Morgunblaðið - 11.04.1968, Blaðsíða 6

Morgunblaðið - 11.04.1968, Blaðsíða 6
MORGUNBLAÐIÐ, FIMMTUDAGUR 11. APRÍL 1968 EFTIR MAGNÚS FINNSSON Allar grcinarnar, er birtast í þessu páskablaði, byggjast á frásögn- um Morgunblaðsins af merknm atburð- um, og talaS er við menn, er komu við sögu og- segja þeir frá viðhorfi sinu til atburðanna í ljósi þess tíma, sem liðinn er. Þessi grein, er hér fer á eftir fjallar um mjög sérstæðan at- burð. Hann gerðist við bæjardyr Reyk- vikinga, en vegna þess ástands, er rikti i alþjóðamálum, var hans eigi getið í neinu dagblaðanna. Styrjöld geisaði og atburðurinn geymdur og graf- inn með þögn, enda farið með hann ; sem hernaðarleyndarmál. j Nótt eina í janúarmánuði árið 1945 geisaði aftakaveður í Reykjavík. Reyk- víkingar gengu snemma til náða þetta kvöld og sömuleiðis gerði sögumaður | okkar, Einar Sigurðsson, skipstjóri á I Aðalbjörgu RE—5. Hann hafði þó ekki | sofið lengi, er síminn hringdi. f sím- i anum var Nelson höfuðsmaður í brezka hernum og hann bað Einar um að klæð- ast sem skjótast og koma til höfuð- stöðva brezka hersins, sem voru um borð í skipinu Baldri í Reykjavíkur- höfn. Hann sagðist ekki geta skýrt hon- ; um frá ástæðunni um síma, en bað hann aðeins hafa hraðann á. * Einar tjáði okkur nú fyrir skömmu, að er síminn hringdi hefði klukkan liklegast verið um 01. Hann hraðaði sér niður að höfn, og er hann kom þangað var honum tjáð, að kanadiskur tundur- \ spillir um 3000 lestir að stærð hefði f strandað í Viðey og vegna brims hefði ¦ ekki verið unnt að bjarga áhöfninni 213 manns. Bretarnir báðu því Einar um að athuga aðstæður og síðan freista þess að bjarga mönnunum í land. Hann lofaði að gera sitt bezta, enda karl í krapinu, sem lét sér ekki allt fyrir brjósti brenna. Hann var þá 37 ára gamall. Einar Sigurðsson, skipstjóri á Aðal- björgu var fyrstur íslenzkra sjómanna til að bjóða Bretum aðstoð sína hér við land í stríðinu. Öll stríðsárin hafði hann haldið uppi ferðum milli Reykja- víkur og Hvítaness í Hvalfirði og þrátt fyrir mislynd veður og válynd, féll aldrei úr ein einasta ferð hjá honum. Það var því ekki að undra, þótt Bret- arnir kölluðu á Einar þessa nótt, svo mikils trausts hafði hann aflað sér með- al þeirra. *~ Tundurspillirinn, sem veltist um í flæðarmálinu í Viðey, þennan óveðurs- morgun í janúar var eins og áður er sagt kanadiskur. Hann var tiltölulega nýuppgerður, tveggja reykháfa skip, sem hafði háð ýmsan hildarleik á Atl- antshafi. Skipið hét Skeena, og var hlaðið djúpsprengjum. Var það nýkom- ið úr leiðangri, hafði verið á kaf- bátaveiðum og lá fyrir akkeri á ytri höfninni, er það slitnaði upp og rak á land í Viðey. Strandstaðurinn var svo til sá sami og Kutter Ingvar strandaði á hinn 6. apríl 1906. SC—42 hélt skipalest ein mikil, er verið hafði á leið til Murmansk árið áður. Yfirumsjón með vörnum þessarar skipalestar hafði tundurspillirinn Skeena. Lest þessi mun vera sú, er einna verst varð úti, allra skipalesta á stríðsárunum og er þá mikið sagt. -"» Af 