Vísi í
Grindavík er ástæða til að skoða
upplýsingar um hlutfallsstærðir ís-
lenskra sjávarútvegsfyrirtækja og
bera það saman við aðrar starfs-
greinar og stöðu íslensku sjávar-
útvegsfyrirtækjanna á alþjóðavísu.
Stærðir sjávarútvegs-
fyrirtækja
Undirritaður hefur undir hönd-
um ársreikninga nærri 900 félaga í
íslensku efnahagslífi, og gögn um
nærri öll íslensk sjávarútvegsfyrir-
tæki landsins, svo og yfirlit yfir
100 stærstu sjávarútvegsfyrirtæki
heims. Byggt á þeim upplýsingum
er ágætt að skoða hver sé hlut-
fallsleg stærð fyrirtækja sam-
anborið við aðra markaði, til dæm-
is matvörumarkaðinn hér á landi
svo eitthvað sé valið.
Á mynd 1, sem fylgir þessari
grein, má sjá hlutfall tekna 39
sjávarútvegsfyrirtækja í landinu
byggt á ársreikningum áranna
2020 eða 2021, hverju sinni er
stuðst við nýjasta ársreikninginn
sem liggur fyrir. Umrædd íslensk
fyrirtæki í gagnagrunninum eru
samtals með veltu upp á nærri 350
milljarða kr.
Á myndinni birtast
upplýsingar um hlut-
fallslegar stærðir
stærstu fyrirtækja í
íslenskum sjávar-
útvegi. Fyrirtæki sem
tengjast og eru að
sameinast eru sett inn
í móðurfélagið eins og
Vísi hf. og Berg Hug-
in hf. inn í Síld-
arvinnsluna hf., Ög-
urvík hf. inn í Brim
hf. og ÚA og fiskeldi
Samherja inn í Sam-
herja hf. Þessi þrjú
fyrirtæki geta ekki orðið mikið
stærri hér heima þegar kemur að
veiðiheimildum því lögin um stjórn
fiskveiða eru með svokallað kvóta-
þak. Sú ákvörðun að kvótaþakið
skyldi miðast við 12% heildarkvót-
ans var hugdetta þáverandi sjávar-
útvegsráðherra. Ekki verður séð
að hún hafi byggst neinum út-
reikningum eða rannsóknum, ein-
göngu virðist hér um stjórnvalds-
ákvörðun að ræða, án nokkurra
raka eða útskýringa. Þetta er bara
svona. Menn ættu að hafa það í
huga þegar rætt er um kvótaþakið.
Velta á matvörumarkaði
En þegar fjallað er um sam-
þjöppun á markaði er ekki víst að
allir átti sig á því að 98% af
tekjum umræddra sjávarútvegs-
fyrirtækja koma frá erlendum
mörkuðum. Sé horft til þess að
þau eru ekki á innlendum neyt-
endamarkaði mætti ætla að Sam-
keppniseftirlitið gæti verið til-
tölulega fljótt að afgreiða skoðun
sína. Sést það vel á mynd nr. 2 en
Samkeppniseftirlitið hefur einmitt
samþykkt þá samsetningu mat-
vörumarkaðar hér á landi sem þar
birtist.
Á myndinni má sjá hlutfallslega
skiptingu alls matvörumarkaðar á
milli fyrirtækja samkvæmt tölum
frá 2021. Sex aðilar eru með mest-
allan markaðinn, þrír eru þar lang-
stærstir. Já, aðeins þrír aðilar og
hér er um að ræða alla sölu mat-
væla til íslenskra heimila.
Matvörusalan hér á landi var
220 milljarðar kr. árið 2021 og aðr-
ir smærri seljendur (græni reit-
Samþjöppun í
sjávarútvegi?
Eftir Svan
Guðmundsson
» Það er borin von að
við náum vopnum
okkar á alþjóðamarkaði
ef stjórnmálamenn hér
heima hafa það að meg-
inmarkmiði að hindra
hagræðingu í rekstri ís-
lenskra sjávarútvegs-
fyrirtækja.
Svanur
Guðmundsson
Höfundur er framkvæmdastjóri Bláa
hagkerfisins ehf. og sjávarútvegs-
fræðingur.
svanur@arcticeconomy.com
Mynd 3 Hlutfallsleg stærð 11 stærstu sjávarútvegsfyrirtækja heims og sam-
anlögð velta 39 stærstu fyrirtækja í sjávarútvegi á Íslandi.
Mynd 2 Hlutfallsleg skipting fyrirtækja á matvörumarkaðnum árið 2021.
útvegur í harðri samkeppni við
sjávarútvegsfyrirtæki um allan
heim. Þar má finna gríðarstór
fyrirtæki og það stærsta, Maruha
Nichiro, var með veltu upp á nærri
eitt þúsund milljarða kr. árið 2021.
Samanlögð velta íslensku fyr-
irtækjanna, sem eru í þessum
samanburði, er nærri 350 millj-
arðar kr. eins og áður sagði. Þetta
eru hinar raunverulegu stað-
reyndir málsins þegar samkeppni
og samþjöppun íslensks sjávar-
útvegs eru skoðuð.
Mynd 3 er byggð á upplýsingum
úr ársreikningum sjávarútvegsfyr-
irtækja áranna 2020 og 2021 bæði
hér og erlendis. Samanlögð velta
39 stærstu íslensku fyrirtækjanna
nær að setja þau í níunda sæti
meðal stærstu sjávarútvegsfyr-
irtækja heims. Án efa eru fleiri er-
lend fyrirtæki til sem ættu að vera
á þessari mynd en þau eru í Kína,
Rússlandi eða skráð á aflandseyj-
um og því nær ómögulegt að fá
upplýsingar um þau. Upplýsingar
um íslensku fyrirtækin eru vel
skráðar og opnar öllum almenn-
ingi, því getur hver sem vill borið
þetta saman og skoðað.
