Sjómannablaðið Víkingur - 01.02.2008, Side 20

20 - Sjóm­annablaðið Víkingur­
Afli úr heimshöfunum hefur und-
anfarinn áratug verið um 90-95
milljónir tonna og ekki fyrirsjáanleg
aukning þar á. Veiðar úr mörgum mik-
ilvægum stofnum hafa dregist stórlega
saman eins og Íslendingar hafa svo
harkalega fengið að kynnast á und-
anförnum árum. Nærtækasta dæmið er
þorskafli úr N-Atlantshafinu, sem var
ríflega 3 milljónir tonna 1970, en er nú
kominn niður í rúm 800 þúsund tonn.
Á sama tíma og veiðar standa í stað eða
dragast saman eykst eftirspurn eftir
heilnæmu fiskmeti til manneldis. Ljóst
er að aukinni eftirspurn eftir fiski og
fiskmeti verður aðeins mætt með auknu
fiskeldi.
Fiskeldi á sér aldagamla hefð víða um
heiminn en framþróun þess á síðustu 35
árum hefur verið ævintýri líkust. Árlegur
vöxtur framleiðslunnar hefur að meðaltali
verið um 9% og hefur ekki verið meiri í
annarri matvælaframleiðslu. Heildar fram-
leiðslan nemur nú rúmlega 70 milljónum
tonna þegar allt er talið (fiskur, skelfiskur,
krabbadýr og plöntur). Fiskeldið er lang
umfangsmest í Asíu og bera Kínverjar
höfuð og herðar yfir aðra framleiðendur.
Nú er um helmingur fiskmetis til mann-
eldis úr eldi og á það hlutfall eftir að
hækka á næstu árum. Þótt vöxtur fiskeldis
hafi verið hraður hefur fiskverð víðast
farið hækkandi sem sýnir að eftirspurn er
mikil, enda fiskmeti sérlega heppileg og
mikilvæg fæða fyrir mannkyn.
Ólafur Ingi Sigurgeirsson og Arnþór Gústavsson
Er fiskeldi framtíðin?
Nágrannarnir og við
Fyrir Íslendinga hefur fiskur jafnan
skipt mjög miklu máli en hér eins og
annarstaðar er sjávarafli takmarkaður og
á niðurleið. Í því ljósi er eðlilegt að líta til
fiskeldis eins og gert hefur verið í öðrum
löndum og reyna að byggja það upp sem
atvinnugrein. Okkar næstu nágrannar
í Færeyjum og þó einkanlega í Noregi
hafa náð gríðarlegum árangri í fiskeldi.
Laxeldi í Færeyjum er eftur á uppleið
eftir afturkipp vegna sjúkdóma, en fyrir
hann náði framleiðslan rúmlega 50 þús-
und tonnum. Í Noregi hefur framleiðsla
laxfiska vaxið nær óslitið undanfarin 30
ár og nam um 700 þúsund tonnum á síð-
asta ári, að verðmæti tæplega 20 milljarða
norskra króna. Fiskeldið er því gríðarlega
þýðingarmikið, ekki síst í hinum dreifðari
byggðum.
Saga íslensks fiskeldis er ekki löng og
segja má að brautin sem farin hefur verið
sé nokkuð þyrnum stráð. Á níunda ára-
tug síðustu aldar var uppbygging fiskeldis
hvað hröðust, en því miður reyndust
undirstöðurnar veigalitlar og öldudalirnir
urðu því djúpir. Segja má að eftir þann
tíma hafi fiskeldið átt í erfiðleikum með
að öðlast tiltrú í samfélaginu. Margt spilar
þar inn í en ekki er við því að búast að
ný atvinnugrein nái fótfestu án nokkurra
skrefa afturábak. Lykilatriði er að reyna
að afla þekkingar á viðfangsefninu á sem
víðustum grundvelli og byggja síðan á
henni við uppbygginguna.
Köld er sjávar drífa
Aðstæður fyrir matfiskeldi í kvíum eru
mun erfiðari við Ísland en hjá nágrönn-
um okkar. Við suðurströnd landsins þar
sem sjávarhiti er hæstur er skjóllaust,
annars staðar er sjávarhiti lægri, hætta
á lagnaðarís og/eða hafís, undirkæling
vegna ferskvatns og einnig hefur borið á
þörunga-og marglyttuplágum.
Við strendur Noregs er sjávarhiti mun
heppilegri og nær endalausir möguleikar
á skjólgóðum svæðum fyrir kvíaeldi. Við
Færeyjar er einnig talsvert hærri sjáv-
arhiti en hér og sumstaðar ágætt skjól,
en víða miklir straumar. Þessi munur á
náttúrulegum aðstæðum leiðir hugann að
því hvort hér sé yfirleitt hægt að stunda
sjókvíaeldi á samkeppnisgrundvelli og
hvort fullreynt sé? Nú hefur kvíaeldi á
laxi að miklu leyti verið hætt við strend-
ur landsins en þessari spurningu mun
einnig þurfa að svara fyrir uppbyggingu
þorskeldis. Kostnaður vegna uppbygg-
ingar og reksturs eldisrýmis í kvíum er
mun lægri en við eldi í tönkum á landi.
Framleiðsla þorsks í matfiskstærð í ein-
hverju magni þarf því að verulegu leyti að
byggjast á kvíaeldi. Það er bót í máli að
þorskur virðist standa sig nokkuð betur
í kaldara vatni en lax og þær vaxtartölur
sem liggja fyrir úr kvíaeldi á þorski hér
við land eru þokkalegar.
Nauðsynlegt að reyna
Samfelldur niðurskurður á þorsk-
afla Íslendinga undanfarin ár hefur
haft mikil áhrif á afkomu fólks víða
um landið sem sér ekki fyrir endann á.
Aflasamdrátturinn hefur einnig veruleg
markaðsleg áhrif og hafa margir áhyggj-
ur af því að Íslendingar tapi stöðu sinni
sem leiðandi aðili í sölu á þorskafurðum.
Jafnvel þótt þorskkvóti verði aukinn á
ný kunna aðrar þjóðir að ná lykilstöðu á
mörkuðum. Staðreynd er að þorskstofn-
inn í Barentshafinu er eini þorskstofninn
sem hefur haldið í horfinu undanfarin
ár. Auk þess eru Norðmenn að komast
á fleygiferð í þorskeldinu. Á síðasta ári
settu þeir út um 11 milljónir þorskseiða
sem gætu orðið að 30 þúsund tonnum
innan þriggja ára. Miðað við vöxtinn í
laxeldinu gæti aukningin orðið hröð á
næstu árum.
Þorskeldi er einnig komið af stað
í Bretlandi, Kanada, Bandaríkjunum,
Færeyjum og víðar. Í þessu ljósi er
einboðið að Íslendingar verða að setja
aukinn kraft í þorskeldið ef halda á í við