Morgunblaðið - 03.09.1968, Blaðsíða 17

Morgunblaðið - 03.09.1968, Blaðsíða 17
MORGUNBLAÐIÐ, ÞRIÐJUDAGUR 3. SEPT. 1968 17 SÝNDU OG SEGDU ÖLLUM HEIMI „Þeir vita ekki enn hvar viö erum" 3. grein Magnúsar Sigurðssonar blaða manns frá Prag Á LEIÐ minni niður að hótel- inu höfðu hvarvetna blasað við mér vegsuinmerki þess, sem gerzt hafði. Öll húa í grennd við útvarpgbygginguna voru þakin örum eftir byasukúlur. Víða mlátti sjá brotnar rúður eða það sem enn furðulegra var, rúður með mörgum kúlu- götum, sem engu að síður stóðu á sínum stað, án þess að í þeim ssei'st nokkur brestur. Svo mik- ill er krafturinn á byssukúlun- um, að þær fara í gegnum gler, án þeas að skilja þar annað eftir sig en lítið gat. Rétt fyrir ofan Wenseslas- strætið stóð sporvagn, mikið akemmdur og rétt við hann log- aði enn í hrúgu aif sflcrani, sem einlhivern tímann virtist hafa verið bíll. f sömu mund og ég gekk inn a Wenseslasstrætið, brunaði inn á það úr gagnstæðri átt röð af skriðdrekum. 9á, gem var fyrst ur, bar einkennisnúmerið 023. Þetta númer kom mér í fyrstu undarlega fyrir sjónir og það rann upp fyrir mér hvers vegna. Þetta sama númer hafði ég séð vikuna áður á öðrum rússneskum skriðdreka en við talsvert aðrar kringumstæður. í Prag-Smydhow, borgarhluta niorðan Moldár, stendur tígu- legur á stalli skriðdreki með einkennisnúmerinu 23. Þetta er fyrsti rússneski skriðdrekinn, sem sótti inn í Prag vorið 1945. Öll áhöfnin fórst, er gkriðdrek- inn var eyðilagður í bardaga. Síðar var gert við skriðdrekann og honum komið fyrir uppi á meira en mannlhæðarh'áum steinpalli, þar sem hann stend ur gljiáifægður sem minnismerki um frelsun Prag undan oki Hitl res-Þýzkalands. í steinpallinn er greipt málmplata með nöfn um þeirra Rússa, sem fórust með skriðdrekanum. Nú sótti annar skriðdreki með þessu sama númeri inn í Prag einnig í því skyni að „frelsa" borgina. Þetta var kaldhæðnisleg tilviljun, enda sýndu viðbrögð mannf jöldans á strætinu, hvað hver hugsaði, er skriðdrekinn brunaði fram. Blístur og hróp yfirgnæfðu allt annað: Fasisty! Fasisty! Gesta- po! Gestapo! Þegar ég kom að hóteli mínu spurði ég, um leið og ég gekk inn úr dyrunum, konu, sem starfaði þar: — Hvað tekur nú við? Hún reyndi að svara, en gat það ekki fyrir ekka. Loks grúfði hún andlitið í höndum sér. Vissulega hefði ég betur látið óspurt, en viðbrögð kon- unnar sögðu meira en nokkurt svar. Á gangstéttinni andspænis hóteldyrunum, sem voru opn- ar, sá ég hvar tékkneskur kunn ingi minn stóð og veifaði til min að koma til sín. Hann talaði ágætlega ensku og þegar ég gekk til hans, benti hann mér á röð af skriðdrek- um og öðrum hervögnum, sem stóðu neðar í götunni og sagði: Líttu á þetta. — Hvað er að gerast þarna, spurði ég. — Vonandi eru þeir ekki komnir til þess að heim- sækja okkur hér á hótelinu. — Nei, ekki enn, svaraðl hann. Þú veizt, að þarna er ritstjórnarbygging blaðsins Mlada Fronta (þýðir náhast „Æskulýðisfylkingin"). Nú eru þeir að leggja undir sig bygg- ingar blaðsins og loka þeim. Þannig fara þeir með öll blöð in hvert af öðru, þegar þeir hafa fundið hvar þau eru til Shúsa. Snemma í morgun var ég sjálfur áhorfandi að, er þeir tóku ritstjórnarskrifstofur Rude Pravo (Málgagn kommúnista- flokka Tékkóslóvakíu). Þetta er alveg eins og þegar nazist- ar komu 15. marz 1939. Ég varð einnig áhorfandi að því þá, hvernig þeir fóru að. Það tók þá talsverðan fcíma að finna helztu byggingarnar í borginni. Eins er það með Rússana nú. Ég spurði hann að því, hvað hann héldi, að orðið hefði um blaðamennina. — Þeir eru horfnir. Vonandi hefur þeim öllum tekizt að feverfa undir jörðina. Rétt áð- an hitti ég einn af blaðamönn um Literarni Listy. Hann sagði mér frá því, að þar væru þeir alveg að ljúka við blað sitt og vonuðust til þess að geta horf- ið burt, áður en Rússar tækju hús á þeim. Þeir væru samt ákveðnir í að koma blaði sínu út í dag, hverju sem tautaði. (Literarny Listy, sem var vikublað, hetfur átt verulegan þátt í þeirri frelsishreyfingu, sem farið hefur um Tékkósló- vakíu á þessu ári. Það var mál gagn rithöfundasambands lands hin blöðín. Ég hef heyrt, að Rude Pravo muni verða gefið út nieð leynd þegar á morgun. Ég gekk inn -til þess að fá mér eitthvað að borða. Af og til fóru þungir rússneskir skrið drekar framhjá, inni fyrir mtáti heyra í úbvarpstæki, en sendinga^- frá