Helgarpósturinn - 20.02.1986, Blaðsíða 31

Á æfingu í kjallara
Hlaðvarpans: Michael
Scott leikstjóri, Viðar
Eggertsson leikari og
„Ellan" sjálf, Anna
Kristín Þórarinsdóttir.
Pútnahús opnad
í Reykjavík
Egg leikhúsið frumsýnir í Hlaðvarpanum
í. ^ Jplj PiySwf! IvaI i
, JwM ^
Egg leikhúsið, sem er að sjálf-
sögðu Viðar Eggertsson, frumsýnir
3. mars leikritið Ellu eftir Herbert
Acternbush. Sýningar uerða í Kjall-
araleikhúsinu í Hlaðvarpanum að
Vesturgötu 3, en þar voru Reykjavík-
ursögur Ástu Sigurðardóttur sýndar.
Við náðum í Viðar Eggertsson
þarsem hann var að reyta fiðurfé á
æfingu og átti von á einum sex lif-
andi hænum, sem eiga að leika í
sýningunni. Minnugir Bruna BB,
gjörningasveitar, spurðum við hvort
hænan væri lifandi. — Nei, svaraði
Viðar og hló við. — Hún er stein-
dauð. Og eftir að hafa reytt hana sýð
ég hana á sviðinu, en þarf þó sem
betur fer ekki að éta hana.
— Leikstjórinn er íri og heitir
Michael Scott. Ég kynntist honum
þegar ég fór með Selfyssingana
mína til Írlands að sýna Þið munið
hann Jörund. Hann var leikhússtjóri
og leikstjóri í Dublin og hafði m.a.
sett upp Rauðhóla Ransý. Hann hef-
ur verið stjórnandi leiklistarhátiðar-
innar í Dublin þó ungur sé að árum
— rétt 28 ára. Frábær leikstjóri, en
hér getur hann aðeins verið fjórar
vikur og við verðum að gera allt á
þeim tíma.
Kristín Anna Þórarinsdóttir leikur
auk mín í þessari sýningu, en hún
hefur ekki leikið mikið undanfarin
ár. Hún leikur Ellu, sem er fullorðin
kona er býr í hænsnastíu í kjallara
hjá systur sinni. Sýningarstaðurinn
hæfir því verkinu vel; kjallari í húsi
sem konur eiga. Hluti kjallarans
verður gerður að hænsnahúsi — þá
er maður semsagt búinn að opna
pútnahús í Reykjavík, segir Viðar og
hlær. — Annars er hænsnahús í
Laugardalnum, bætir hann við, og
þar verða prímadonnurnar okkar
geymdar milli sýninga. Leikritið
fjallar um þessa konu, Ellu, sem lík-
lega er ein niðurlægðasta persóna
leikbókmenntanna. í hænsnahús-
inu er ungur maður, að öllum líkind-
um sonur hennar, hvort sem hann
er nú lífs eða liðinn, í hugarheimi
hennar eða raunverulegur. Hann
tekur á sig gervi Ellu og segir sögu
hennar í fyrstu persónu. Á meðan
situr hún og horfir á sjónvarp og lífs-
hlaupið rifjast upp. Þarna í hænsna-
stíunni hefur hún það sem þarf til
heimilishalds og sonurinn vinnur
þau verk: eldar, þvær og straujar.
Það er farið fram og aftur í tíman-
um og textinn því mjög erfiður við-
fangs. Þorgeir Þorgeirsson þýddi
verkið og þetta er fantaþýðing hjá
honum. Hann sagði við mig eftir að
hafa lokið við þýðinguna: Yfirleitt
kann ég kafla og kafla úr þýðingun-
um mínum, en úr þessum texta
kann ég ekki orð. Hvernig ætlarðu
að fara að læra þetta?
Sýningin tekur um tvo tíma og
ungi maðurinn, sem ég leik, talar
stanslaust. Móðirin situr og fylgist
með sjónvarpinu og maður finnur
sterklega fyrir nærveru hennar. Ef
að vel tekst til ættu áhorfendur
stundum að hætta að horfa á mig og
horfa á hana og heyra textann því
það er hún sem er að upplifa það líf-
ið sem lýst er. Það á að myndast
mikil spenna milli þeirra, því stund-
um segir hann það sem hún vill ekki
hugsa.
Þetta verður mjög óhugnanleg
sýning því þetta er mjög óhugnan-
legt verk. Áheyrendur koma oft í
leikhús til að hlæja að persónunum,
en hér ættu þeir að hlæja að sjálfum
sér. Maður nýtur þess ekki að vera
smart og fínn þegar maður sér þetta
leikrit heldur segir maður frekar:
Guð minn almáttugur, hvað er ég að
gera.
Húsnæðið hæfir verkinu, eins og
ég sagði áðan. Hefði ég sett þetta
upp í fínu leikhúsi hefði þurft að
smiða mikla sviðsmynd. Guðjón
Ketilsson gerir þá leikmynd sem er
innan vírnetsins, og Gerla gerir bún-
ingana.
Áhorfandinn á að fá það á tilfinn-
inguna að þetta fólk búi þarna.
Hann haf i bara villst niðrí kjallarann
þeirra þar sem þessu hrikalega lífi
hefur verið lifað. Rekist á þetta
skúmaskot í Reykjavík, sem alltaf
hefur verið til en hann bara ekki
komið auga á.