65 skipum komu aðeins 49 til baka — eitt þeirra var Skeena, sem átti eftir að bera beinin á ytri höfninni í Reykjavík um það bil ári síðar. Og nú gefum við sögumanni okkar, Einari Sigurðssyni, orðið: ít*a£r <^&te/ae^*~\e\ tJfáecemeCtee-td--áte/ ¦s^te^é^»emm»m»mmiehmimmi&m<^0t^mmit /1/íO /ZTX _. m * .» s7sT~~ /P> m sf. _, K /^/3 - . tV&'i. (Smtíxtg /rAœteeu* ^^^o«^^I%Í«^w^^^^^^<wkW<j^^wí^ œtÁÁe&t/? /uoee/ &¦ <6es*vn* cTLc'TteH***/'// K^€&rrvOe*s ^ty/á^ ^Öc*ú6 *dUv4de€?n/*-y£ ./O . •/ 4r> .< /3 . m _ _. S77> _• /7i Sl//S~- * •Vte' ¦//&€**& Jbt4**mU& y?/in/?MÆ/éy'w&t^-Jfes<^t0*sJ&^fí&Ais esZÓneH'ceAAé' %sTle*riJe4S *?/Ú2ít4/^f€r.i<// Úfa&t/x*-ne/' /ste/y> etut%ott\/e/^0ét/ */*z& (&*&/ mmm*ffmw\%mtm&Æmia& *&***£&/ ~!4t*t/*s^n/* •S&sjeeáó $46 **n/&e/ *%nM/ *y*et*#>/'&Lz/^etym/ í- 4%e/ts/ove. &tetm£ ^4fa<Ugm£ty*£mM' e2Zme>u*^^~Me*~<deA/ o/^e/ éítsed ÉÍæletám/^McsÚfa&tíefá 4r tÆenéámAf (uvnex*/ J&aceAdMort/. Skrautrítað heiðursskjal Einars Sigurðssonar, þar sem hann er útnefndur MBE (Member of the British Empire). LEYNILEG BJÚRGUN ÍVIÐEY " Einar Sigurðsson bjargaði 198 manns og var gerður að MBE tyrir viðvikið — Ég var búinn að sigla mikið fyrir Bretana, allt frá stríðsbyrjun. Ég hafði nokkurs konar áætlun í HvítaHes í Hvalfirði og fór á milli með skipstjóra, sem komið höfðu til viðtals við flota- stjórnina í Reykjavík. Ég réðst til Breta, vegna þess að skipshöfn mín, sem verið hafði hjá mér um mðrg ár fór á togarana. Þá var miklu meira upp úr sér að hafa á togurunum, vegna þess að í boði var svo mikil áhættu- þóknun, sem í daglegu tali gekk undir nafninu hræðslupeningar. — Þú hefur kunnað vel við þig í þjónustu Breta? . — Já, þetta voru öðlingspiltar, segir Einar og verður hugsi um stund — en oft gekk ég fram af þeim. Eitt sinn átti ég að flytja Nelson höfuðsmann, upp í Hvalfjörð, en þangað var að jafnaði 2ja klukkustunda sigling. Ég sagðist ekki fara vegna norðan roks, og spurðu þeir mig þá, hvort ég væri latur. Ég sagði það ekki vera, en mig langaði ekki til þess að drepa mig, veðrið væri vitlaust. En fyrir umtal- anir þeirra ákvað ég þó að freista þess að koma Nelson og hans mönnum upp í Hvítanes. Þeir sögðust þá hringja upp í Hvalfjörð og láta opna kafbáta- girðinguna eftir um tvær klukkustund- ir, en ég mótmælti, og sagðist ekki verða þar upp frá, fyrr en eftir fjórar klukkustundir og það stóð heima. Eft- ir þetta atvik var ég kallaður fyrir aðmírálinn og spurður um það, hvaðan ég hefði veðurfregnir og fréttir af roki, en ég svaraði bara, að ég hefði það og sæi á loftinu eins og satt var. Eftir þetta fóru þeir alltaf að mínum ráðum. Þeir voru yfirleitt ekkert hrifn- ir af því að ferðast í litlum skipum eins qg Aðalbjörgu. Hreyfingar hennar voru allt öðru vísi og skipstjórar á stórum tundurspillum áttu það til að verða sjóveikir um borð hjá mér, en eftir þessa ferð sögðu þeir við mig: „Ef þú segir, að það sé ófært, Aðalbjörg — en það kölluðu þeir mig alltaf — þá er ófært". — Og svo er það um eittleytið óveð- ursnóttina, sem