Sjómannablaðið Víkingur - 01.02.2008, Side 41

dómstólinn, Hafréttardómstólinn og
Mannréttindanefndina.
Með undirritun sérstaks viðauka við
mannréttindasamninginn veitti Ísland
Mannréttindanefndinni umboð til að taka
við og meta erindi frá einstaklingum.32
Íslenska ríkið er því ekki aðeins bundið
af samningnum sjálfum heldur hefur það
einnig viðurkennt lögbærni nefndarinnar
til að túlka hann og skera úr um hvort
brotið hafi verið gegn ákvæðum hans. Nú
hefur nefndin nýtt það umboð og komist
að niðurstöðu um að íslenska ríkið hafi
gerst brotlegt við samninginn. Ríkið getur
því ekki hundsað niðurstöðu nefndarinn-
ar nema ætlunin sé að vera vísvitandi í
andstöðu við alþjóðalög.
Ekki verður því séð að geðþóttaákv-
arðanir geti ráðið því hvort og þá hvernig
bregðast skuli við álitinu. Slíkar geðþótta-
ákvarðanir og undanbrögð eiga helst upp
á pallborðið hjá einsflokka- og einræð-
isríkjum og þjóna ekki öðrum tilgangi en
að grafa undan mannréttindum og virð-
ingu fyrir alþjóðalögum.33 Nauðsynlegt
er að taka álitið alvarlega en það er ekki
nóg. Mannréttindabrot verða ekki bætt
með því einu að líta þau alvarlegum
augum. Umgjörð þjóðaréttar er nokkuð
sérstök að því leyti að aðilar hans, hin
fullvalda ríki, fara sameiginlega með
löggjafarvaldið en geta ekki, nema með
takmörkuðum hætti, þvingað önnur ríki
til að virða alþjóðalög. Dómsvaldið er háð
samþykki allra deiluaðila um hvort leita
eigi til dómstóla og þá hvernig framfylgja
skuli niðurstöðum þeirra. Þar sem ekkert
eiginlegt framkvæmdavald er til staðar, er
framfylgni alþjóðalaga að miklu leyti háð
góðri trú ríkjanna, eins og kveðið er á um
í Vínarsáttmálanum um alþjóðasamninga
og fjallað var um hér að framan.
Ætli íslenska ríkið sér að vera vísvit-
andi í andstöðu við alþjóðalög er það
ekki aðeins að brjóta gegn mannrétt-
indasamningnum heldur er það einnig
að brjóta gegn þeirri grundvallarreglu
sem þjóðaréttur á allt sitt undir, þ.e.
grundvallarreglunni um góða trú.34 Brýna
nauðsyn ber því til að bregðast skjótt
við. Ísland á margt að verja; 1) heiður
sinn á alþjóðavettvangi; 2) hugsanlegt
sæti í Öryggisráðinu, sem varla verður
veitt til ríkis sem telur sig ekki bundið
af alþjóðalögum 3) og síðast en ekki síst,
trúverðugleika sinn og heilindi gagnvart
eigin borgurum.
Um mögulegar úrbætur ríkisins
Nauðsyn þess að takmarka þorsk-
veiðar hefur hvorki verið dregin í efa
í þessari grein né í þeim dómum og
gögnum sem hér hefur verið vísað til.
Ætla ég mér því ekki að leggja það til að
fiskveiðar á Íslandsmiðum verði gefnar
frjálsar og takmarkalausar á ný. Sú leið
sem heppilegast er að fara við stjórn fisk-
veiða, verður heldur ekki útfærð hér,
Sjóm­annablaðið Víkingur­ - 41
enda markmið greinarinnar að túlka álit
Mannréttindanefndarinnar og áhrif þess.
Þó er hægt að fullyrða að uppstokk-
un aflaheimilda sé nauðsynleg til að sú
skerðing, sem orðið hefur á mannrétt-
indum, geti gengið til baka. Innköllun
á núgildandi aflaheimildum yrði þar af
leiðandi óhjákvæmileg en að auki fylli-
lega lögmæt.
Eins og fram kom í málatilbúnaði rík-
isins fyrir Mannréttindanefndinni, telur
ríkið ekki sæmandi að taka ‘eignarnámi’
þær aflaheimildir sem hafa verið fram-
seldar og menn hafa fjárfest í, verandi í
góðri trú um lögmætan rétt til nýtingar
þeirra. Vísa má þó til fordæma um hið
gagnstæða í breytni íslenskra stjórnvalda.
Afréttir sem bændur hafa svo áratugum
og jafnvel öldum skiptir talið til eigna
sinna, með fullum rétti til nýtingar kosta
og gagna, telur ríkið nú þjóðlendur og
hefur „þjóðnýtt“ þær án þess að nokkrar
bætur komi fyrir.35
Þjóðlendumálin eiga það sammerkt
með fiskveiðistjórnunarkerfinu að vera
togstreita milli almanna- og einkaeigna-
réttar, auk þess að vera afar umdeild.
Það sem greinir málin hins vegar að er
sá venjuréttur sem helgað hefur eignir
bænda, sem hafa um langt skeið og í
góðri trú, talið sig lögmæta eigendur
þeirra afrétta sem um ræðir.36 Handhafar
kvótans geta ekki borið fyrir sig góða
trú þar sem 1. gr. laga um stjórn fisk-
veiða kveður með skýrum hætti á um
að eigandi nytjastofna á Íslandsmiðum
sé íslenska þjóðin og að veiðiheimildir
myndi ekki eignarétt eða óafturkallanlegt
forræði yfir þeim. Handhafar aflaheim-
ildanna geta ekki heldur borið fyrir sig að
eignarhald hafi skapast vegna venjuréttar,
þar sem fyrrnefnt ákvæði kveður svo
skýrt á um hið gagnstæða og sett lög
ganga almennt framar venjurétti, sérstak-
lega þegar lögin eru skýr og afdráttarlaus
eins og raunin er í þessu tilviki. Þá þykir
það einnig til stuðnings venju að hún hafi
mótast friðsamlega og í samræmi við vilja
eða skilning megin þorra manna. 37 Verða
þessi einkenni að teljast bændum til
tekna en það sama verður tæpast sagt um
eignarétt yfir fiskimiðunum sé tekið tillit
til ófriðarins sem gætt hefur svo lengi um
fiskveiðistjórnunarkerfið.38
Ekki fæst annað séð en að fyllilega
lögmætt og eðlilegt sé að innkalla afla-
heimildirnar. Hvergi er gefið til kynna í
lögum að þær njóti verndar 72. gr. stjórn-
arskrárinnar, heldur þvert á móti skýrt
kveðið á um hið gagnstæða. Þá hefur
þeim almennu skilyrðum sem venjuréttur
En þrátt fyrir að
álitið hafi, strangt til
tekið, ekki bein rét-
taráhrif í íslenskum
rétti, er fráleitt að
telja íslenska ríkið
óbundið af því. Ríkinu
ber þvert á móti
þjóðréttarleg skylda
til að virða álitið og
fylgja því eftir.