Morgunblaðið - Sunnudagur - 02.10.2022, Blaðsíða 10

VIÐTAL
10 MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 2.10. 2022
heiðra sína upprunamenningu. Það er hægt
að vera hvort tveggja; stoltur Kanadamaður
og íslenskur,“ segir hún.
„Ég skoðaði allt út frá bókmenntum, en bók-
menntir hafa gegnt svo stóru hlutverki hjá
þessu samfélagi í Kanada,“ segir Daisy og
nefnir orð sem hafa lifað með fólkinu og lifa
jafnvel enn.
„Amma og afi! Góða nótt. En þau breyttu
svolítið góðan dag í góðan morgun. Svo segja
þau orðin vínarterta og skáld. Þessi orð lifa
áfram.“
Fólk byrjaði oft að gráta
„Þegar ég lauk við doktorsritgerðina fór ég
aðra leið í bókmenntarannsóknum, en svo
skemmtilega vildi til að upp kom tækifæri til
að vera með í stóru rannsóknarverkefni um ís-
lensku í Vesturheimi og samspil máls og
menningar í þessu samhengi. Við fórum í
rannsóknarferð árið 2014 og tókum alls konar
viðtöl við fólk af íslenskum ættum, ekki ein-
göngu í Kanada heldur líka í Norður-Dakóta.
Þetta var svo skemmtilegt! Það var verið að
rannsaka fólk sem ólst upp við íslensku og tal-
aði jafnvel íslensku, en ég var að skoða menn-
inguna frekar en tungumálið og gat því talað
við alla, ekki bara þá sem töluðu smá íslensku.
Ég skal segja þér að þetta er þessu fólki svo
rosalega mikið mál og dýrmætt að fólk byrjaði
oft bara að gráta. Ég spurði þau af hverju það
skipti þau svona miklu máli að vera af íslensk-
um ættum. Oft svöruðu þau að þau ættu svo
rosalega góðar minningar af ömmu og afa, og
stundum mömmu og pabba. Þau nefndu að Ís-
lendingar væru svo barngóðir og þar væri svo
mikil ást. Það voru svo sterkar minningar. Þau
fengu í raun í arf þessa ást á íslenskri menn-
ingu,“ segir Daisy.
„Þetta hafði mikil áhrif á mig. Ég hafði
skoðað og stúderað þessar bókmenntir en
þarna í fyrsta sinn fann ég virkilega inni í mér
hvað þetta var fólki mikið hjartans mál,“ segir
hún og segist hafa orðið hissa á því hversu
djúpt þessi íslenska arfleifð risti í sálir þessara
Kanadamanna.
„Kona þarna sagði afa sinn hafa sagt við sig:
„Þó að þú missir allt í lífinu, þá týnirðu aldrei
því að vera Íslendingur.“ Þetta var svo mik-
ilvægt fyrir hana, að vera af íslenskum upp-
runa, allt hitt voru bara hlutir og peningar,“
segir hún.
„Fjölskyldubönd eru sterk á Íslandi og þau
eru það líka hjá þessu fólki,“ segir Daisy og
segir verkefni sem kallast Snorraverkefni afar
vinsælt, en þá koma hingað ungmenni sem
kynnast landi og þjóð og tengjast sínum skyld-
mennum hér.
„Þessir krakkar eru kannski einn áttundi ís-
lenskir en velja að skoða þessa arfleifð frekar
en kannski sínar ensku ættir. Einn sagði við
mig: „Það er leiðinlegt að vera af enskum ætt-
um, það er ekkert spennandi,““ segir hún og
hlær.
Draumurinn var að setjast hér að
Daisy hefur að vonum farið á árlegu Íslend-
ingahátíðina í Gimli í Winnipeg, Íslendinga-
daginn, en hann var einmitt haldinn nú í sumar
í 133. sinn.
„Þetta er hátíð sem byrjaði sem einn dagur
en er nú heil helgi; okkar verslunarmanna-
helgi. Þar er mjög skemmtileg blanda af ís-
lenskum og kanadískum hefðum. Fjallkonan
er þar og er sú hefð mjög sterk. Svo er þar
skrúðganga sem er meira kanadísk. En það
var Anne Brydon mannfræðingur sem skrifaði
um að hinn raunverulegi Íslendingadagur ætti
sér stað á bak við tjöldin þegar fólk hittist og
deilir æskuminningum sínum og sögum. Það
er ekki aðgengilegt öðrum; það er fyrir Íslend-
ingana,“ segir Daisy og segir Winnipeg afar
fjölmenningarlega borg og er Íslendingadag-
urinn sóttur af fleirum en þeim sem af íslensk-
um ættum eru.
