Morgunblaðið - 17.12.2022, Blaðsíða 26

MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 17. DESEMBER 2022
26
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjóri: Ritstjóri og framkvæmdastjóri:
Davíð Oddsson Haraldur Johannessen
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á www.mbl.is/mogginn/leidarar/
A
uka á stuðning við leigj-
endur frá og með næstu
áramótum. Greint var
frá því þegar stjórnvöld
kynntu aðgerðapakka í tengslum við
gerð kjarasamninganna í byrjun vik-
unnar að grunnfjárhæðir húsnæð-
isbóta til leigjenda yrðu hækkaðar
um 13,8% í upphafi næsta árs og að
tekjuskerðingarmörk bótanna yrðu
hækkuð um 7,4%. Húsnæðisbætur
voru síðast hækkaðar 1. júní sl. um
tíu prósent. Felur hækkunin um
áramót t.a.m. í sér að bætur þar sem
tveir eru í heimili hækka um 6.529 kr.
og fara í 53.753 kr. á næsta ári. Frá
seinustu áramótum hafa bæturnar
þá hækkað um 25,2%. Ef fjórir eða
fleiri eru í heimili hækka núverandi
bætur um 8.280 kr. og verða 68.174
kr. á næsta ári svo dæmi séu tekin.
Stjórnvöld áætla að á næsta ári
verði greiddir samtals 9,6 milljarðar
kr. í húsnæðisbætur til landsmanna.
Hækkunin sem ákveðin var í sumar
var talin kalla á 1,5 milljarða kr.
útgjaldaauka og hækkunin sem
verður um áramótin er talin kosta
1,1 milljarð. Heildarhækkunin milli
ára verði því um 2,6 milljarðar kr.
Talið er að um helmingur heimila á
leigumarkaði fái húsnæðisbætur og
að 16.800 heimili muni fá bætur á
næsta ári.
Margoft hefur verið sýnt fram á að
margir leigjendur eru í erfiðri stöðu,
þeir upplifa minna húsnæðisöryggi
en aðrir og búa í mun meira mæli
við íþyngjandi húsnæðiskostnað
(27% heimila á leigumarkaði) en
þeir sem búa í eigin húsnæði (8,9%).
Hækkun húsnæðisbótanna er hluti
af viðameiri aðgerðum og stuðningi
í húsnæðismálum, sem eiga að auka
húsnæðisöryggi leigjenda. Í áfanga-
skýrslu starfshóps um endurskoðun
húsaleigulaga sem birt var í vikunni
kemur fram að áætlað er að um 34
þúsund heimili séu á leigumarkaði
um þessar mundir og hefur þeim
fjölgað um rúmlega 70% ef borið er
saman við fjölda heimila á árunum
fyrir hrunið 2008. „Er talið að um
22% heimila séu á leigumarkaði um
þessar mundir og um 13% einstak-
linga 18 ára og eldri. Talið er líklegt
að heimilum á leigumarkaði muni
fjölga á komandi árum, m.a. út frá
lýðfræðilegum breytum en einnig
vegna komu flóttafólks, viðspyrnu
í ferðaþjónustu og aukinnar þarfar
fyrir erlent vinnuafl,“ segir í skýr-
slunni.
Þak, bremsur eða aðrar tak-
markanir í 24 OECD-ríkjum
Hópurinn ræðir þar m.a. hvort
koma eigi á fót leigustýringu í formi
leiguþaks eða leigubremsu. Fram
kemur að einhvers konar takmark-
anir á ákvörðun leigufjárhæðar, við
gerð leigusamnings eða á hækkanir
síðar á samningstíma leigjanda
og leigusala, gilda í 24 ríkjum
innan OECD. Hópurinn ræddi við
fjölmarga hagaðila á leigumarkaði
við gerð skýrslunnar og komu fram
sjónarmið bæði með og á móti því
að samningsfrelsi um leigufjárhæð
verði settar auknar skorður. Helsta
áskorunin nú sé að tryggja nægj-
anlegt framboðs húsnæðis til að
koma í veg fyrir óeðlilega hækkun
leiguverðs.
