Helgarpósturinn - 18.07.1980, Blaðsíða 2

Helgarpósturinn - 18.07.1980, Blaðsíða 2
Föstudagur 18. júií 1980 Halrj^rpn^fiJrínn. Pappirsfrumskógur nútima samffélagsins t daglegu Hfi sinu þurfa islensk- , ir borgarar meira eöa minna ao skipta við kerfiO, þ.e. stofnanir á borö vift tryggingakerfi6, banka- kerfiO og dómskerfiO svo eitthvao sé nefnt. Þessum samskiptum fylgja gjarnan miklar bréfa- skriftir, útfylling eyOublaOa og hiaup á milli skrifstofa. Mörgum hefur ofboOiO þessi skriffinnska sem sffellt færist f vöxt og býsnast þá gjarnan yfir kerfinu, bákninu eOa skrifræOinu, allt eftir þvi hvaOa nöfnum þeir vilja nefna þaO. Dr. Ólafur Ragnar Grlmsson er sennilega manna fróOastur um skrifræOiO svokallaOa, bæOi hvaO varOar fræOilega þekkingu og svo hefur hann haft nokkur kynni af isiensku skrifræOi af eigin raun sem stjórnmála- og alþingismaO- ur. „Skrifræöi hefur veriö notaö sem þýöing á erlenda oröinu Bureaucracy sem einnig hefur veriO nefnt regluveldi á Islensku", sagöi ölafur Ragnar þegar Helgarpósturinn lagOi fyrir hann þá spurningu hvaö viö væri átt me6 skrifræöi. „Þessar tvær þýöingar, skrif- ræOi eöa regluveldi gefa nokkra ábendingu um merkingu hugtaks- ins. Skrifræöi vfsar til þess aö stór hluti ákvarOanatöku fer fram I formi mikillar pappirsvinnu, hver skrifstofuhöllin á fætur ann- arri ris upp sem tákn um nútima- stjórnsýslu og framleiösluhætti. Regluveldi visar hins vegar til þeirra einkenna að binda æ stærri hluta ákvarOanatöku viO ákveOn- ar reglur og form sem fyrirfram eru ákveönar, þannig aö persónu- legt mat slarfsmanna, hvort sem þaO eru embættismenn eOa starfsmenn I fyrirtækjum ráOi sl- fellt minna og minna um gang mála, heldur fari allt fram eftir fyrirfram ákveönu kerfi. Einnig má segja aö oröiö „kerfi", hafi I daglegu tali fengiO svipaOa merk- ingu og Bureaucracy á erlendum tungum. Meö kerfi eiga menn þá viO hinar margbrotnu þjóöstofn- anir sem almenningur þarf aO leita til og stendur oft hjálpar- vana gagnvart. Skrifræöi sagOi Ölafur Ragnar vera bæOi gamalt og nýtt fyrir- bæri, sem ætti rætur aO rekja til embættiskerfis konunga og keis- ara á fyrri öldum. Þjóökerfi Mandarfnanna I Kina mætti taka sem sögulegt dæmi um skrifræOi og kaþólsku kirkjuna. En fyrst og fremst væri skrifræOiO afsprengi iönvæOingar og stjórnsýslu- byltingar á Vesturlöndum á sfO- ustu hundraO til tvö hundruö árum. Kemur í veg fyrir að per- sónulegir hieypidómar starfsmanna ráði ferðinni „SkrifræOi er mjög flókið fyrir- bæri, fullt af alls konar þversögn- um og er til I mismunandi mynd- um", sagöi Ólafur Ragnar enn fremur. „Þýski félagsfræöingur- inn Max Weber sem er einn af brautryöjendunum I rannsóknum á skrifræöi setti fram lýsingu á hreinræktuöu skrifræöi, sem meOal annars felst I þvi aO sam- skipti starfsmanna innan stofn- ananna og viÓ þá sem til þeirra leita eru.i mjög föstum skorOum. Abyrgöinni er skipt eftir ákveön- um reglum og valdsvið hvers