Daisy bjó í Winnipeg alls í um sjö ár, fyrst
þegar hún skrifaði meistara- og doktors-
ritgerðir en síðar kenndi hún í fimm ár við ís-
lenskudeildina í háskólanum þar.
„Það voru ekki margir nemendur, ekki fleiri
en tíu, og ekki allir af íslenskum uppruna.
Þetta var mjög skemmtilegt,“ segir Daisy og
fór hún þaðan til London og kenndi íslensku
við UCL-háskólann.
„Þar var staða sem kölluð var Halldór Lax-
ness-staðan en þarna var íslenska kennd til
BA-náms. Þarna kenndi ég í tólf ár,“ segir
Daisy og hefur því kennt íslensku hálfa ævina
eða svo, en hingað flutti hún árið 2011. Hér á
landi hefur hún kennt íslensku sem annað
tungumál við Háskóla Íslands sem aðjúnkt síð-
an 2013, en fyrsta vinnan hennar var að kenna
íslensku hjá Mími.
„Ég ákvað loksins að láta af því verða að
flytja hingað fyrir fullt og allt. Það var alltaf
draumurinn. Ég sagði upp starfinu í London
og flutti hingað án þess að hafa neitt starf. Ég
ákvað bara að vera eins og ekta Íslendingur og
segja: „Þetta reddast!““ segir hún og hlær.
„Í gegnum árin hef ég eignast góða vini hér
og á þessa frábæru fjölskyldu. Ég mætti hing-
að með nokkrar ferðatöskur og maðurinn minn
kom seinna með gáminn. Hann vinnur nú í
hugbúnaðardeild Marels. Hann er frá Kanada
en ekki af íslenskum ættum,“ segir hún og
hlær.
Messíasarduld og hámhorf
Hvað fannst honum um að flytja til Íslands?
„Ég var náttúrlega með Ísland vel á heil-
anum þegar við kynntumst þannig að hann
vissi það strax. Það var svolítið þannig: „Ef þú
vilt mig þarftu að taka Ísland með. Við komum
sem pakki,““ segir hún og skellihlær.
„Honum fannst þetta voða spennandi og var
alveg til í að kynnast öðrum löndum og menn-
ingu og hér hefur honum verið tekið vel.“
Er eitthvað í íslenskunni sem þér finnst enn
erfitt?
„Að beygja rétt!“ segir hún og hlær.
„Það er ennþá erfitt að vera alltaf að hugsa
um að beygja rétt. Þær eru það erfiðasta við
íslensku. Og kannski líka að skrifa formlega á
íslensku, eins og fræðigreinar. Ég læt alltaf
lesa yfir og fæ þær gjarnan til baka allar rauð-
ar. Og ég sem hélt ég væri með allt á hreinu,“
segir hún og hlær.
„En það er þannig með hvaða tungumál sem
maður lærir, maður er aldrei búinn að læra
allt. En ég elska íslensku og mér finnst allt svo
skemmtilegt og áhugavert og ég vil alltaf læra
meira,“ segir hún og segist enn vera að læra
ný orð.
„Ég lærði um daginn orðið messíasarduld.
Og orðið hámhorf. Að hámhorfa.“
Glatað að byrja á ensku
Finnst þér Íslendingar ekki nógu duglegir að
tala íslensku við útlendinga?
„Það er ekki mín reynsla en þá verð ég líka
að taka það skýrt fram að þegar ég var á því
stigi að ég þurfti mest á því að halda að fólk
talaði íslensku við mig, þá var Ísland allt
annað en núna. Fólk á Húsavík talaði ís-
lensku við mig, enda var þetta lítill bær og
fólk vissi hver ég var og að ég væri þarna til
að læra íslensku. En ég heyri það hjá mann-
inum mínum og nemendum mínum að það er
rosa mikið vandamál að fá Íslendinga til að
tala íslensku þegar þeir heyra hreim,“ segir
hún.