leynilegum út- varpsstóðvum voru þegar byrj- aðar löngu fyrr þá um daginn. Hvað eftir annað mátti heyra nöfnín Ludvik Svoboda og Al- una og steig í lyftuna upp á ritstjórnarskrifstofuna. Aldrei hef ég séð blaða- mennsku ganga jafn hratt fyr- ir sig og þarna uppi. Fólk gekk ekki. Þurfti það að bregða sér frá ritvél sinni þá hljóp það, konur jafnt sem karlar. Ég fann, að ég var ekki velkom- inn gestur, því að allir voru svo önnuim kafnir, að þeir máttu ekki vera að því að líta upp frá störfum sínum. Ég gekk Frá fyrsta degi hernámsins. Æskufólk veifar fána Tékkóslóvakí hernáminu er mótmælt. ins. Sjálfur hafði ég komið á ritstjórnarbyggingu blaðsins við Moldá daginn áður og spjallað þar við blaðamenn vegna greinar, sem ég hugðist skrifa um þetta merka viku- blað). 9á tékkneski leit fast á mig og sagði: — En taktu eftir þvi, að enda þótt Rússar loki öll- um blöðum, þá munu þau ekki hætta að koma út. Þeir hjá Literarni Listy hafa þegar gert ráðstafanir til þess að gefa blað sitt út með leynd. Eina er með Kussar tóku ritstjórnarskrifstofur allra blaða í Prag á sitt vald á fyrsta degi hernámsins. Þessi mynd sýnir rússneska skriðdreka fyrir framan ritstjórnarbyggiii gu blaðsins Svobodné Siovo, sem sést tii hægri á myndinni. — Greinarhöfundur tók báðar þessar myndir. exander Dubcek nefnd. Skyndilega rauf þulurinn út- sendingu sína á tékknesku og ný rödd sagði á þýzku: Ríkisstjórn Tékkóslóvakíu og kommúnistaflokkur Tékkósló- vakíu skora á alla kommúnista flokka heims að veita sér stuðn ing. Hér er engin gagnbylting Innrás herliðs 5 rikja Varsjár- bandalagsins í landi okkar er því algjörlega ástœðulaus og getur aðeins orðið andstæðing- um sósíalismans að liði. Við heitum á alla kommúnista- flokka heims sem og öll fram- tfarasinnuð samtök verkalýðls um allan heim að beita áhrif- um sínum í því skyni, að allur innrásarherinn verði fluttur brott frá Tékkóslávakíu þegar í stað. Eftir að ég hafði borðað, gekk ég rakleiðis til ritstjórnarskrif- stofu Svobotné Slovo, sem var blað Sósíalistaflokks Tékkósló vakíu, en það var sérstakur flokkur innan svonefndrar Þjóðarfylkingar. Á Wenseslas- stræti ríkti mikil spenna. Vöru bifreiðar þéttskipaðar ungu fólki óku fram og aftur um strætið. Fáni Tékkóslóvakíu var hvarvetna á lofti og þeg- ar skriðdrekar og aðrir her- vagnar Rússa fóru um strætið, hieyrðust hvarvetna blístur og hróp: Fasisty! Okupanty! Gesta po! Ofarlega i strætinu fyrir ut- an seðlabanka Tékkóslóvakíu stóð röð af skriðdrekum og fyr ir utan rifetjórnarskrifistofur Prace, blaðs verkalýðissam- bandsins, sáust einnig margir skriðdrekar. Ég þóttist því sann færður um, að Rússar væru þegar búnir að hertaka ritst.iórn arskrifstofur Svobotné Slovo sem einnig standa við Vensesl- asstræti. Svo var hins vegar ekki. Ég gekk inn í bygging- u og heldur á skiltum, Jiar sem samt beint inn í herbergi blaða manns, sem ég var orðinn vel kunnugur. Hann tók mér alúð- lega, en raunamæddur svipur hans duldist ekki. — Nú vitum við, hverjir eru vinir okkar hér eystra, sagði hann beizkur í bragði. — Aldrei hefði mig órað fyrir því, að til þessa gæti komið. Eg er hræddur um, að við höf- um verið of bjartsýn. Hann hélt áfram og sagði: — Gali- inn er sá, að Bandaríkjamenn og Rússar eru búnir að skipta heiminum á milli sín og gera hvað sem þeim sýnist á sínu yfirráðasvæði. ' Ég bað hann um að gefa mér nýjustu upplýsingar um astand ið. Hann sagði, að þess væri ekki þörf. Ég þyrfti ekki anin- að en að líta út um gluggann til þess að komast að raun um, hvað væri að gerast. Rússar og hinar innrásarþjóðiirnar allar héldu áfram hernámi sínu og engin gæti hreyft rönd við því. — Veiztu, sagði hann, að vestur við Ulm í Vestur-Þýzka landi, dveljast öflugar banda- rískar herdeildir í herbúðum. Það hefði ekki verið lengra eða erfiðara að senda þessar her- deildir til Tékkóslóvakíu en þær, sem hingað eru komnar. En það er eins og ég segi, Rúss- ar og Bandaríkjamenn eru búnir að skipta heiminum á milli sín. Ég spurði hann að því, hvern ig á því stæði, að verið væri enn að gefa út blað hans. A strætinu beint á móti stæðu rússneskir skriðdrekar þegar fyrir framan Prace. Hvenær sem væri gætu rússneskir her- menn komið og hertekið rlt- stjórnarskrifstofurnar á blaði hans. Framhald a bls. 20

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.