Morgunblaðið - 03.11.2022, Qupperneq 6

6 FRÉTTIR
Innlent
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 3. NÓVEMBER 2022
Guðni Einarsson
gudni@mbl.is
Liðskiptaaðgerð númer 1.000 var
gerð á Klíníkinni á þriðjudaginn
var. Fyrsta liðskiptaaðgerðin þar
var gerð 7. febrúar 2017 og hefur
þeim fjölgað ár frá ári og gert er
ráð fyrir að þeim fjölgi mikið. Ým-
ist er skipt um mjaðmarlið eða
hnjálið.
„Það er skipt um aðeins fleiri
hné en mjaðmir,“ segir Hjálmar
Þorsteinsson,
sérfræðingur í
bæklunarlækn-
ingum hjá Klí-
níkinni. „Konur
eru í meirihluta
þeirra sem fara í
liðskiptaaðgerð,
þetta eru 56%
konur og 44%
karlar. Konur
lifa að jafnaði
lengur en karlar
og tíðnin er aðeins hærri hjá
þeim.“ Meðalaldur þeirra sem hafa
farið í liðskiptaaðgerð hjá Klíník-
inni er 68 ár og er meðalaldur,
kynjaskiptingin svo og líkams-
þyngd sambærileg við þær tölur
sem er að finna í gerviliðaskrá Sví-
þjóðar. Ekki er til sambærilegt
gagnasafn á Íslandi til sam-
anburðar.
Góðar líkur eru á að gerviliður
geti enst í um 20 ár. Flestir fara
því aðeins einu sinni í hver lið-
skipti. Ef fólk er tiltölulega ungt
þegar það fær fyrst gervilið eru
meiri líkur á að það þurfi á end-
urtekinni aðgerð að halda síðar
meir.
Greiðsluþátttaka réttlætismál
Flestir sem fara í liðskipti hjá
Klíníkinni búa hér á landi. Einnig
koma hingað Íslendingar sem eru
búsettir erlendis, t.d. í Lúxemborg,
Eystrasaltslöndunum eða á Spáni.
„Það er svolítið merkilegt að
sjúkratryggingar Svíþjóðar hafa
borgað fyrir aðgerðir hjá okkur á
Svíum og Íslendingum sem eru bú-
settir í Svíþjóð. Sama á við um
sjúkratryggingar í Lúxemborg.
Sjúkratryggingar Íslands hafa hins
vegar ekki borgað fyrir lið-
skiptaaðgerðir hjá okkur,“ segir
Hjálmar. Hillir undir einhverja
lausn varðandi greiðsluþátttöku í
liðskiptaaðgerðum á íslenskum
skattborgurum hjá Klíníkinni?
„Ég heyri að það er allt annar
tónn í núverandi heilbrigð-
isráðherra en var í forvera hans,“
segir Hjálmar. „Ég geri mér grein
fyrir því að þetta er ekki einfalt
mál en mér finnst það vera mikið
réttlætismál að fólk fái að minnsta
kosti hluta af kostnaðinum endur-
greiddan á meðan ríkið getur ekki
boðið þessar aðgerðir innan 90
daga. Ef ríkisspítalarnir myndu
anna þörfinni fyrir þessar aðgerðir
væri ekki þörf á að bæta við öðrum
aðilum. En á meðan staðan er eins
og hún er í dag er óskiljanlegt að
fólk eigi ekki rétt á að fá sína að-
gerð greidda af ríkinu. Það á að
vera tryggt í lögum.“
Glórulaus meðferð á skattfé
Íslendingar sem hafa þurft að
bíða lengur en í 90 daga eftir að-
gerð hafa getað farið til útlanda í
liðskiptaaðgerð. Hjálmar segir að
kostnaðurinn við slíka ferð sé mun
meiri en ef aðgerðin er gerð hér.
„Það er glórulaus meðferð á al-
mannafé að senda fólk út í aðgerð
sem hægt er að gera hér. Greið-
andinn er íslenska ríkið sem líka
innheimtir skatta. Eini skatturinn
sem það fær til baka af slíkri utan-
landsferð er flugvallarskatturinn.
Ef aðgerðin er hins vegar gerð hjá
okkur fær ríkið um 40-45% af
kostnaðinum til baka í fyrstu um-
ferð, bæði virðisaukaskatt og tekju-
skatt. Þá er munurinn orðinn
býsna mikill.“
2.100 á biðlista eftir aðgerð
Hjálmar segir að rúmlega 500
aðgerðir af þessum 1.000 hafi kom-
ið á síðustu 24 mánuðum. Hann tel-
ur að á þessu ári verði gerðar um
320 liðskiptaaðgerðir hjá Klíníkinni
en þær voru 247 í fyrra. Gert er
ráð fyrir að liðskiptaaðgerðirnar
verði í kringum 500 á næsta ári,
samkvæmt áætlun fyrir lið-
skiptaaðgerðir árið 2023. Hjálmar
segir að samkvæmt síðustu tölum
bíði um 2.100 manns eftir lið-
skiptaaðgerð á Íslandi. Í janúar á
þessu ári voru um 1.800 á biðlista
og því ljóst að þeim sem þurfa á
liðskiptaaðgerð að halda fjölgar
stöðugt.
Stefnt að 500 liðskiptaaðgerðum 2023
- Klíníkin gerði þúsundustu liðskiptaaðgerðina frá 2017 - Réttlætismál að fólk fái a.m.k hluta
kostnaðar endurgreiddan - Glórulaust að senda fólk til útlanda í aðgerðir sem hægt er að gera hér
Ljósmynd/Gunnar Svanberg
Hnéaðgerð Klíníkin hyggst fjölga mjög liðskiptaaðgerðum á næsta ári.
