AVS. Arkitektúr verktækni skipulag - 01.12.1993, Blaðsíða 61

Hús í landslagi.
af vind og sviptu hann rammleika sínum, auk þess sem
votviðri háði þeim lítið.
Formið hefur tilgang í þessu tilfelli. Ekki aðeins sem
augnayndi og tákn um léttleika tilverunnar heldur er það
tákn um samræðulist mannsins við náttúruna. Barist er af
hörku um yfirráð og það að halda mætti sínum en án
árangurs, h vorugt þeirra hefur betur! Maðurinn og náttúran
verða að koma sér niður á málamiðlun til þess að geta
unnið saman. En að mörgu leyti er málamiðlun ekki
fullnægjandi. Hvað varð um hugsjónina? Eða var hún
aldrei til?
Mikilvægt gildi húsagerðar á rætur sínar að rekja til
hugsjónarinnar. Hugsjónar um umbreytingar í þjóð-
félaginu. Húsagerð getur fullvel stuðlað að framþróun
þjóðfélagsins og vakið fólk upp til meðvitundar um
umhverfi sitt og form. Form og samsetning þeirra hefur
áhrif á fólk. Það upplifir umhverfi sitt á margbreytilegan
hátt eftir því hvernig það er hannað. Hugsun verður að
liggja að baki hverjum verknaði. Sem dæmi má nefna tvo
þjóðarleiðtoga sem lögðu sig mikið fram við að gefa rétta
ímynd um viðhorf sín til arkitektúrs og annarra listforma,
þá Adolf Hitler og Benito Mussolini. Hitler útrýmdi því
sem kallaðist nútíma list og arkitektúr og lokaði fyrir alla
þvílíka starfsemi á sinni stjómartíð. Þess í stað beindi hann
augum sínum að þjóðernisvitund manna og stuðlaði að
afturkalli til fortíðarinnar. Hann reisti byggingar mótaðar
af hinum klassíska stíl sem áttu að yfirfæra hans eigin
túlkun og yfirbragð og tákna vald og veldi. Mussolini,
aftur á móti, valdi sér leið sem lá bæði um fortíð og framtíð
þjóðarinnar. Byggingar sem risu í hans tíð áttu að sameina
þessa tvo þætti og skapa nýja list, sem yrði kennd við
Fasismann. En ný list varð það að vera. Húsagerð og aðrar
listgreinar áttu að túlka breytingar og endurnýjun á gamla
þjóðfélaginu.
Með þessum tilvitnunum er ég ekki að beina athyglinni að
stjómmálaskoðunum þessara einræðisherra. Ég er frekar
að leggja áherslu á mátt húsagerðar þegar hugsjónin liggur
að baki. Þó húsagerð sé vopn mannsins og tæki gegn
náttúrunni og veðrabrigðum hennar þá er gildi hennar
mikilvægara en það að fólk geti látið sig engu varða svip
umhverfis síns. Augað þyrstir ekki einungis í fegurð og
fágun hluta heldur verður formið að innihalda einhvern
kjarna sem gefur því gildi og njótandanum traust - hugur
mannsins leitar jafnvægis sem arkitektar, með aðstoð
annarra hagsmunahópa, fá því aðeins áorkað ef um samspil
ofangreindra þátta er að ræða.
Til er orðtæki sem segir: lífið er leikur. Hér getur það
einnig átt við þegar haft er að leiðarljósi að leikur þroskar
hugann. Leikur krefst athygli og tilfinninga því annars
missir hann kraft sinn. Vel væri að húsagerð vitnaði í þessi
atriði. Með því að upplifa umhverfið verður maðurinn
meðvitaðri um eigin tilgang. ■
59