Telja of langt gengið
Lagasetning er í farvatninu
á Alþingi sem kveður á um að
leigusölum verði skylt eftir næstu
áramót að skrá alla leigusamninga
og breytingar á leigufjárhæð í hús-
næðisgrunn Húsnæðis- og mann-
virkjastofnunar, sem fær heimild til
að leggja stjórnvaldssektir á leigu-
sala sem vanrækja þetta skv. frum-
varpinu. Meirihluti velferðarnefndar
hefur nú skilað áliti sínu og telur of
langt gengið að skylda alla leigusala
til að skrá leigusamninga í grunninn.
Leggur meirihlutinn til að einungis
leigusölum sem hafa atvinnu af
útleigu á húsnæði verði skylt að skrá
leigusamninga í gagnagrunninn en
aðrir sem leigja út húsnæði sitt þurfi
ekki að hlíta skráningarskyldu með
sama hætti. Frumvarpið kveður líka
á um að hækkun á leigu verði ekki
bindandi fyrir leigjendur nema hún
hafi verið skráð í grunninn. Gera
verður úttektir á ástandi leiguhús-
næðis, þ. á m. um ástand bruna-
varna, strax við gerð leigusamninga.
Önnur umræða um frumvarpið átti
að fara fram á Alþingi í gær.
Leigumarkaðir í Evrópulöndum
eru um margt ólíkir. Eurostat,
Hagstofa ESB, birti í vikunni yfirlit
yfir húsnæðismarkaði í aðildar-
löndunum þar sem kemur fram
að um 30% íbúa þessara landa búa
í leiguhúsnæði og 70% í eigin hús-
næði að meðaltali. Í Þýskalandi er
skiptingin næsta jöfn, rúm 50% eru
í leiguhúsnæði og tæp 50% í eigin
húsnæði. Í Danmörku eru 40,8%
leigjendur og í Svíþjóð er hlutfallið
35,1%. Á hinn bóginn eru í Rúmeníu
8,3% í leiguhúsnæði og í Póllandi
15,1%. Tölurnar eru frá árinu 2021.
Ísland er ekki með í samanburðinum
en eins og áður segir er talið að um
22% íslenskra heimila hafi verið í
leiguhúsnæði í fyrra, þar af voru
13,4% á almennum leigumarkaði.
Ísland er í hópi þeirra ríkja í Evrópu
sem hafa hvað lægst hlutfall íbúa í
leiguhúsnæði.
1,1 milljarði bætt við
húsnæðisbæturnar
SVIÐSLJÓS
Ómar Friðriksson
omfr@mbl.is
32
36
41
43
47
54
50
55
63
54
60
68Hækkun húsnæðisbóta
1 í heimili 2 í heimili 3 í heimili 4 eða fleiri í heimili
Grunnfjárhæð húsnæðisbóta
1. jan. 2022 1. júní 2022 1. jan. 2023
Þús. kr. á mánuði
Heimild: Stjórnarráð Íslands
Pistill
Mannúð íanda jólanna
T
il hamingju elsku öryrkjar sem
fáið nú viðbótardesember-
uppbót skatta- og skerðingalausa
fyrir jólin. Ég þekki af eigin raun
hversu það er sárt að vera algjör-
lega vanmáttugur gagnvart fátæktinni sem
þúsundir mega þola í boði ríkisstjórnarinnar
án þess að fá rönd við reist.
Því er það mér afar erfitt að tala um með-
ferð þingmanna meirihlutans á sárafátæku
eldra fólki sem hefur ekkert annað lífsviður-
væri en berstrípaðar greiðslur Trygginga-
stofnunar ríkisins. Þrívegis fengu þau tæki-
færi til að taka utan um þennan fámenna hóp
og rétta þeim hjálparhönd fyrir jólin. Þrívegis
sögðu þau NEI!
