Morgunblaðið - 19.09.1976, Blaðsíða 24

Morgunblaðið - 19.09.1976, Blaðsíða 24
24 MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 19. SEPTEMBER 1976 ftfgmtÞIofetó Útgefandi Framkvæmdastjóri Ritstjórar Ritstjórnarfulltrúi Fréttastjóri Auglýsingastjóri Ritstjórn og afgreiðsla Auglýsingar Askriftargjald 1000.00 í lausasolu 50 hf. Árvakur. Reykjavlk Haraldur Sveinsson. Matthías Johannessen, Styrmir Gunnarsson. Þorbjörn Guðmundsson. Björn Jóhannsson. Árni GarSar Kristinsson. Aðalstræti 6. slmi 101 00 Aðalstræti 6. slmi 22480 kr. á mánuði innanlands. .00 kr. eintakið. Fundum hafréttarráð- stefnunnar í New York er lokið að sinni og er ráð- gert að störfum ráðstefn- unnar verði haldið áfram næsta vor. Það sem máli skiptir fyrir okkur Islend- inga að loknum þessum áfanga í störfum ráðstefn- unnar er að sjálfsögðu það, að ekki hefur verið hróflað við þeim ákvæðum grund- vallartextans, sem okkur varða mestu, enda hefur athygli þessa fundar beinzt að öðrum atriðum og þá fyrst og fremst hafsbotnin- um. Fyrir einu ári og jafn- vel hálfu ári, þegar fyrri fundur ráðstefnunnar stóð yfir í New York, gerðu menn sér talsverðar vonir um, að störfum ráðstefn- unnar mundi miða svo mjög á þeim fundi, sem nú er nýlokið, að ekkert yrði eftir nema sérstakur fund- ur til þess að undirrita nýj- an hafréttarsáttmála. Þess- ar vonir hafa nú brugðizt og raunar kann vel að vera, að hafréttarráðstefnan eigi enn eftir að dragast mjög á langinn. Þessi þróun mála gefur tilefni til að rifja upp hvar við værum á vegi staddir í landhelgismálum, ef ekki hefði verið fylgt fram þeirri stefnu, sem bæði Morgunblaðið og Sjálf- stæðisflokkurinn tóku upp stefnu svo og Sjálfstæðis- flokkurinn, sem gerði út- færslu í 200 mflur eitt helzta baráttumál sitt í kosningunum 1974 og í samningaviðræðum um stjórnarmyndun í kjölfar þeirra kosninga. Hins veg- ar skorti mjög á skilning á nauðsyn útfærslu í 200 míl- ur sumarið 1973. Enn eru í minnum höfð þau ummæli Lúðvfks Jósepssonar þá, að við íslendingar ættum að einbeita okkur að 50 mílun- um en 200 mílurnar kæmu, þegar hafréttarráðstefnan hefði lokið störfum. Ef stefna Lúðvfks Jósepsson- ar hefði fengið að ráða sæt- um við enn uppi með 50 mílurnar einar, og kannski takmörkuð yfirráð yfir þeim. En stefna Sjálfstæðis- flokksins í landhelgismál- um varð ofan á. Fiskveiði- glapræði að bíða eftir því, að hafréttarráðstefnan lyki störfum og fyrirsjáanlegt, að þá hefði útfærsla í 200 mílur dregizt jafnvel árum saman. En nú er svo komið, að forysta íslendinga um útfærslu í 200 mílur hefur leitt til þess, að fleiri og fleiri þjóðir undirbúa nú sams konar útfærslu og á næsta ári má gera ráð fyr- ir, að fjölmargar þjóðir færi út í 200 mflur. Þetta þýðir, að 200 mílur munu í raun verða jafngildi al- þjóðalaga, þótt hafréttar- ráðstefnan hafi ekki lokið störfum. Þrátt fyrir það hljótum við Islendingar að leggja áherzlu á það af okkar hálfu, að hafréttarráð- stefnan ljúki störfum sín- um og gangi formlega frá hafréttarsáttmála. Það hlýtur að vera smáþjóðum Hafréttarráðstefnan og landhelgismálið harða baráttu fyrir sumar- ið 1973, að fært yrði út í 200 mílur hvað sem störf- um ráðstefnunnar liði. Eins og menn muna birtu nokkrir kunnir forvígis- menn í sjávarútvegi þá ávarp, þar sem hvatt var til útfærslu í 200 sjómílur. Morgunblaðið tók þegar upp stuðning við þessa lögsagan var færð út í 200 sjómílur haustið 1975, fyr- ir tæpu ári, og að loknu harðasta þorskastríði, sem við höfum lent í við Breta voru gerðir samningar í Osló, sem tryggðu í raun full yfirráð íslendinga yfir 200 mílna fiskveiðilögsögu. Það er nú alveg ljóst, að það hefði verið hið mesta í hag, að óumdeild alþjóð- leg Iög gildi í þessum efn- um, þannig að stórveldi geti ekkert tilefni búið til, til þess að beita smáþjóðir ofbeldi í sambandi við