Morgunblaðið - 17.12.2022, Blaðsíða 18

FRÉTTIR
Innlent18
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 17. DESEMBER 2022
Grensásvegur 48, 108 Reykjavík | Sunnukriki 2, 270 Mosfellsbær
FORRÉTTIRNIR OKKAR
Tilbúnir plattar
Skannaðu kóðann
og pantaðu
Birgir Þórarinsson alþingismaður
átti fyrr í þessum mánuði fund
með Haqqani ráðherra málefna
flóttamanna í ríkisstjórn talíbana í
Afganistan, fyrstur erlendra stjórn-
málamanna frá því að talíbanar
komust til valda að þeirra sögn.
Birgir á sæti í flóttamannanefnd
Evrópuráðsins og var honum
falið að skrifa skýrslu um stöðu
afganskra flóttamanna og gera
tillögu til 46 ríkja Evrópuráðsins
um hvernig bregðast eigi við stöð-
unni í Afganistan og flóttamanna-
straumnum þaðan. Birgir hitti fyrst
ráðherra innflytjendamála í Pak-
istan, en þar í landi eru 1,4 milljónir
afganskra flóttamanna.
Sameinuðu þjóðirnar (Sþ)
skipulögðu för Birgis frá Pakistan
til Kabúl, höfuðborgar Afganistans,
og sóttu um vegabréfsáritun og
gengu frá öðrum formsatriðum.
Hann flaug með flugvél Sþ til Kabúl
þar sem starfsmenn Sþ tóku á
móti honum og óku til bækistöðv-
ar samtakanna þar sem honum
var útveguð gisting, bílstjóri og
brynvarinn bíll. Í bækistöðvum Sþ
í Kabúl starfa allt að 2.000 manns
og er þetta ein stærsta stöð Sþ.
Birgir þekkir vel til Sþ eftir að hann
var starfsmaður þeirra í Mið-Aust-
urlöndum í tvö ár.
Áhyggjur af útilokun talíbana
„Þeir skipulögðu alla fundina
fyrir mig og lýstu ánægju yfir að
ég sýndi þessu máli áhuga. Þeim
fannst of lítið um að erlendir
stjórnmálamenn sýndu Afganistan
talíbana áhuga. Það hefur verið
skrúfað fyrir alla þróunaraðstoð
við landið en enn er veitt mann-
úðaraðstoð. Þeir hjá Sameinuðu
þjóðunum hafa áhyggjur af því
að ef ekki á að tala við talíban-
ana komi holskefla af afgönskum
flóttamönnum til Evrópu,“ segir
Birgir. Hann segir að Pakistanar
hafi hert mjög reglur varðandi
afganska flóttamenn en Afganar
geta enn flúið til Írans. Nokkuð er
um að ungir afganskir karlmenn úr
sveitunum fari til Írans að vinna og
snúi svo aftur heim. Langvarandi
þurrkar hafa verið í Afganistan og
landbúnaður er mjög illa farinn
en 80% landsmanna hafa lifibrauð
af landbúnaði með beinum eða
óbeinum hætti. Stór hluti flótta-
manna frá Afganistan hefur unnið
við landbúnað.
„Ég átti fund með fulltrúa Mat-
vælastofnunar Sþ og hún leggur
ríka áherslu á að Afgönum verði
veitt aðstoð við að endurreisa land-
búnaðinn og bregðast við þurrkun-
um. Þeir vilja að Afganar fái aðstoð
til að hjálpa sér sjálfir,“ segir Birgir.
Boðinn velkominn af talíbönum
Ströng öryggisgæsla var þegar
Birgir gekk á fund Haqqanis ráð-
herra flóttamannamála í ríkisstjórn
talíbana. Auk ráðherrans voru tólf
talíbanar á fundinum, allir klæddir
í sinn hefðbundna búning, síða
skikkju og höfuðfat.
„Talíbanarnir buðu mig marg-
sinnis velkominn og voru ánægðir
yfir komu minni. Þeir sögðu að ég
væri fyrsti erlendi stjórnmálamað-
urinn sem hefði heimsótt þá frá því
að þeir tóku við völdum. Haqqani
ráðherra spurði svolítið um Ísland
og þakkaði mér fyrir að hafa komið
alla þessa leið. Viðmót þeirra var
mjög vingjarnlegt.
Þeir segja að fyrri stjórnvöld hafi
verið afar spillt. Í þeirra tíð hafi
stríðsherrar ríkt, ópíumrækt og eit-
urlyfjaframleiðsla, óöryggi, mútur
og fleira. Ástandið sé mun betra í
dag. Þeir segja að Bandaríkin og
NATO hafi eytt milljónum dollara
í að stoppa ópíumframleiðsluna
en ekki náð neinum árangri. Þeir
hafi hins vegar náð árangri og
nú sé engin ópíumrækt í landinu.
Þeir segjast stjórna samkvæmt
sjaríalögum og ópíumframleiðsla
sé bönnuð samkvæmt þeim,“ segir
Birgir.