Í atkvæðaskýringum með síðustu
breytingatillögu minni um málið, þar sem ég óskaði eft-
ir 126 milljónum króna til 2.080 bláfátækra í sárri neyð,
kom félags- og vinnumarkaðsmálaráðherra í atkvæða-
skýringar. Hann sagði m.a.:
„Ég skil auðvitað líkt og önnur hér viljann til þess að
mæta hópi þess eldra fólks sem lökust hefur kjörin nú í
desember en sú tillaga sem hv. þm. Inga Sæland hefur
ítrekað lagt fram hefur verið óskýr og lagalega ótæk að
mínu viti, þó svo að hún hafi vissulega skánað eftir því
sem á líður.“
Ef þetta er skilningur hæstvirts ráðherra á einföld-
ustu breytingatillögu þingvetrarins þá hvet ég hann til
að hugsa sinn gang. Hugsanlega eitthvert annað starf
sem hentar honum betur.
Ráðherrann lét ekki þar við sitja og hélt
ótrauður áfram að freista þess að réttlæta
mannvonskuna sem augljóslega felst í því að
segja NEI!
„Burtséð frá þessu þá vara ég við því að
setja plástra á ellilífeyriskerfið sem var ein-
faldað og bætt fyrir nokkrum árum og sem
leiddi til kjarabóta fyrir eldra fólk.“
Hvers vegna er Flokkur fólksins að kalla
eftir plástri? Liggur það ekki í augum uppi
að það er vegna þess að þessu fólki blæðir.
Gamalt fólk sem á hvergi höfði að að halla
þarf á fjárhagslegum stuðningi að halda. Ekki
seinna, heldur núna.
Enn fremur kemur fram hjá ráðherranum
að nú sé nefnd að störfum undir forystu ráðu-
neytis hans sem fjallar einmitt um stöðu þess
hluta ellilífeyrisþega sem lökust hefur kjörin og telur
hann farsælla að sú nefnd fjalli um það sem hér er til
umfjöllunar.
Mér er ofboðið. Hvernig í veröldinni á það að hjálpa
fólki í neyð fyrir jólin að ráðherrann sé að vinna með
málið í nefnd? Ég á einfalt svar við því. Eldra fólk í sárri
neyð fyrir jólin græðir ekkert á því að verið sé að fjalla
um málið í nefnd næstu árin.
Að lokum vil ég þakka ykkur öllum fyrir hlýju ykkar
og stuðning við Flokk fólksins. Við munum alltaf setja
fólkið í fyrsta sæti.
Gleðileg jól!
Inga Sæland
Höfundur er formaður Flokks fólksins.
Eldfimt ástand
Spenna er við-
varandi ástand
í Kósovó, en þessa
dagana er hún
meiri en venju-
lega. Ástandið
er svo viðkvæmt
að minnstu mál geta valdið
heilmiklu uppnámi. Undanfar-
ið hafa serbneskir Kósovóbúar
sett upp vegatálma og lamað
umferð á tveimur landamæra-
stöðvum við Serbíu í kjölfarið
á því að fyrrverandi lögreglu-
maður var handtekinn.
Í gær fóru serbnesk stjórn-
völd fram á að fá að senda þús-
und serbneska her- og lögreglu-
menn inn í Kósovó. Það verður
aldrei samþykkt. Serbar vita
það og kom það meira að segja
fram í yfirlýsingum þeirra. Þeir
vita líka að þeir eru að stuðla að
því að eldfimt ástand versni.
Kósovó var hluti af Serbíu.
1998 braust út
stríð vegna þess
að stjórnvöld í
Belgrað vildu ekki
að Kósovó, þar
sem Albanar eru
í meirihluta, fengi
sjálfstæði. Stríðinu lauk eftir að
Atlantshafsbandalagið skarst
í leikinn 1999 til að koma í veg
fyrir þjóðernishreinsanir á
borð við þær sem áttu sér stað
í Bosníu.
Kósovar lýstu yfir sjálfstæði
2008, en landið nýtur ekki
viðurkenningar Serbíu, sem
reynir af fremsta megni að
leggja stein í götu yfirvalda í
Kósovó. Serbar reyna líka að
eggja Bosníu-Serba til sundur-
lyndis og ýfinga í Bosníu. Einnig
þar er grunnt á hinu góða.
