Morgunblaðið - Sunnudagur - 02.10.2022, Side 6

VETTVANGUR
6 MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 2.10. 2022
Hólshraun 3 · 220Hafnarfjörður · Símar: 555-1810, 565-1810 · Netfang: veislulist@veislulist.is · www.veislulist.is
Skútan
Sjá verð og verðdæmi
á heimasíðu okkar
www.veislulist.is
Fagnaðir
Næst þegar þið þurfið pinnamat, smurt brauð eða tertur
fyrir útskriftina eða annan mannfagnað, hafðu þá
samband og fáðu tilboð í sal okkar og veitingarnar þínar.
PINNAMATUR
Veislur eru
okkar list!
Bjóðum uppá fjölda tegundapinnamats og tapasrétta
Pinna- og tapasréttir
eru afgreiddir á
einnota fötum,
klárt fyrir veisluborðið.
Þ
eim fækkar í heiminum sem
fengu á eigin skinni að
reyna hörmungar heims-
styrjaldanna tveggja sem mörkuðu
fyrri hluta síðustu aldar. Þrátt fyrir
margvíslegar hörmungar, köld stríð
og heit, þá ber flestum saman um
að tímabilið frá miðri síðustu öld sé
líklega hið friðsælasta í veraldar-
sögunni. Þar ræður mestu sú for-
sjálni sem helstu leiðtogar heims
höfðu um skipan heimsmála eftir
að síðari heimsstyrjöld lauk, eftir
hið mesta og hryllilegasta blóðbað
sem á mannkyninu hafði dunið.
Þessi langi tími án allsherjarstríðs
á heimsvísu er mikil blessun. Henni
fylgir þó sá ókostur að ákveðin
værukærð getur grafið um sig, því
það er sannarlega undantekning en
ekki regla í veraldarsögunni að svo
stór hluti mannkyns búi bæði við
frið og umtalsverð persónuleg rétt-
indi. Þessir örfáu áratugir eru líka
þeir sem hafa skilað mestum og
hröðustum lífskjarabótum fyrir al-
menning alls staðar í heiminum. Sú
veröld sem við höfum búið við und-
anfarna áratugi er því afrakstur
einstaklega farsællar skipunar al-
þjóðamála.
Bjartsýni um loforð friðar
Upphafsorð sáttmála Sameinuðu
þjóðanna bera hinum bitru minn-
ingum heimsstyrjaldanna glöggt
vitni, en einnig bjartsýni um það
loforð sem felst í friði. Þar segir
um tilgang þessarar merkilegu
stofnunar: „Vér,
hinar Sameinuðu
þjóðir, stað-
ráðnar í að
bjarga komandi
kynslóðum undan
hörmungum
ófriðar, sem
tvisvar á ævi vorri hefur leitt
ósegjanlegar þjáningar yfir mann-
kynið, að staðfesta að nýju trú á
grundvallarréttindi manna, virð-
ingu þeirra og gildi, jafnrétti karla
og kvenna og allra þjóða, hvort
sem stórar eru eða smáar, að
skapa skilyrði fyrir því, að hægt sé
að halda uppi réttlæti og virðingu
fyrir skyldum þeim, er af samn-
ingum leiðir og öðrum heimildum
þjóðaréttar, að stuðla að fé-
lagslegum framförum og bættum
lífskjörum án frelsisskerðingar og
ætlum í þessu skyni að sýna um-
burðarlyndi og lifa saman í friði,
svo sem góðum nágrönnum sæmir,
að sameina mátt vorn til að varð-
veita heimsfrið og öryggi, að
tryggja það með samþykkt
grundvallarreglna og skipulags-
stofnun, að vopnavaldi skuli eigi
beita, nema í þágu sameiginlegra
hagsmuna, og að starfrækja al-
þjóðaskipulag til eflingar efnahags-
legum og félagslegum framförum
allra þjóða, höfum við orðið ásáttar
um að sameina krafta okkar til að
ná þessu markmiði.“
Þau grundvallarsjónarmið sem
þarna eru sett fram tel ég að lang-
flestir Íslendingar geti tekið heils
hugar undir og líklega erum við
flest sammála um að veröld sem
stendur undir þessum háleitu
markmiðum sé mannkyninu öllu til
heilla. Þessi orð eru því jafnsönn
nú eins og þau voru þá. Fyrir okk-
ur Íslendinga eiga þau jafnvel enn
betur við í ljósi þess að lýðveldið
Ísland er nánast jafnaldri Samein-
uðu þjóðanna og tilvist okkar sem
sjálfstæðs, fullvalda lýðveldis er
vitaskuld nátengt þeirri heimsmynd
sem Sameinuðu þjóðirnar standa
vörð um.
