Sjómannablaðið Víkingur - 01.02.2008, Qupperneq 26

26 - Sjóm­annablaðið Víkingur­
og sjómanna, en þetta var á þeim dögum,
er lífsbjörgin fékkst nær eingöngu með
líkamlegu erfiði.
Sjötti kafli þessa fyrsta bindis nefnist
Síldarstaðir á 19. öld. Sá kafli er ítar-
legur, alls 80 blaðsíður og segir frá þeim
stöðum, sem mest og best komu við sögu
síldveiðanna á 19. öld. Auðvitað ber þar
Austfirðina hæst, þeir liggja gegnt vest-
urströnd Noregs, þangað var styst að sigla
og þar voru síldargöngur inn á flesta firði
á hverju sumri. Seyðisfjörður var höf-
uðstaður síldarútvegsins á þessum tíma.
Það voru líka Norðmennirnir, sem:[...]
opnuðu augu Íslendinga fyrir því að síld
væri ekki lítilsverður sjávarafli og helst
skepnum bjóðandi, heldur mikilsverð
markaðsvara sem seldist oft háu verði og
skapaði miklar tekjur.“ Þá er einnig sagt
frá síldveiðum við Eyjafjörð, en heimildir
eru um síldveiði þegar í byrjun aldarinn-
ar, því í Annál 19. aldar segir: „...ákafur
síldarafli á Eyjafirði...og hefði þó orðið
langtum meiri, ef hentug veiðarfæri hefðu
verið til.“ Þetta var árið 1802.
Þarna er einnig sögð saga af þeim
mönnum, sem hæst bar, af Ottó
Wathne, Norðmanninum, sem settist
að á Seyðisfirði og markaði dýpri spor í
atvinnusögu austur þar en nokkur annar,
og íslensku frumherjanna í þessum
atvinnuvegi, Einari B. Guðmundssyni,
frá Hraunum í Fljótum, Snorra Pálssyni
á Siglufirði og Tryggva Gunnarssyni,
athafnamanni og bankastjóra.
Hingað til hafa þeir Hreinn Ragnarsson,
og Steinar J. Lúðvíksson, rithöfundur,
skrifað kaflana einir sér eða saman, en
Jakob Jakobsson, fiskifræðingur, skrifar
næsta kafla, sem ber heitið Helstu síld-
arstofnar. Þar er rakin þróunarsaga síld-
arinnar, staða síldarinnar í fæðukeðju
sjávarins sýnd og sagt frá hinum ýmsu
síldarstofnum og hefst sú frásögn að sjálf-
sögðu á síldarstofnum við Ísland og síðar
eru stofnar og göngur þeirra annars stað-
ar raktir og endað á Kyrrahafssíldinni.
Þar að finna, auk korta og skýring-
armynda, alveg sérstaklega skemmtilega
mynd á bls. 198, sem sýnir vaðandi síld-
artorfu í lognkyrrum sjávarfleti, sjón, sem
seint gleymist þeim, er sáu.
Lokakaflann í þessu bindi ritar Birgir
Sigurðsson, rithöfundur, og nefnist hann
Maður og síld. Hann fjallar um þau djúp-
stæðu áhrif, sem síldin hafði á íslenskt
samfélag, þau áhrif, sem hún hafði á
afkomu fólks og byggðarlaga og hversu
stutt var oft á milli auðlegar og örbirgðar.
Þar er sagt frá útvegsmönnum og síld-
arsaltendum, sem eitt árið eignuðust
fúlgur fjár, en áttu vart mál matar næsta
ár, ef síldin brást. Þar er líka sagt frá
alþýðufólki, sjómönnum, síldarstúlkum,
verkafólki, sem einnig átti allt sitt undir
þessum sprettharða silfurfiski, veiddist
hann var fólk vonglatt og bjartsýnt, en
svo komu síldarleysisárin og þá varð oft
þröngt í búi.
II. bindi
Annað bindið hefst á langri ritgerð
eftir Steinar J. Lúðvíksson. Þar fjallar
hann um síldarútveg á 20. öld í máli og
myndum. Ný tækni ruddi nýjum tækifær-
um brautina, það bjarmaði fyrir nýjum
tímum á flestum sviðum íslensks þjóðlífs,
stærri bátum fjölgaði, þilskipin ruddu
sér til rúms og þótt erlendu togararnir,
sem sóttu á Íslandsmið væru ekki nein-
ir aufúsugestir, hlaut að líða að því, að
Íslendingar eignuðust togara. Það gerðist
líka á fyrsta áratugunum, en fyrst þurft-
um við að eignast vélar í bátana okkar.
Ísfirðingar riðu á vaðið, í bátinn Stanley
var sett vél í vetrarbyrjun 1902, hún var
bara tvö hestöfl, Austfirðingar fylgdu ári
síðar og Norðlendingar 1904.
Þegar togararnir komu svo til sög-
unnar, breyttist möguleikar Íslendinga
til fiskveiða meir en áður hafði þekkst,
aflabrögð jukust, margföldust reyndar á
fáum árum og aðbúnaður og öryggi sjó-
manna batnaði stórlega, þótt stritið væri
enn á sínum stað. Norðmenn komu með
nýtt veiðarfæri, reknetin rétt fyrir alda-
mótin og aflinn óx. Við lærðum af þeim.
Miðstöð síldveiðanna færist smám saman
frá Seyðisfirði til Siglufjarðar. Árið 1903
Snæfell kemur að Krossanesi, hlaðið síld. Mynd: Síldarsaga Íslendinga