fisk- veiðilögsögumál. Þess vegna ber okkur að vinna að því, að niðurstaða f áist á hafréttarráðstefnu. En hin hægfara þróun mála á ráð- stefnunni sýnir okkur enn betur hve þýðingarmikið skref var stigið með út- færslu okkar í 200 sjómílur hinn 15. október 1976. Hvar stæðum við nú, ef það skref hefði ekki verið stig- ið? Þá væru flotar erlendra togara að veiðum allt upp að 50 sjómflum og að öllum lfkindum einnig innan 50 mflna vegna þess, að samn- ingar þeir, sem vinstri stjórnin gerði út í London haustið 1973 tryggðu ekki viðurkenningu Breta á yfirráðum Islendinga yfir 50 mílunum. Þess vegna töldu Bretar sig í fullum rétti að halda áfram veiðum hér við land eftir að þeir samningar runnu út. Samningar þeir, sem núverandi ríkisstjórn gerði í Osló fyrr í sumar voru allt annars eðlis. Með þeim samningum viðurkenndu Bretar í raun yfirráð Is- lendinga yfir 200 mílunum og lofuðu að halda ekki áfram veiðum innan þeirra eftir 1. desember n.k. nema þeir næðu samningum þar um. Með hliðsjón af ástandi fiskstofnanna er því ljóst, að það skref sem stigið var sumarið 1973 með stefnumörkun stærsta stjórnmálaflokks þjóðar- innar í 200 mílna málinu markaði þáttaskil í baráttu þjóðarinnar fyrir fullum yfirráðum yfir fiskimiðun- um og einkenndist af f ram- sýni og dirfsku, sem for- ystumenn annarra stjórn- málaflokka höfðu ekki til að bera. Rey kj aví kurbréf Laugardagur 18. september Ásgeir Magnússon Menn standa alltaf jafn furðu lostnir, þegar ungir menn í blóma lífsins, fullir af lífsþrótti og starfsgleði hverfa á braut. Þá er staldrað við og skýringa leitað. Hvað ræður örlögum manna? Lífshamingju er misskipt. Sumir öðlast hana aldrei, aðrir í ríkum mæli. Óbærileg sorg og langvar- andi þjáningar verða hlutskipti margra, en vegferð annarra er tíðindalaus. Erum við örlagavald- ar okkar sjálfra eða á æðri forsjón þar hlut að máli? Þetta er gátan, sem aldrei verður ráðin til fulls. Hvers vegna hverfa ungir menn á braut? Hvers vegna? Þessari spurningu hefur oft verið varpað fram áður og hún vaknaði enn, þegar fréttist um andlát Ásgeirs Magnússonar, for- stjóra, á blómaskeiði Hfs hans. Höfundur þessa Reykjavíkur- bréfs kynntist Ásgeiri Magnús- syni fyrir nokkrum árum á heim- ili sameiginlegs vinar. Samtal, sem stóð eina kvöldstund og langt fram á nótt, hefur jafnan sfðan orðið minnisstætt. Hér var meiri- háttar maður á ferð, glæsilegur persónuleiki. Viðhorfin allt önn- ur en búast mátti við, hvort sem var á sviði viðskipta eða stjórn- mála. Hógvær maður, víðsýnn og umburðarlyndur. Eiginleikar, sem þessi þjóð á ekki alltof mikið af, en hefur rfka þörf fyrir — ekki sízt nú um stundir. Ásgeir Magnússon var einn hinna hæfustu stjórnenda I okkar athafnalífi. Það sýndi einstök for- ysta hans fyrir Samvinnutrygg- ingum um langt árabil og forsjá hans I málefnum Bæjarútgerðar Reykjavíkur, þótt um stuttan tíma stæði. Þessi hæfni leiddi svo til þess að honum var falin for- ysta um uppbyggingu og rekstur fyrsta stóriðjufyrirtækis, sem Is- lendingar eiga meirihluta í. Frá því starfi hefur hann nú verið kvaddur og við slíkan atburð hljótum við enn að leiða hugann að lffsgátunni miklu. Traust eða tortryggni 1 samskiptum manna á milli skiptir traust mestu máli. Þegar traust víkur fyrir tortryggni er hætta á ferðum. Tortryggnin eitr- ar umhverfið. I samskiptum stjórnvalda og þegna er gagn- kvæmt traust einnig það, sem sköpum skiptir. Stjórnvöld, sem ekki njóta trausts þegnanna eru f rauninni óstarfhæf og ef þegnar fyrirgera því trausti, sem þeim er sýnt, getur það valdið slfkum von- brigðum að langan tíma taki að byggja upp á ný það samband, sem þannig hefur rofnað. Þessar hugleiðingar eru settar hér á blað í tilefni af þeim um- ræðum, sem orðið hafa að undan- förnu um bráðabirgðalög rfkis- stjórnarinnar um sjómannasamn- inga og