hringt er til þín? — Já. Það eina sem þeir sögðu var að skip væri strandað og þeir þyrftu á aðstoð minni að halda. Ég spurði, hvar þetta strandaða skip væri og var mér þá sagt að ekki væri unnt að skýra mér frá því um síma — hér væri um hernaðarleyndarmál að ræða. — Ég beið ekki boðanna, heldur fór þegar í stað niður í „sea transport", sem var þar sem Sparisjóður Útvegs- bankans er nú. Þar fékk ég að vita að strandstaðurinn var í Viðey, norð- anmegin í endanum og hélt ég þá taf- arlaust út í Baldur. — Hver var Baldur? — Baldur var tveggja strompa dall- ur, er lá undir kolakrananum. Hann hefur líklega verið um 10.000 tonn og þar héldu Bretarnir oft og iðulega dans- leiki og skemmtanir. Ég efast hins veg- ar um það að nokkur vél hafi verið í skipinu, en það er önnur saga. Nú en þegar við komum út í Bald- ur, fæ ég skipun frá Morrison höfuðs- manni um að ég eigi að fara á Aðal- björgu og bjarga áhöfninni af Skeena. Var þegar hafizt handa við að búa sig til fararinnar og um borð til okkar var komið línubyssu og einnig var með sér- stakur byssumaður, er skjóta átti lín- unni um borð í tundurspillinn. Frekar erfiðlega gekk að finna tund- urspillinn, vegna blindhríðar og vitl- aus veðurs, en loks tókst það. Við gát- um ekkert aðhafzt og snerum því við og lögðumst aftur utan á Baldur. — Nú, en ekki hafa Bretarnir viljað sætta sig við þessi málalok og 213 manns í bráðri lífshættu. — Nei, en nú var slegið upp eins konar ráðstefnu um borð í Baldri og man ég, að töluverðs uggs gætti á þess- um fundi, vegna djúpsprengjanna um borð í Skeena. Rætt var um það að brimið gæti komið af stað sprengingu, því að skipið lét illa í flæðarmálinu. Að Iokum var fallizt á að reyna land- töku í Viðey á innrásarpramma og bjarga mönnunum í land í eyna. Bretarnir fengu innrásarprammann lánaðan hjá Bandaríkjamönnum og var hann með tveimur 250 hestafla vélum, en pramminn var mannaður Englending um, að öðru leyti en því að tveir Amer- ikanar stjórnuðu prammanum. Alls fóru í þennan björgunarleiðangur 16 manns, en að auki var allur útbúnaður, línu- byssur og kaðlar, björgunarvesti o. s.frv. — Og svo leggið þið í bann? — Já. Yfirmaður minn meðal Bret- anna var Tate, liðsforingi, sem ég kall- aði alltaf Teit. Áður en við lögðum af stað spurði ég Teit, hvort loftskeyta- maður væri um borð. Það var ekki og var hann því sóttur, því að ég vildi hafa hann með. Þótti bezt að vera við öllu búinn. Ég vildi lenda við bryggjuna í Við- ey, en það var ekki við það komandi, þar eð þá yrði of langt að bera björg- unartækin eftir endilangri eynni. Var því ákveðið að reyna lendingu í sand- víkinni austantil í eynni, í skjóli við útsynninginn. — Ferðin í eyna hefur gengið vel? — Já, það gerði hún, þrátt fyrir vonzku veður og við pukruðumst þetta \ ¦&& íí*-8_-JP Skeena, þar sem hann liggur á Gelgjutanga. Búið er að rífa af honum aftari reykháfinn, en það varð að gera, er hann var þéttur og fluttur af strandstað.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.