Hjálmar
Þorsteinsson
Guðni Einarsson
gudni@mbl.is
„Maður hleypur ekki á eftir bóf-
um á annarri löppinni. Ég hefði
ekki getað labbað út í móa ef bíll
hefði oltið, gleymdu því! Ég gat
varla setið í bíl fyrir tannpínu-
verkjum í hægra hnénu. Það var
tekin mynd sem sýndi að ég átti
ekki val um annað en að láta
skipta um hnjáliðinn í heilu lagi,“
segir Gísli Wiium. Hann er 64
ára, varðstjóri í lögreglunni í Vík
í Mýrdal og fyrrverandi sjómað-
ur. Gísli er númer 1.000 í röð
þeirra sem gengist hafa undir
liðskiptaaðgerð hjá Klíníkinni.
Hann fékk nýtt hné í fyrradag og
var útskrifaður í gær.
„Það kom í ljós 2015 að það var
lítið eftir af brjóski í báðum hnjá-
liðum. Líðanin var þolanleg þang-
að til nú í ágúst. Þá gerðist eitt-
hvað í hægra hnénu. Þegar ég
átti orðið erfitt með að komast út
úr bílnum lét ég kíkja á þetta. Þá
kom í ljós að það var bein í bein
báðum megin í hnénu,“ segir
Gísli. Þetta olli því að hann átti
erfitt með að sinna vinnunni. Gísli
var settur á biðlista eftir lið-
skiptaaðgerð hjá opinbera heil-
brigðiskerfinu.
„Ég var orðinn mjög slæmur en
átti ekki að komast í aðgerð fyrr
en í fyrsta lagi í vor. Þá fékk Gilli
Wiium sjokk. Það skipti engu máli
hvernig mér leið! Ég ákvað að
kanna með að fara til Danmerkur
í aðgerð, sem ég á rétt á eftir 90
daga bið, en líðanin var þannig að
ég gat ekki beðið. Ég var hættur
að sofa fyrir stöðugum tann-
pínuverkjum í hnénu. Hefði ég
beðið fram á vor hefði ástandið
orðið enn verra. Allir vöðvar
hefðu rýrnað og endurhæfing og
sjúkraþjálfun orðið miklu erfið-
ari. Ég hefði ábyggilega líka
þurft bæði sálfræðing og geð-
lækni og eitthvað hefði það kost-
að!“
Gísli ákvað að spyrjast fyrir um
liðskiptaaðgerð hjá Klíníkinni á
eigin kostnað. Jú, hann gat fengið
aðgerð eftir tíu daga og fór í
hana.
„Þetta er frábær staður og ferl-
ið fullkomið. Ég hef aldrei kynnst
öðru eins. Það er ekkert hægt að
Ekki á eftir bóf-
um á einni löpp
Morgunblaðið/Eggert
Hnéþegi Gísli Wiium kominn með
nýtt hné og laus við kvalirnar.
lýsa því öðruvísi,“ segir Gísli.
„Þetta er í fyrsta skipti á ævinni
sem ég þarf á skurðaðgerð að
halda. Þá þarf ég að borga hana
sjálfur þótt ég sé búinn að leggja
í opinbera púkkið í fimmtíu ár!
Mér finnst heilbrigðiskerfið hafa
svikið mig og aðra í sömu stöðu.“
Gísli er almennt vel á sig kom-
inn og kveðst vilja vera fótgang-
andi en ekki skröltandi á öðrum
fæti. Hann verður í veikindaleyfi
fram í lok janúar 2023 samkvæmt
læknisráði.
„Mér líður mun betur en fyrir
aðgerðina og tannpínuverkurinn
er farinn. Þetta er enn bólgið og
ég þarf að jafna mig, en þetta er
allt annað líf,“ segir Gísli.
Náttúrustofa Austurlands hefur birt
drög að tillögum um hreindýrakvóta
ársins 2023 á heimasíðu sinni (na.is).
Það er gert í þeim tilgangi að hafa
opið samráð um tillöguna og er tekið
við skriflegum athugasemdum til
miðnættis 25. nóvember nk.
Þetta er annað árið í röð sem
Náttúrustofan hefur þennan hátt á.
Endanlegar kvótatillögur munu
liggja fyrir í desember að venju.
Fram kemur í inngangi að tillög-
unni að áframhaldandi fækkun
hreindýra á veiðisvæði 2 á veiðitíma
2022 veki enn spurningar um hvern-
ig best sé að haga veiðistjórnun þar
sem fjöldi dýra innan veiðisvæðis
geti verið breytilegur milli ára og
jafnvel árstíma.
Lagt er til að veiðikvóti næsta árs
verði 938 dýr, 501 kýr og 437 tarfar.
Það er um 9% minni kvóti en var í
haust. Lagt er til að stilla veiðum
mikið í hóf á veiðisvæði 2 á næsta ári
frá því sem verið hefur undanfarin
ár. gudni@mbl.is
Minni hreindýrakvóti næsta ár
- Opið samráð
um tillögu NA Hreindýrakvótatillögur eftir veiðisvæðum
Heimild: Náttúrustofa Austurland
Kvóti 2022 Kvótatillögur 2023 Breyting 2022-2023
Svæði Kýr Trafar Alls Kýr Trafar Alls Kýr Trafar Alls
1 80 110 190 121 118 239 41 8 49
2 100 70 170 15 15 30 -77 -49 -126
3 48 45 93 50 54 104 -6 3 -3
4 42 15 57 54 22 76 12 7 19
5 60 45 105 47 39 86 -13 -6 -19
6 40 60 100 40 64 104 0 4 4
7 110 70 180 120 80 200 10 10 20
8 28 30 58 22 22 44 -6 -8 -14
9 38 30 68 32 23 55 -6 -7 -13
Alls 546 475 1.021 501 437 938 -45 -38 -83