Morgunblaðið - 12.12.1972, Blaðsíða 15

MORGUNBLAÐIÐ, ÞRIÐJUDAGUR 12. DESEMBER 1972
15
svo mð. segia, enda hafði yfirvél
stjórinn A gúst Geirsson aldrei
komið nálægt svartolíu.
Lagt var úr höfn að kveldi
dags hinn 31. ágúst. Það skal
fúslega játað að talsverður
spenningnr var a.m.k. í mér.
Þetta var okkar fyrsta tilraun
og þótt niaður hafi reynt að
vega samvi^kusamlega alla hugs
anlega möguleika fræðilega fyr-
ir fram, bá er alltaf til sá mögu
leilki að í eimhverj'U haifi yfirisézt.
Því er t.d. haldið fram, að þótt
flutningaskip geti með góðum ár
angri biennt svartolíu, þá gegni
öðru máli um fiskiskip. Þau
breyta mjög oft um hraða,
stöðva vélina oft og mis-
lengi hverju sinni og álagið er
mjög brevtiiegt. Var hugsanlegt
að þetta truflaði og ylli því að
svartohubiennsla væri óæskileg
eða jafnvel skaðleg? Þótt eng-
in rök hafi verið fram borin
fyrir bví á bvem hátt þetta ylli
skaða ásamt fleiri Ukum fullyrð
ingum, cr aldrei svo að slíkt
valdi ekki einhverjum efa. Ég
vUdi umtram allt vera á staðn-
um, til að fvlgjast nákvæmlega
með öllu sem gerðist.
Tilraunin með svartolíu-
brennsiu hófst svo kl. tæpt 8 að
morgni þess 31.8. 1972. Nokkur
tími fór fyist I að stilla rennsli
og hitastig við skillvimduna svo
og önnur hitastig í kerfinu. Síð
an fóru fyrstu dagarnir í tíðar
og margvislegar mælingar og at
huganir Óhætt er að segja að
mfkið hafi verið að snúast. Þ.e.
a.s. ég gerði Utið annað en að
fylgjast með og skrifa niður
mæliárangra. Ágúst yfirvélstjóri
verði allt, sem gera þurfti og
það með ágætum. Ég lagði einn-
Sg áherziu í að ræða við undir-
véflstjórana og gefa þeiim eins
greánairgóðar uppflýsingar oig leið
beiningai um svartolíunotk-
un og mér var unnt.
öll gekk tilraunin eins og bezt
verður á kosið, Ekki varð vart
við nemn mun á gangi vélarinn
ar og ekki varð reykurinn meiri
eða sýnilegri heldur en þegar
gasoliu er brennt. Til að ganga
öruggiega úr skugga um þetta,
var, eftir nokkurra daga
keyrslu með so breytt yf-
ir í gasoliu og unnið með henni
nærri beilan dag. Engan mun
var að finna. Alls engan. Þegar
nokkrir dagar, innan við viku,
voru liðr.ir, var allt komið í
nokku -r, veginn fastar skorður.
Ýmislegt kom í ijós, sem lag-
færa þurfti, en ekkert var það
svartoliunni í sjálfu sér viðkom-
andi. Nefna má t.d. óþétt sam-
skeyti, ófullnægjandi hitamælar
(áspenritir), og litlir vartappar
o.fl. líks eðiis.
Því heíur verið haldið fram
að so-bremnsla yki óþrif og
vinnu í vélarúminu. Tengingar
og samskeyti í lokuðum kerfum
eiga og ge+a verið fullkomlega
þétt, svo óþrif í sambandi við
þau á ekki að líða. Hreinsun so-
skilvindu getur tekið um 30 mín.
og óþrif í sambandi við það verk
eru vaila umtalsverð. Hún er
hreinsuð 1 sinni í sólarhring, svo
þetta getur vaiia taflszit miki'i
aukavinna.