Þess vegna er mikilvægt að hafa
hugfast að þátttaka okkar á jafn-
réttisgrunni á vettvangi rúmlega
200 ríkja Sameinuðu þjóðanna er
líklega ein mest afgerandi birting-
armynd þess að þrátt fyrir smæð
og herleysi þá er Ísland ríki meðal
annarra ríkja. Í því felast ríkulegir
kostir, en einnig skyldur og ábyrgð
sem okkur ber að taka alvarlega.
Ísland mun ekki
skorast undan
Í ræðu minni á allsherjarþinginu í
New York fyrir rúmri viku minnt-
ist ég á þá skemmtilegu staðreynd
að fundarhamarinn sem þingforseti
beitir er gjöf frá Íslandi. Ég lét
þess getið að þótt fundarhamar sé
ekki vopn sem hægt er að beita í
átökum þá felst í honum vald sem
jafnvel áhrifamestu konum og
mönnum heims er ætlað að lúta á
hinu sameiginlega þingi þjóðanna. Í
enskumælandi löndum fer svo
gjarnan saman notkun fundarham-
ars og upphrópunin „order“ – fund-
arstjóranum er ætlað að koma
reglu á framgang umræðunnar.
Þegar kemur að samskiptum milli
ríkja og þjóða eftir síðari heims-
styrjöldina þá er það einmitt þessi
reglufesta sem hefur tryggt bæði
smáum og
stórum ríkjum
tilverurétt sinn.
Landvinn-
ingastríð Rúss-
lands gegn
Úkraínu er
hryllilegt og
grafalvarlegt brot á þessari heims-
mynd. Ísland mun því ekki skorast
undan því að leggja sín lóð á vog-
arskálarnar gegn þeim yfirgangi og
ofbeldi sem Rússar standa fyrir.
Veröld, þar sem ríki lúta ekki
sameiginlegum reglum, er ekki álit-
legur kostur fyrir venjulegt og frið-
elskandi fólk, hvort sem það býr í
ríkjum sem ráða yfir miklum
vopnamætti eða eru fórnarlömb
árásarhneigðar annarra. Heimur,
þar sem eyðileggingarmáttur vopna
ræður örlögum manna og ríkja, er
á allan hátt verri en sá þar sem
sköpunarkrafturinn ræður úrslitum
um velsæld og hamingju almenn-
ings. Til þess að sköpunarkraft-
urinn eigi möguleika á að leysast
úr læðingi þarf réttlátur friður að
ríkja og haldast. Sjálfstætt og full-
valda Ísland tekur því skýra af-
stöðu með því að lögum og reglum
verði komið yfir þá sem rjúfa þann
frið.
Það er þess virði að berjast fyrir
því að sú veröld umliðinna áratuga,
sem hefur fært heiminum svo mik-
inn frið og farsæld, verði áfram sú
sem við bjóðum börnunum okkar
upp á, en verði ekki ljúfsár minn-
ing um veröld sem var.
Sköpunarmáttur
friðar
Úr ólíkum
áttum
Þórdís Kolbrún R.
Gylfadóttir
thordiskolbrun@althingi.is
’
Sjálfstætt og fullvalda
Ísland tekur því skýra
afstöðu með því að lögum
og reglum verði komið yf-
ir þá sem rjúfa þann frið.
Kjarnakljúfurinn Olkiluoto 3 er nú komin á fullt skrið
í Finnlandi eftir miklar tafir. Samnefnt kjarnorkuver
er nú helsta raforkuver Evrópu, samkvæmt upplýs-
ingum frá TVO, sem rekur verið, og þriðji öflugasti
rafmagnsframleiðandi heims.
Í Finnlandi eru miklar vonir bundnar við að þessi
viðbót hjálpi þeim að komast í gegnum hremmingar
vetrarins í orkumálum.
Olkiluoto framleiðir nú 40% þess rafmagns, sem
framleitt er í Finnlandi. Kljúfarnir OL1 og OL2 fram-
leiða 21% og OL3 í kringum 19%. Kjarnakljúfurinn var
gangsettur í mars, 12 árum á eftir áætlun.
AFP/Martti Kainulainen
Stærsti kjarnakljúfur Evrópu á fulla ferð