MYNDLIST
List í nútíöarlok
í iistverkum Birgis Andréssonar, á sýningu
hans í Nýlistasafninu, kemur fram einn þátt-
ur listar samtímans sem lifir sín nútímalok,
og hann er viss dulhyggja sem er natúralismi
eða vísindahyggja. En það var natúralisminn
í sinni upphaflegu mynd.
Undrageimur himinveldisins háa er hér
ekki innblásinn logi, flúraður stjörnuhiminn,
í stíl Van Goghs, eða hinn innri heimur færð-
ur út í geiminn, í stíl Vilhjálms. Hér er flúrið
fært að sínum ógnvekjandi hreina kjarna:
Nokkrar hvítar slettur eru á svörtum fleti.
Þetta er geimurinn á vetrarnótt. Hann er
sjálfur líklega án ljóðs, en hann vekur ljóðið
í þeim sem á horfir. Það er að segja, ef í
áhþrfandanum felst þá nokkur ljóðræn taug.
Á bak við myndina er ógurlegur hljómur.
Hann er í efni því sem málað er á: málmplöt-
unum sem geta dunið eins og þrumugnýr. I
þeim leynist geimhljóðið málmkennt og
skært. Með þessu móti tengir listamaðurinn
efnið, innihaldið og dulhyggjuna: ómælið
allt.
Hinn hreini nútíðarlokastíll er í þessum
anda. Hann er sprottinn upp úr smálistar-
kenningum frá sjötta áratugnum og snauðu
listinni, sem spratt af smálistarkenningunum
og rann oft saman við smálistina. Báðar
stefnurnar voru andóf gegn geometrísku list-
inni.
Óður Birgis Andréssonar til geimsins er til-
einkaður stjörnufræðingnum Tycho Brahe,
sem er koparstunginn á boðskortinu. Hinn
koparstungni stjörnufræðingur á sér hlið-
stæðu í „stjörnumerkjunum" sem eru fyrir
ofan stjörnusvið myndanna, færð í efni:
mótavír sem líkist loðnum strikum í teikn-
ingu.
Að sjá hið stóra í hinu smáa var galdur
smámyndlistarinnar, en hér á sýningunni er
þessu snúið við:
Við sjáum hið smáa i vídd geimsins.
Það sem við sjáum fyrir ofan „brot af
geimnum" eru hins vegar að því er virðist
splunkuný stjörnumerki. Þau sem Tycho
Brahe dreymdi kannski um. Þetta eru
stjörnumerki óskhyggjunnar, draumsins, list-
arinnar; hið hlutkennda efni sem fæðist af
andanum. Og það er hlutverk listarinnar að
skapa eitthvað úr engu. Það sama er að segja
um vísindin, þessa tvo auðugu eðlisþætti
mannsins sem eiga kannski ekki lengur sam-
leið, nema á dulrænan hátt.
Sýning þessi, í sínu leikræna og lúmska
eðli, nálgast það að ná því að vera ekkert.
Litlar slettur á svörtum fleti, hvað er það?
Sýning Birgis Andrés-
sonar er óður til
geimsins og tileink-
uð stjörnufræðingn-
um Tycho Brahe: „I
leikrænu og lúmsku
eðli sínu nálgast sýn-
ing þessi það að vera
ekkert," segir Guð-
bergur Bergsson m.a.
umfjöllun sinni.
eftir Guðberg Bergsson
kynni einhver að spyrja í löngun sinni til að
fá svör við stærstu en um leið fáránlegustu
spurningu lífsins. Hér er þessari spurningu
ekki svarað með náttúrulegri eftirlíkingu af
stjörnukorti, heldur eru stjörnulíkin, að
hætti listarinnar, aðeins „tákn“ þeirrar
myndar sem þau eru af. Ekki myndin sjálf.
Vegna þess að það er ekki hægt að mála
geiminn með öðrum hætti en þeim sem felst
í „táknrænni eftirlíkingu af geimnum".
Þetta á raunar við um alla list. Mynd af
fjalli er aðeins táknræn líking þess, þótt við
köllum málverkið Mynd af Baulu í Borgar-
firði. Og sama gildir þótt myndin sé máluð í
þeim stíl sem við kennum við háraunsæi. Að-
eins hluturinn sjálfur er hann sjálfur og ekk-
ert getur komið í staðinn fyrir hann sem
„raunverulegur hlutur". Einmitt af þessum
sökum er raunsæið svo máttvana og getu-
laust í verkum sínum og nálgast oft hreina
geðveiki og það sem er óraunsæjast af öllu.
Birgi Andréssyni dettur því ekki í hug að
mála „raunsæja mynd og eftirlíkingu geims-
ins“. Þetta er ekki heldur heimurinn og him-
ingeimurinn í sinni réttu mynd, heldur heim-
ur og himingeimur Birgis Andréssonar.
Því til sönnunar er það hvernig hann heng-
ir upp verk sín.
Ef hann væri í raun og veru að reyna að
gera það sem er ógerlegt, en vildi nálgast
geiminn í sinni „réttu rnynd" sem við þekkj-
um ekki enn og munum aldrei þekkja, þá
hefði hann einfaldlega hengt verk sín upp í
loft sýningarsalarins en ekki á vegginn.
Geimurinn er í geimnum en geimurinn í
mér er annar, sagði dulhugsuðurinn.
HELGARPÓSTURINN 31