Ég spurði undirvélstjórana
oft og mörgum sinnum um þeirra
álit, hvort þeim fyndist vinnu-
álagið rreiia en venjulega eða
hvort beir befðu nokkra athuga
semd að gera. Svarið var alger-
lega neikvætt. Einn þeirra fór
af skipinu tveim mánuðum
seinna, trl að ljúka fjórða stigi í
skólanum. Ég spurði hann enn
hvort hann hefði ekki eitthvað
út á þetta að setja. Hann kvað
nei við Þegar ég svo sagði við
hann að hann mætti ekki segja
svona, til að samsinna eða gera
mér til hæfis, sagði hann: „Held
urðu að ég hefði verið að ráða
mig á Narfa aftur í vor, ef mér
fyndist eitthvað athugavert við
þetta."
Ferðinni lauk 14.9. og þar
með fyrsta þætti þessarar til-
naiunair með brennisl'u svartofliu í
togara, sem ég hefi tekið þátt í.
Að mínuri dómi tókst hún með
ágæfcuim og benti eindiregið til
að við værum á réttri ieið.
Það iólc mjög á gleði mína að
hafa fengið tækifæri til að kynn
ast vélstjórunum í starfi. Ég hefi
verið kennari og skólastjóri í
skóla þeirra i 26 ár og þeir hafa
því flestir verið nemendur mín-
ir. Yfirvéistjórinn Ágúst Geirs-
son útskrifast vorið 1971 og hef
ur því ekki margra ára starfs-
reynslu, er. ég segi bara það, að
ef þeir eru margir eins færir vél
stjórar og bann, þá þarf skól-
inn ekki að hafa minnimáttar-
kennd þeirra vegna. Hann var í
síðasta árganginum, sem ég út-
skrifaði Ég skrifaði því undir
vélstjóraskhteini hans fyrir
rúmu Ari. Ég væri reiðubúinn að
skrifa r.ndir að hann sé afburða
vélstjóri.
LOKAOKH
I framanskráðu hefi ég gert
að umtalsefni eirm lið í rekstri
fiskiskioa, brennsluoiíuna, og
skýrt frá á hvern hátt spara
mætti verulegar upphæðir.
Ég hefi bent á að þessu geti fylgt
nokkur ha’tta á auknu sliti og í
því sambandi auknum viðhalds-
kostnaði Hver þessi aukni við-
haldskostnaður verður eða get-
ur orðið, er mjög erfitt
að geta sér til og fer
eftir ýmsu.
Á 10 strokka vél, sem talin
er 1900 liestöfl, er sparnaðurinn
yfir 2 mil)j. krónur á ári.
Eftir 2 mán. tilraunarekstur með
svartolíu hefur ekkert komið í
ijós, sem veldur auknum við-
haldskor-tnaði. Þetta er að vísu
aðeins % úr ári og er of stuttur
timá tifl að draga ályktainiir af. Auk
þess hafa strokkar ekki verið
skoðaðir ennþá, ■ eftir að þessi
rekstur húfst. Hins vegar hafa
bullur verið skoðaðar og síður
en svo verið neitt athugavert við
þær.
Ástæða er þvi til að vera bjart
sýnn um að þessi aukni viðhalds
koslnaður verði engin ósköp, t.d.
innan við 500 þús. krónur. Jafn
vel bótt hann færi upp
í milljón, sem ég tel af og frá,
þá væri þó hagurinn 1 milljón
a.m.k. Til er orðtaikið ,,að spara
eyrinn en láta krónuna rúlla".
Það þykir ekki skynsamlegt.
Þess ei loks að geta að til-
rauwaiskipið b.v. Narfi veit-
ir ekki hagsiæðustu aðstöðu til
brennslu svartolíu. Vélar, til
dæsmis, sem snúa skiptiskrúfu
eða hafa annan búnað er veld-
ur því að þær snúast alltaf til
sömu handar og með óbreyttum
sn Cmiin gshraða, henta betur fyr-
ir svartoiíubrennslu heldur en
vélin í Narfa, sem er snarvend.
Og þó virðist tilraunin
með Nr fa ætla að gefa góða,
svo ekki sé sagt mjög góða raun.