vegna þeirrar gagnrýni, sem beint hefur verið að Matthf- asi Bjarnasyni sjávarútvegsráð- herra vegna þeirrar lagasetning- ar. Matthfas Bjarnason var hvatt- ur til þess á sl. vetri að setja fyrirvara I lög um breytingar á sjóðakerfi sjávarútvegs þess efn- is, að breytingar þessar kæmu ekki til framkvæmda fyrr en nýir kjarasamningar hefðu verið sam- þykktir í sjómannafélögunum. Sjávarútvegsráðherra hafnaði þessari leið, taldi hana mundu valda tortryggni og hann bæri fullt traust til sjómanna og sam- taka þeirra um, að staðið yrði við það, sem um hefði verið samið f sambandi við sjóðakerfisbreyting- una. Síðustu daga hefur svo rignt yfir ályktanaflóði með gagnrýni og stóryrðum í garð sjávarútvegs- ráðherra vegna þess að hann sýndi sjómannasamtökunum þetta traust. Er nú ekki ástæða til, að for- ystumenn verkalýðssamtakanna staldri við og íhugi, hvort vinnu- brögð af þessu tagi geta yfirleitt orðið nokkrum til framdráttar, þegar fram f sækir. Á miðjum valdatfma Viðreisnarstjórnarinn- ar hófst nýtt tímabil í samskipt- um ríkisstjórnar og verkalýðs- hreyfingar. 1 nóvember og desem- ber 1963 stefndi í mjög hörð átök á vinnumarkaðnum milli ríkis- stjórnar og verkalýðshreyfingar. Persónulegt samtal milli Ólafs Thors og Eðvarðs Sigurðssonar afstýrði þeim átökum. Sá atburð- ur markaði upphafið að nýjum kapftula í samskiptum verkalýðs- samtaka og stjórnvalda. Skömmu seinna lét Ólafur Thors af forsæt- isráðherraembætti og Bjarni Benediktsson tók við og átti mest- an þátt í þvf af hálfu þáverandi ríkisstjórnar að eyða tortryggni sem ríkt hafði og skapa traust, sem ekki hafði verið til staðar. Þrír forystumenn verkalýðssam- takanna áttu af þeirra hálf u mest- an þátt í að byggja þessa brú, þeir Hannibal Valdimarsson, Eðvarð Sigurðsson og Björn Jónsson. Tveir þeir síðarnefndu eru enn I forystu íslenzkrar verkalýðs- hreyfingar og verða sjálfsagt enn um langt skeið. tJr þessum jarð- vegi spratt júnísamkomulagið 1964, sem jafnan síðan hefur ver- ið vitnað til sem fyrirmyndar um gangkvæmt traust milli stjórn- valda og verkalýðshreyf ingar. Hvers vegna bráðabirgðalóg? Ástæða er til að rifja enn einu sinni upp, hvers vegna nauðsyn- legt var að setja bráðabirgðalög um sjómannasamninga. Væntan- lega er mönnum enn í fersku minni, þegar fiskiskipafloti lands- manna sigldi f höfn seint á sl. ári vegna óánægju með fiskverð. Þá létu starfandi sjómenn á fiski- skipunum í fyrsta skipti um lang- an tfma til sín heyra. Þeir kváðu upp úr um það, að hið svonefnda sjóðakerfi sjávarútvegsins væri orðið óþolandi bákn og kröfðust afnáms þess að verulegu leyti. Þetta sjóðakerfi hafði vaxið upp á örfáum árum ekki sfzt með til- komu olfusjóðsins, sem varð til er heimsmarkaðsverð á olíu hækk- aði mjög ört. Sjóðakerfið tók til sín mjög verulegan hluta af afla- verðmæti bátanna áður en til skipta kom og greiddi sfðan veru- legan hluta útgerðarkosthaðar. Eins og jafnan, þegar slfkt kerfi er sett upp skapar það margvís- legt misræmi og I þeim umræð- um, sem sjómennirnir höfðu frumkvæði um að komust af stað um sjóðakerfið kom t.d. f ljós, að skuttogararnir borguðu í raun mjög lftið fyrir olfuna, en smærfi bátar af ákveðinni stærð mjög mikið, m.ö.o. litlu bátarnir borg- uðu olíuna á skuttogarana. Þetta vildu sjómenn ekki sætta sig við og eftir að þeir höfðu vakið ræki- lega athygli á þvf hvers konar bákn sjóðakerfið var orðið tóku fleiri f sama streng og að lokum kom að því að ríkisstjórnin var tilbúin til þess að lögfesta breyt- ingar á sjóðakerfinu, sem þýddu í raun mjög verulegan niðurskurð áþvf. Með þvf að skera sjóðakerfið mjög verulega niður þ.e. minnka þann hluta af aflaverðmæti fiski- skipanna, sem gekk til sjóðanna áður en til skipta kom, var unnt að stórhækka fiskverðið til sjó-

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.