og eins er itarlega skilgreint. Framabrautir starfsmanna eru ákveOnar eftir hæfni og I heild er starfiO aOgreint frá starfsmann- inum ef svo má orOa þaö, þ.e.a.s. að persónulegt mat, hleypidómar eöa óskhyggja starfsmannsins á ekki að hafa nein áhrif á á- kvarOanatöku, heldur eingöngu lögmál kerfisins eins og þaO er skilgreint. Sumir hafa sagt aO þetta verbi aO teljast til kosta skrifræOisins. Að þaO séu reglurn- ar sem eigi aO ráOa en ekki geöþóttaákvaröanir starfs- manna. Þetta hafi í för meO sér aö allir eigi aO vera jafnir gagnvart stofnununum, bæöi jafnir til vegs og áhrifa innan stofnananna og eins eigi hver og einn sem leitar til þeirra aö fá sams konar þjón- ustu. Þess vegna eigi regluveldiö eöa skrifræöiö aö draga úr alls konar kllkustarfsemi og koma I veg fyrir aö veriö sé aö hygla mönnum vegna persónulegra sambanda". Menn kunna misjafnlega vel á kerfið Ein islensk stofnun sem mjög skýrt lýtur lögmálum regluveldis eöa skrifræöis er Tryggingastofn- un Rlkisins. Guörún Helgadóttir alþingismaöur vann lengi viö þá stofnun og Helgarpósturinn sneri sér til hennar og spuröi hana álits á skrifræöinu og þvl hvort allir sem á náöir kerfisins leituOu hefOu þar jafna möguleika. „Vitanlega er skrifræöi nauOsyn- legtþar sem um er aö ræöa fram- kvæmd á lögum landsins", sagöi GuOrún. „Og vitaskuld eiga allir aö hljóta sömu meöferö fyrir lög- unum. Hitt er annaO mál aö ég er sannfærOum þaö aö þaö er langt I frá aö allir hljóti sömu meöferö i þessu kerfi, þrátt fyrir allt skrif- ræöi. Fyrst og fremst vegna þess aö fólk kann misjafnlega vel á kerfiO. Þess vegna er öll upp- lýsingastarfsemi nauOsynleg til þess aö kerfiö virki eins og þvi er ætlaö aö gera. Þaö þyrf ti aö byrja á aö upplýsa fólk strax I bernsku um réttindi þess og skyldur". Að nota aðstöðu sína, sér og sinum til framdráttar „Ég hef séö alltof mikiö af fólki sem kerfiö hefur hreinlega nlöst á," hélt GuOrún áfram. „Fólki sem er hent út á kaldan klaka meö svariO „Þaö er ekki hér", á bakinu og veit ekkert hvert það á aO snúa sér. Þetta gerist ekki vegna galla I kerfinu heldur vegna hugsunarleysis starfs- fólksins. Ég varö fyrir þvl I mlnu starfi aO til mln leitaOi fólk sem var hrætt. Sem hafOi búist viö aö hitta fyrir hrokagikk sem sæti þarna og passaOi aO þaO fengi sem allra minnsta fyrirgreiOslu. Og þaO segir sina sögu um á- standiO. Opinberir starfsmenn veröa aö gera sér grein fyrir aö þeir eru þjónar fólksins I landinu. ÞaO eru til starfsmenn I kerfinu sem ættu ekkertaO vera þar. Fólk sem notar a&stöOu sina, sér og sinum pótentátum til framdrátt- ar. En þaö er aö vlsu undantekn- ing fremur en regla". „Mér finnst þaö vel hugsanlegt aö reka skrifræöiskerfi á manneskjulegan hátt", sagOi Guörún aö lokum, „hvort þaö

x

Helgarpósturinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Helgarpósturinn
https://timarit.is/publication/47

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.