Eins og málin standa nú tel
ég okkur fuMfæra tM að hanna
hreinsi- og hiitunarkerfin, sem
bæta barf í eldri skip, svo og
til að aðstoða og leiðbeina vél-
stjórunum við svartolíu-
brennsiu. Ég tel okkur þeg
ar hafa atlað það mikillar
reynsiu. að þessu ætti ekki að
fylgja veruleg áhætta, en hins
vegar veita góða hagnaðarvon.
Ef ekki tr farið kunnáttusam-
lega að, gæti hins vegar áhætt-
an verið allmikil.
Revkjavík nóv/des. 1972,
Guimar Rjarnason,
fyrrv skólastjóri
Vélskóia íslands.
Þegar
Bjössi
var ungur
Ný bók sem
lesendur eiga
að myndskreyta
AIX sérstæð bók sein heitir
„Afi segir frá: Þegar Bjössi var
ungur“ er komin út hjá Skarði
h.f. Á kápusíðu skýrir útgefandi
svo frá: í bók þessari segir afi
Bjössa sögn hans í sveitinni á lif-
andi og litríkan hátt . . . Hmm
dregur upp myndir af drengnum
slnum og leynir sér ekki kærleik
ur afa til drengsins. í bókinni er
engin teiknuð mynd, en það er
gert með vilja, j)ví að útgáfan
vill biðja lesendurna, börn á Ukn
reki og Bjössi, að myndskreyta
hana sjálf. Hún vill með þvi
kanna á hvað margvíslegan hátt
sama efnið getur litið út í huga
barnsins.
í bókinni eru auðar áirkir, sem
teikna má á. Auk þess eiru stóinar *
eyður, sem v-efl eru faflflraar tfl að
teiikina beint í bókina. Eiga böm
in síðan að senda myndim«r til
útgefiatnda merktar dulnefni á-
samt réttu nafni og hewniflis-
fangi í meðfytgjandi umslagi.
Eiga teiikningar að hafa borizt
útgáfumni fyrir febrúarlok 1973.
Útgáfan hefur í hyggju að
verðlauna beztu teikniinigamar og
verja till þess hagnaði af útgál-
unni og eintnig er fyrirhugað að
halda opinbera sýndngu á myind-
um sem beraist.
Björgunarafrekið við
Látrabjarg
í dag eru liðin 25 ár sidan
brezki togarinn Dhoon
strandaði undir Látrabjargi
— 12 af 15 manna áhöfn
skipsins björguðust við
ótrúlega erfiðar aðstæður
Í DAG, 12. des., eru liðin 25
ár frá því að brezki togarinn
Dhoon frá Fleetwood sfcrand-
aði undir Látrabjargi. Björg-
unarsvi it Slysavamafélags ís
iands i Rauðasandshreppi,
Braeðrabandið, bjargaði 12
mönnum af 15 manna áhöfn
togarans, við ótrúlega erfiðar
aðstæður, og stóð björgunin í
röska þrjá sólarhringa. Cra
björgun þessa gerði Óskar
Gíslason kvikmyndatökumað-
ur síðar kvikmynd á vegum
Slysavarnaféiags íslands. —
Nefnist myndin „Björgunar
afrekið við Látrabjarg“, og
hefur hún verið sýnd víða um
heim, bæði i kvikmyndahús-
iun og í sjónvarpi, og aukið
mjög hróður íslenzkra björg-
unarmanna.
STRANDADI A»
MORGNI TIL
Dhoon haíði lagt af stað frá
heimahöfn sinni, Fleetwood 5.
des. og hreppti slæmt veður
alla leið til íslands. Aðfara-
nótt 12. des. lá skipið fyrir
akkerum, en þeim. var létt
laust fyrir kl. 10 um morgun-
í inn, og skömmu síðar strand-
i aði skipið. Gátu skipverjar
i.,.i sent út neyðarskeyti, áður en
raifmagnið fór af skipinu, en
■i i staðaráflrvörðun þeirra var 6
j*: < nákvæm, og fannst strandstað
urinn ekki fyrr en síðdegis.
