Morgunblaðið - 11.02.1972, Page 13

MOR/GUNBLAÐIÐ, FÖSTUDAGUR 11. KEBRÚAR 1972
13
.,4
eíttániuim og samvjniimn.nj vi£
Robbims vanð <táH sonigOeKkur'inn
^On Tíie Town" íOoittiur í cles-
eímiber 1944. Þ»að má því seigja,
eð Benusitieiiin 3ét aö sér kveða
«vo mim iniuinaðd í tónJfiisitBrláíiii'a,
þeigar hann foaíði leragið
áSteyim.
Nœstu árin voru svifnuð.
Hann stjómaiði hveirri hiljóm-
siviMitirmfi á íætur annarri oig
tónverlkfiin etneyimidu úr penna
hanjs. Áður en hairn náði þrí-
taiigisaidri var íarið að sikrifa
uim hanin sem fyrsta mfiMilimenin
íð í batndarisikiu tónilfiis'tBtrlfiifi.
seun borfið viæri og baimtfiæitt S
Bandarikj uraum.
KVÆNTIST í KJÓL-
FÖTUM KOUSSEYITSKYS
Um siviipað iieyti kviærjtisit
Bemstein unigri leikkoniu írk
Suður Ameríku, Fifiiciiu Monte-
ategre, seon jatfntframit vax «311-
■gó'Sur pfianóteikari. Hún hatfði
mtmið hjá Oaudio Amau og
það var efinmitt í veiztra hjá
honium, sem þau FeQicia og Le-
©nard Bemstein lcynntust. Þau
opmbeiruðu itrúlofun sína en
sfkömmu sáðar steit Felicía sam-
toandi þeirra, sannfærð wn, að
þan væru því ekki viðtoúin að
gianga í hjónaband. Hún er ka-
þóisfk og iteit hjónabandið mjög
aHvarlegum augum.
Hún fór að tfást við teikstarf-
semá, lék nokkrum sinnum í
sjóiwarpi með seemitegum ár-
angrL Fimm ár liðu og þau hitt
ust sjaldan, en einhverju sinni
á Mijámleikiaferð í Israel varð
Bemstein svo einmana, að
hann skrifaði Feliciu og bað
lum endurstoðun á sambands-
sðirtiunum. Þau giftu sig í Bost-
pn skðramu efttr heimtomu
hans, við hátiðlega arthöfn, þar
Rdm Bemstein ktoddist kjólföt.
wn af kennaranum 'stoum
.gamia, Koussevitsky. Það gerði
hann einungis fyrir ekkju Ko-
ussevitskys, en fötin voru allt-
of víð og skórnir alltof þröng-
6r, svo að giftingarathöfnin
varð honum hretot ekki
áhvggjuJaus.
IVlioia héirt áfram að fást við
leikstarfsemi öðru hverju eftir
*ð hún giifrtiist, en mestur tími
hennar eftir þetta fór í að
sánna stoum Bemstein og þrem
«r börnum þeirra hjóna. Hún
Siefur staðið dyggan vörð um
heimMsiEf þeirra og komið i
veg fyrir það eftir mætti, að
sviðsljósið næði inn fynr
ramma þess. Hún hefur að sijáltf
sögðu hatft mörgu að sinna sem
eáigintona svo frægs mamns
með öilu því tilhaldi, sem
sfláku getur fylgt, samkvæmis-
Jláfi og ferðalögum. En jafn-
fnamt hefur hún unnið talsvent
«ð áhugamálum stoum, leákið
Öðru hverju og tesið upp, mál-
«ð IfitiiLsháttar og á sáðard árum
hefur hún varið miklum tíma
og fé til starfa fyrir samtök, er
stuðHa að aðstoð við refsifaniga.
VAKTI AHUGA OG
UMRÆÐUR
Árið 1958 varð Leonard
Bemstein aðalsitjórnandi Fii-
hanmoniusimfónáuhljómsveirtar-
innar í New York. Hljóm-
sveitin var þá i mikilli lægð,
bseði taíknitega og að þvi er
laut að eínisvali. Það þótti
hefldur tiibreytinigariaust og
ieáðimlegt og hljómteikar voru
æ verr sótttr. Leonard Bern-
stiein gerbreytti þessu á ör-
skömmum tíma. Hann setti
htjómsvedrtin ni há marfcmið og
i stað hins handahófskennda
efnSsvals, byggði hann tónteika
þamnig upp, að þeir mynduðu
heild nokfcrir aaman, hvert til-
tefcið hljómteikatímabil varð
eins tonar tónlistarhátíð, heig-
«ð ákveðnu tónskáldi, ákveðnu
tónlistarfiormi eða hugmyndum.
Gjarnan voru fyrstu hljómteik-
amir í siikri hijómteikaröð not-
aðir tii fræðslu um þá tönlist,
er eftir færi. Hann fiutti þá
stuttan fyrirlestur, lék brot úr
vérkum, sýndi hvernig hann
æfði þau og mótaði og hvernig
þau tomu tii hiustenda íullurm
in. Fræ-gur varð hann fyrir þá
yíirlýsingu, er Glenn Gouid
spiiáði píanókonsert Brahms nr.
1 með hljómsveitinni, að hann
væri Gould ekki fyllitega sam-
mála um ýmis atriði í túlkun en
hann mundi áisamt hlgómsveit-
inn: standa vörð um þann rétt
póanióteikairBnis að teika verk-
ið eins og honum sýndiist.