„Það eina sem ég hef rekið mig á er að
þegar fólk sér nafnið mitt þá byrjar það
stundum fyrst að tala ensku,“ segir hún og
segir samfélagið orðið miklu flóknara en það
var áður.
„Kannski þurfum við að venja okkur á að
byrja alltaf á að tala íslensku við alla. Eitt sem
ég þoli ekki þegar ég fer á kaffihús er að þjón-
ustufólk segir strax: „English please!“ Þótt
það tali ekki íslensku getur það að minnsta
kosti lært að segja góðan daginn, kaffi og takk.
Í það minnsta! Það er algjörlega glatað að
byrja á „English please!““
Orðið grýlukerti svo rómantískt
Nú er rúmur áratugur síðan Daisy flutti til
landsins og nýtur hún sín vel hér við íslensku-
kennsluna. Eiginlega veit hún fátt skemmti-
legra!
„Ég kenni fólki frá ýmsum löndum. Sumir
eru skiptinemar en aðrir búa hér og vilja
læra að tala rétt. Það eru rosalega margir;
allt frá hundrað til hundrað og fimmtíu nem-
endur á fyrsta ári, en ég kenni aðallega tal-
þjálfun í litlum hópum. Þetta er æðislegt og
mikil forréttindi að fá að vinna við þetta. Það
er svo gaman að vinna við að kenna fólki
þetta frábæra tungumál og ég reyni að smita
frá mér áhuganum. Það er mýta að íslenska
sé svo miklu erfiðari en önnur tungumál og
að það sé ómögulegt að læra hana; það er alls
ekki satt. Það þarf ekki alltaf að hamast á
málfræðinni heldur er líka hægt að leggja
áherslu á hvað sé skemmtilegt við íslensku.
Það eru svo mörg skemmtileg orð í íslensku.
Við vorum einmitt að ræða það í morgun þeg-
ar einhver spurði hvaða orð væri notað yfir
þann sem talar mjög mikið. Ég sagði orðið
vera málglaður og þeim fannst það alveg frá-
bært orð!“
Áttu þér uppáhaldsorð í íslensku?
„Þau eru mörg. Ég man eftir einu sem mér
finnst svo æðislegt: grýlukerti. Mér finnst
það svo rómantískt; grýla með kerti! Ég sá
strax fyrir mér heilan þjóðsagnaheim. Svona
orð eru svo skemmtileg. Og svo eru mörg frá-
bær orðatiltæki, eins og að vera eins og álfur
út úr hól.“
Ég er bara íslensk
Kaffið er orðið kalt í bollunum og kominn tími
til að slá botninn í samtalið. Síðasta spurningin
er eftir.
Er eitthvað við Íslendinga sem fer í taug-
arnar á þér?
„Agaleysi og skipulagsleysi. En ég reyni að
læra af því. Stundum þegar ég fer til Hollands
og einhver vill skipuleggja eitthvað með
þriggja mánaða fyrirvara eða meir segi ég
bara: „Eigum við ekki bara að slaka aðeins
á?““ segir hún og segir reyndar Íslendinga
hafa marga kosti umfram aðrar þjóðir. Hún
nefnir samkennd, góðmennsku og sjálfs-
traust.
„Ég vildi stundum að ég hefði þetta sjálfs-
traust sem margir hér hafa. Þið eruð alveg
ágæt og meira að segja svo ágæt að ég vil
bara vera hérna. Ég er íslenskur ríkisborg-
ari og mjög stolt af því. Holland viðurkennir
ekki tvöfalt ríkisfang þannig að ég er í raun
ekki lengur Hollendingur. Ég er bara ís-
lensk.“
’
Kona þarna sagði afa sinn hafa sagt við sig: „Þó að
þú missir allt í lífinu, þá týnirðu aldrei því að vera
Íslendingur.“ Þetta var svo mikilvægt fyrir hana að vera af
íslenskum uppruna, allt hitt voru bara hlutir og peningar.
„Kannski þurfum við að venja okkur á að byrja
alltaf á að tala íslensku við alla. Eitt sem ég þoli
ekki þegar ég fer á kaffihús er að þjónustufólk
segir strax: „English please!““ segir Daisy.
Morgunblaðið/Ásdís