Það er borin von að við náum
vopnum okkar á alþjóðamarkaði ef
stjórnmálamenn hér heima hafa
það að meginmarkmiði að hindra
hagræðingu í rekstri íslenskra
sjávarútvegsfyrirtækja. Sú sam-
keppni sem er framundan við al-
þjóðleg risafyrirtæki kallar á
breytingar ef við ætlum að tryggja
áfram þá góðu stöðu sem við höf-
um nú. Skráð almenningsfyrirtæki
eins og Síldarvinnslan eru líkleg til
að leiða þær breytingar eins og
sést af kaupum þeirra á Vísi í
Grindavík.urinn) á þessari mynd eru aðeins
með rúmlega 10 milljarða sölu.
Þannig að 95% af sölu matvöru til
heimila landsmanna eru í höndum
sex fyrirtækja.
Stærðir erlendra
sjávarútvegsfyrirtækja
Til að setja þetta í enn frekara
samhengi þá er íslenskur sjávar-
Mynd 1 39 Íslensk sjávarútvegsfyrirtæki með yfir milljarð í veltu og hlutfallsleg stærð þeirra.
Eftir Agnesi M.
Sigurðardóttur
Það eru mörg tíð-
indin sem fréttamiðlar
landsins færa okkur
dag hvern. Fyrir
nokkru sagði frá því
að gelt hefði verið á
tvo karla sem héldu
upp á hjónabands-
afmæli sitt. Næstu
daga vitnuðu fleiri um
slíka hegðun. Það hef-
ur löngum verið látið
illa við þau sem ekki
feta hina hefðbundnu slóð, eru
áberadi eða örugg með sig. Það
virðist ekki mega vera öðruvísi en
fjöldinn og jafnvel öll steypt í
ákveðið mót. Fólk á að fá að njóta
sín eins og það er og á ekki að
þurfa að búa við það
að fá ekki að vera í
friði með líf sitt eins
og það vill lifa því.
Þegar ég las ofan-
greinda frétt var mér
hugsað til orða pró-
fessors dr. Þóris Kr.
Þórðarsonar heitins
sem skrifaði grein
sem hann nefndi
Lífsgildin og börnin.
Greinin birtist fyrst í
Morgunblaðinu 8.
júní 1983. Þar segir
hann: „Kristinn siður
hefur haft mótandi áhrif á ein-
staklinga og þjóðir allt frá upphafi
vega kristinnar sögu. Þegar krist-
inn siður ruddi sér braut til áhrifa
meðal þróttmikilla, heiðinna þjóða
norðurálfu, mýkti hann skap
manna, lægði ofstopa, dró úr
hefnigirni og gæddi allt líf þjóð-
anna siðfágun.“ Jafnframt segir
hann: „Kristin mannskoðun geldur
jákvæði sitt við hinu heilbrigða
eðli mannsins, en hún bendir á
hneigð mannsins til þess að neita
allri ábyrgð á heill meðbræðra og
systra. Kristin viðhorf viðurkenna
manninn eins og hann er og reyna
alls ekki að bæla hann, hvorki til-
finngalíf hans né hneigðir, en
benda samt á, að líf mannsins er
líf í baráttu, er miðar að því að
leiða fram hið góða.“
Í ljósi frétta um miskunnarlausa
hegðun fólks við samferðafólkið og
í ljósi orða prófessorsins verður
mér spurn hvort svona sé komið
fyrir í lífi þjóðar vegna skorts á
kristinni miskunnsemi og mildi.
Margir kjósa að fylkja ekki liði
með kristinni trú og telja reyndar
að trú sé ekki til opinberrar brúk-
unar enda er trúfrelsi í landinu.
Alþingi hefur þó sagt sitt um þá
umgjörð sem þau vilja búa trúnni.
Tvenn lög a.m.k. fjalla um trúar-
lega umgjörð, annars vegar lög um
trú- og lífsskoðunarfélög og hins
vegar lög um þjóðkirkjuna. Í síð-
arnefndu lögunum ætlast löggjaf-
inn til þess að þjóðkirkjan haldi
úti vígðri þjónustu á landinu öllu
og tryggi að allir landsmenn geti
átt kost á henni. Skráð trúfélög
skipta tugum og eru meðlimir í
kristnum trúfélögum um ¾ lands-
manna. Kristin gildi og viðmið
ættu því að vera ofarlega í huga
meirihluta landsmanna.
Flestar innlendar fréttir tengj-
ast ofneyslu áfengis eða fíkniefna,
ljótri framkomu við náungann, of-
beldi. „Miskunnsemi vil ég“ sagði
frelsarinn forðum. Hvernig væri
að taka hann á orðinu og leyfa
náunganum að lifa hamingjusömu
lífi í friði fyrir miskunnarlausum
athugasemdum og verkum?
» Í ljósi frétta um mis-
kunnarlausa hegðun
fólks við samferðafólkið
og í ljósi orða prófess-
orsins verður mér spurn
hvort svona sé komið
fyrir í lífi þjóðar vegna
skorts á kristinni mis-
kunnsemi og mildi.
Agnes M.
Sigurðardóttir
Höfundur er biskup Íslands.
Miskunnsemi
29
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 14. JÚLÍ 2022