Takist ekki að vinda ofan af
spennunni á Balkanskaga er
voðinn vís.
Takist ekki að vinda
ofan af spennunni
á Balkanskaga er
voðinn vís}
Jólastopp á spilakassa?
Samtök
áhugafólks
um spilafíkn
sendu frá sér
áskorun um miðja
vikuna til þeirra
sem reka spila-
kassa um að loka
þeim yfir jól og
áramót. Áskorunin var send á
Happdrætti Háskóla Íslands,
Háskóla Íslands, Íslandsspil,
Rauða krossinn á Íslandi
og Landsbjörg. Um leið var
ítrekuð áskorun samtakanna
um að loka spilakössum til
frambúðar.
Rekstur spilakassa er hæpin
starfsemi. Talið er að um
6.000 manns hér á landi eigi
við spilafíkn að etja. Birst hafa
nístandi frásagnir af þeim
ógöngum sem spilafíknin get-
ur leitt fólk út í; splundraðar
fjölskyldur, gjaldþrot og
sjálfsvíg. Allt bendir til að bein
tengsl séu á milli spilakass-
anna og spilafíknar.
Rekstur spilakassa stöðvað-
ist um tíma í takmörkunum
vegna kórónuveirunnar. Sam-
tök áhugafólks um spilafíkn
sögðu þá að margir spilafíklar
hefðu notið góðs af og verið
farnir að koma lífi sínu á rétt-
an kjöl á ný.
Ögmundur Jónasson skar
upp herör gegn spilakössum
þegar hann var dómsmála-
og síðar innaríkisráðherra á
árunum 2010 til 2013. „Það
land fyrirfinnst vart þar sem
eftirlit með spilakössum er
minna en hér á landi. Þetta er
alvarlegt þjóðfélagsmein og
til skammar hvernig við búum
að spilafíklum. Það er verið
að hafa fé af veiku fólki og við,
sem samfélag, höfum rústað
lífi fjölmargs fólks,“ sagði
hann í viðtali við
mbl.is fyrir þrem-
ur árum.
SÁÁ hætti
þátttöku í rekstri
spilakassa þar
sem samtökum í
baráttu gegn fíkn
væri ekki stætt á
að afla peninga með þessum
hætti. Leita yrði annarra leiða.
Rekstur spilakassa hefur
bögglast fyrir Háskólanum,
Rauða krossinum og öðrum
sem reka spilakassa og virðast
ekkert síður háðir rekstrinum
en spilafíklarnir.
Alls voru tekjur af spila-
kössum rúmir 12,2 milljarðar
króna árið 2018. Hagnaðurinn
það ár var rúmlega 1,9 millj-
arðar og fékk Háskólinn 1,1
milljarð af því.
Það sem er sláandi við þær
tölur er hvað lágt hlutfall
veltunnar fer til starfseminn-
ar sem spilakassarnir eiga
að fjármagna. Hjá flestum
góðgerðarfélögum er allt kapp
lagt á að nýta söfnunarfé sem
best; gæta þess að sem mest
renni til málstaðarins og
minnst til rekstrarins. Ef hlut-
fall rekstrarkostnaðar fer mik-
ið yfir 20 af hundraði getur
það fælt fólk frá því að gefa. Í
spilakössunum snýst hlutfallið
á haus. Starfsemin, sem spila-
kössunum er ætlað að styrkja,
fær ekki einu sinni 20 prósent
af veltunni. Bróðurparturinn
fer í að reka kassana og borga
leyfishöfum.
Þeir sem reka kassana hljóta
að spyrja sig hvort málstað-
urinn sé þess virði. Þeir mega
líka spyrja sig hvort ekki sé
rétt að verða við jólaákalli
Samtaka áhugafólks um
spilafíkn.
Starfsemin, sem
spilakössunum er
ætlað að styrkja,
fær ekki einu
sinni 20 prósent
af veltunni}