Jatfnan heíur íarið mákið orð
af Bemstein sjáilffum siem páanó
leikara og hann gerði iðuiega
hvort tveg.gja í senn að stjórna
hljómsveiittoni og leika með
hennfi etaOieik.
Starí Bernsteins með hljóm-
sveitinni mæltist að vonum mis-
jaínleiga fyrír og mangir hafa
verið honum andstæðir. En
hann félklk þvi þó strax áork-
að, að mömnum hætti að vera
sama um hHjómsveittna og það,
sem bún gerðL Fólk á óllum
aldri tflykkltist á tónleika hljóm
svteitarinnar og hún varð láf-
andi atfi í samfélagtau.
Fljóttega fór Bemstein með
hljómsveittaa í hljómteikaför
ttl Bvrópu og Asíu og spilaði
þá í 29 bortgum 17 ríkja. Þá
tom hann tfil Sovétríkjanna í
fyrsta sinn, til lands feðra
sinna og hann færði Sovét-
mönnium nýjan tón, kynntí
þeim tónMist er þeir höfðu elíki
heynt, meðai anaars ný verk
etftir Igor Stravinsky, sem
einnig var rússmeskur að ætt
og uppruna. Á siðasta ári lét
Bemstein af starfi hjá hljóm-
sveitinni. Hann hefur þó stjórn
að eimistöku hljómleikum eftir
það, og í desemtoer sl. voru
haldnir hátíðarhljömleikar í
Philharmonic Hall, þar sem
hann stjórnaði hljómsveitinni í
1000. skipti.
Af öitlium tónveiricum Bem-
steins er sennilega ekkert eins
víðþekkt og söngteikurinn
West Side Story, eiitt af mörg-
um viðfangsefnum, setn hann
vainn í samvinmu við Jerome
Robbins. En hann hefur samið
margs tonar verk, söngteilki,
baMettia, simfónisk verk fyrir
píanó og hljómsveilt, kammer-
tónlLst og kvikmyndatónlist.
Síðasta verk sitt samdi hann
fyrir opnun Kennedy listamið-
stöðvarinnar í Washtagton.
Hann ikallaði verkið „Messu“
með undirtitlinum „teikhús-
verk fyrir söngvara, hljóðfæra
teikara og dansara." Það hlaut
afar misjafna dóma gagnrýn-
enda, eins og frá hefur verið
skýrt, var ýmist kaJJað snilldar
verlk eða lítilsdigtd samsuða. Um
þetta verk sdtt sagði Bemstedn
sjálfur. „Þetta verk m'tt er
ekki messa, það er teikhúsverk
um messu. Það er ekki hægt að
fiytja það í kirkju eins og
messu þó það sé mjög itrúar-
legt verk.“
Cr „inessu“ Bernsteins.
„Messa, sem ekkfi er messa - -
léikhiúsverk, sem efcki er teiik-
húsverk — sagði einhver
igagnrýnenda. QHum virtist
veitaat ertfitt að slkiipa því á sér
stakan bás. En hvorf'siem það
er snfiiMdiarvedk eða Mtíteiigld
saimsuða — framtiðta síker úr
um öriög þess, hvoirt hielldur er,
-— hiefiur það orðið tiiietfni um-
huigsunar og umæræðna þeirra,
sem hlýtt hafa. Tönverkið hafði
máfidl áhrií á þorra þeirra, enda
höfðaði það mjög ttl vandamála
og huigmynda, sem nú eru ofar
tega á bauigi í hinum vestræna
heimL
Auk óumdeilantegra hæfi-
leika og yfirburða á hinum
ýmsu svfiðum tónlfistarinnar hef
ur Leonard Bemsáein það til
stois ágætfis, að hann er maður
mjög svo glæsiOegur á veffi og
honum veitist einlkar auðvelt
að setja bugsanár stoar í lipr-
an, skiemmtitegan og skýran
búníng. Glæsiteilki hans og til-
þritf á hljómsvei'tiarpaffi hafa
heifiilað marga en einnig orðið
titetfni harðrar ga.gnrýni
þeirra, sem saka hann um
sýndarmennsku. Kunnugir
haida því fram, að sú
ásökum sé ekki réttmæt, því að
háttalag Bemsteiins sé honum
eðlfitegt ccg ftramkoma hans ein
teeg. Hún byggist algertega
á tilfinnánigu hans fyrir tónlist-
inni og fyrir mönnunum, sem
hann stjómair — hreyfingar
handa hans og iikama og svip-
brigðin í andlitd hans séu það
mál, sem hljóðfærateikararnir
hans hatfi lært að skilja. Þeir
þekkja hann og vita til hvers
hann ætlast. Markmið hans er
að korna tónfiisttaini til áheyr-
enda, sem allra flestra, og til
þess beitir hann vfissuileiga þetm
réðum, sem hamn telur ág til
þurfa. Þvi að Leonard Bern-
stein er kannsíki í eðfii sínu
fyrst og fremst kennari. Tónlist
ta er hans líf og starf o.g hann
trúir á gildi hennar fyrir mann
eskjuna. Frjáfis og hlev-pidóma-
teus reynir hann etftir megni að
flytja mannkynitau sköpunar-
verk þeirra sniffinga, sem um
aldirnar hafa lifað i heimi tón-
listar og mælt tiil komandi kyn
slóða á máli þvi, er aMir geta
skilið.
mbj. tók Biunan.
Á stjómpaUi í Ptoilharmonic Hall.
Á æfingu.
„Messa, sem ekki er messa — leikhús-
verk, sem ekki er leikhúsverk.... “
Leonard Bernstein hefur löngum
verið umdeildur