Reyndist skipið hafa strandað
á móts við svokallaðan Geld-
ingsskorardal, sem gengur inn
í Látrabjarg. Þar er bjargið
um 250—270 metra hátt og
staðhættir þannig að um 80
metra standberg var frá sjó
uipp að svokölluðu Flaugar-
nefi, sem er grasi gróin sylla,
óslétt og hallandi, um 80 metr
ar þar sem hún er breiðust.
B J ÖRGUN ARLEIÐ AN GUR
Að tilhlutan Slysavarnafé-
lags íslands voru geymd flug
línubjörgunartæki að Hvallátr
um. Var þegar tekið að undir-
búa björgunarleiðangur það-
an og frá næstu bæjum og
löigðu björgunawnenn af stað
út á bjargið um klukkan 5
að morgni 13. desember. Þeg-
ar á staðinn kom fóru 12 menn
á hamdvað niður á Flaugarnef
og komu sér þar fyrir, en síð-
an sigu 4 menn: Andrés Karls
son, Bjarni Sigurbjörnsson,
Hafliði Halldórsson og Þórð-
uir Jónsson í fjöru með flug-
línutækin. Leið frá sigstað að
stramdstað togarans var um.
hálfur kílómetri og yfir stór
grýtta urð að fara, en svo hag
aði tíl undir sigstaðnum að
sjór féll alveg að bjarginu við
hálffallinn sjó.
BJÖRGUNIN
Greiðlega gekk að skjóta
línu út í togarann og tók
björgun mannanna 12 ekki
mema eina klukkuistund. Sem
fyrr greinir hafði verið 15
manna áhöfn á skipinu, en
þrir höfðu drukknað um nótt
ina. Höfðust þeir við í brú
skipsins, en mennirnir sem
björguðust voru á hvalbakm
urn. Voru það skipstjóri, stýri
maður og háseti sem drukkn-
uðu.
Strax og búið var að ná
mönnunum í land var hafizt
handa við að draga þá upp á
Flaugarnefið og tókst að ná
sjö þeirra þangað upp, áður
en sjór féll að bjarginu. Hin-
ir fimm, svo og þrír björgun-
aramamnanna, urðu að hafast
við undir bjarginu um nótt-
ina, og leituðu þeir afdreps í
urð, skammt frá strandstaðn-
um, þar sem þeir töldu sér ó-
hætt fyrir sjógangi.
Skipbrotsmennimir sem náð
ust upp á Flaugarnef urðu að
hafa þar næturgisting'u, og
var þeim þar búið hvílurúm
úr mosa og sinu sem björgun
armennirmir reyttu upp.
Um nóttina gekk sjór svo
upp að þeim stað sem menn-
irnir i fjörunni höfðust við á,
að björgunarmennirnir urðu
að færa sig ofar í urðima, en
þar voru þeir í mikilli hættu
sökum hruns úr bjarginu.
Daginn eftir, 13. des. tókst
að ná öllum skiþbrotsmönn-
um á bjargbrún, en þá var
svo af þeim skipbrotsmönn-
um sem siðastir komu úr
íjöru dregið að óráðlegt þótti
að halda með þá til bæja. —
Höfðu þeir næturgistingu í
tjaldi á bjargbrúnimni og
voru þeir Andrés Karlsson og
Aðalsteinn Sveinsson þar hjá
þeim um nóttina. Morguninn
eftir voru skipbrotsmennirm-
ir sóttír og var komið með þá
Framhald á bls. 18.
Þar sem togarinn Ðhoon strandaði er Látrabjarg 250—28® m
hátt. Á miðri myndinni sést Flaugarnef, en þangað voru
skipbrotsmmnirnir fyrst dregnir, 7 þeirra höfðu þar nætur-
gistingu, en 5 dvöldust í fjörsinni nndir bjarginu nóttina eít
ir strandið, ásamt þremur björgunarmannanna. —
t'