Á fundinum kom fram að talí-
banar vilji ekki verða háðir aðstoð
en þeir óska eftir að vera hjálpað
til að koma samfélaginu aftur af
stað. „Stærstu vandamál þeirra eru
landbúnaðarkreppan og efnahags-
ástandið. Það þarf að endurreisa
einkaframtakið. Á næstu þremur
árum þarf að skapa tvær milljónir
starfa til að reyna að koma efna-
hagslífinu í gang. Talíbanarnir eru
mjög stoltir af því að hafa náð að
draga úr ofbeldi í landinu sem þeir
segja að ISIS hafi staðið fyrir að
stórum hluta. Þeir eru líka stoltir
af að hafa stoppað ópíumfram-
leiðsluna. Þeir sem ég talaði við hjá
Sameinuðu þjóðunum og aðrir eru
sammála um að öryggisástandið
í landinu hafi batnað heilmikið.
Starfsmenn Sþ segja að ferðafrelsi
hafi aukist og nú komist þeir á
svæði sem höfðu verið þeim lokuð í
tuttugu ár,“ segir Birgir.
Mikil þörf fyrir aðstoð
Talíbanarnir kváðust hafa unnið
að áætlun um mannúðar- og
þróunaraðstoð, sem þeir telja
landið þurfa, en vilja ekki verða
háðir henni til framtíðar. „Þeir
segja að það sé nauðsynlegt að
aðgreina aðstoðina við landið frá
stjórnmálunum og vilja fá alþjóða-
samfélagið að borðinu en það hefur
neitað því. Þeir eru sannfærðir um
að ef þeir fá alþjóðasamfélagið til
að samþykkja þróunaraðstoð við
Afganistan og fjárfestingu í landinu
muni flóttamenn snúa aftur heim.
Þeir segjast vilja vinna náið með
alþjóðasamfélaginu og fá fólkið sitt
til baka,“ segir Birgir. Hann spurði
Haqqani ráðherra hver framtíðar-
sýn hans fyrir landið væri.
„Hann segir að hún sé björt. Það
verði vandamál til að byrja með en
hann trúir því að talíbanar verði
brátt viðurkenndir af alþjóðasam-
félaginu og ástandið muni lagast
hratt þegar það gerist. Sé alþjóða-
samfélagið ekki tilbúið til þess þá
séu þeir þolinmóðir.“ Birgir spurði
ráðherrann einnig um menntun
fyrir stúlkur.
„Haqqani segir að stúlkur muni
fá að fara í skóla. Þeir hafa stoppað
kennslu stúlkna í 6-12 ára bekk
í opinberum skólum, aðallega í
Kabúl, en stúlkum á þessum aldri
er víða kennt í héruðum þar sem
eru skólar. Einkaskólar eru opnir
og kenna drengjum og stúlkum í
öllum bekkjum. Talíbanarnir segj-
ast bara hafa verið við völd í eitt
ár. Þeir vilji að stúlkur séu öruggar
þegar þær koma í skólann. Einnig
segja þeir að undir fyrri stjórn
hafi 60% stúlkna ekki getað farið
í skóla af öryggisástæðum og eins
vegna þess að víða í dreifbýli vanti
skóla,“ segir Birgir. Hann heyrði frá
öðrum ábyrgum aðila að talíbanar
sæju eftir að hafa meinað stúlkum
skólagöngu.
Birgir lagði áherslu á það við
talíbanana að réttindi kvenna og
stúlkna yrðu virt. „Þeir vildu að
ég ferðaðist um landið og talaði
við konur þannig að ég gæti séð
ástandið með eigin augum. Það er
þó andstætt þeirra hugmyndafræði
að karlmenn tali við ókunnar konur.
Þeir segja að ástandið sé allt annað
en lýst er í erlendum fjölmiðlum,“
segir Birgir.
Opinber aftaka á íþróttavelli
Meðan Birgir dvaldi í Kabúl fór
fram opinber aftaka á íþrótta-
velli þar sem dæmdur morðingi
var tekinn af lífi. Birgir sagði við
talíbanana að þeir hefðu sent röng
skilaboð til alþjóðasamfélagsins
með þessari aftöku. „Það kom þeim
nokkuð á óvart að ég skyldi minnast
á þetta en sögðu að glæpatíðni hefði
verið gríðarlega há. Þeim hefði
tekist að draga verulega úr henni.
Það hefði verið hávær krafa um að
þessum morðingja yrði refsað og
þeir brugðist við því. Svo bentu þeir
lBirgir Þórarinsson fyrstur erlendra
stjórnmálamanna á fund talíbana
Heimurinn
verður að tala
við talíbana
Kabúl í Afganistan Birgir Þórarinsson alþingismaður hitti Haqqani ráðherra flóttamannamála í stjórn talíbana.
Ljósmyndir/Birgir Þórarinsson
Biðstofa Fjöldi mæðra beið með veik börn sem flest voru vannærð.
VIÐTAL
Guðni Einarsson
gudni@mbl.is