Morgunblaðið - 22.10.1976, Blaðsíða 18

Morgunblaðið - 22.10.1976, Blaðsíða 18
18 MORGUNBLAÐIÐ, FÖSTUDAGUR 22. OKTÓBER 1976 Valtýr Pétursson skrifar um 3 málverkasýningar — Jóhann Hjálmarsson skrifar leikdóm um DON Frá öndverðri öld Einar Hákonarson að Kjarvalsstöðum A seinasta ári hélt Einar Hákonarson nokkuð stóra sýn- ingu á verkum sínum í Bygg- ingarþjónustu-A.Í., sem sumir notuðu, meðan á deilu um Kjar- valsstaði stóð. Nú hefur Einar komið fyrir enn stærri sýningu í Vestursalnum að K.iarvals- stöðum, og eins og gefur að skilja, þ.i er hér á ferð einstakur dugnaður og herkjuátök, því að það eru hvorki meira né minna en 88 olíumálverk, sem lista- maðurinn sýnir þarna að sinni. Einar fer geyst og heggur stór- um. Vinnugleði og snör hand- tök virðast honum mjög eðlileg, og fátt er honum óviðkomandi í myndlist. Hann hefur lagt gjörva hönd á margt, og ég verð að játa, að ég sakna þess, að ekki er nein grafík eftir Einar á þessari sýningu, því að á því sviði hefur honum oft tekist vel upp. Mikil átök og hreyfingar einkenna. myndir Einars 'Hákonarsonar á þessari sýn- ingu. Hann vinnur í samræmd- um stfl og hefur skapað sér vissa hrynjandi i verkum sín- um, sem einkum og sér í lagi kemur fram í teikningu, sem á stundum er ákveðin og hnit- miðuð. Þarna held ég, að kjarni myndlistar Einars liggi, og það verður að segjast eins og er, að liturinn vefst nokkuð mikið fyrir honum enn sem komið er. Þetta er að vísu misjöfn sýning, en varla er við öðru að búast í svo viðamiklu húsnæði sem Vestursalur Kjarvalsstaða er. Það er líka dálítið áberandi, hve sum þessara verka eru lík í byggingu og lit. Það orsakar svo, að sum þeirra verka, sem sýnd eru, verða að láta í minni pokann fyrir þeim fyrirferðar- meiri og ágengari. Að mínu viti eru það sum litlu verkin, eins og t.d. Veisla nr. 79, sem hafa tekist einna best hjá Einari í litameðferð. Himnaförin nr. 26 finnst mér einnig athyglisverð, og á ég þá fyrst og fremst við byggingu verksins í línu og formi, en nokkuð er þarna Myndllst eftir VALTY PÉTURSSON harður litur á ferð eins og í mörgum öðrum verkum á þess- ari sýningu. Það er ýmislegt gott um þessa sýningu Einars Hákonarsonar að segja. Hann er mikill skap- maður, sem fer ört yfir, og ég vil engan dóm á það leggja, hvort hann stundar þau vinnu- brögð, er honum hentar best. Það verður að koma í ljós með tfð og tíma. Hann er afkasta- mikill og æðrulaus og virðist stundum ekki kunna sér hóf í litagleði sinni. Þessi sýning er fersk og ágeng, og það er slegið nokkuð hrottalega í borðið á köflum. Það má vel vera, að einmitt þess konar slagkraft vanti í fslenska list, en að sjálf- sögðu verður dómur um það að biða síns tíma, þegar þetta tímabil verður brotið til mergj- ar. Það er eins með listina og annað, allt tekur sinn tíma, bæði að skapa og melta. Ég held ég megi fullyrða, að þessi sýning Einars Hákonar- sonar sé í betri gæðaflokki en sú er hann hélt í fyrra. Ef þetta er rétt hjá mér, þá er allt í lagi, og svo þakka ég fyrir skemmti- lega og ferska sýningu, sem ljómar af mikilli vinnugleði. ÞJÓÐLEIKHÚSIÐ: LITLA SVIOIÐ: LEIKLESTUR: DONJUAN í HELVÍTI. Þáttur úr leikritinu MENN OG OFURMENNI eftir George Bernard Shaw. — Þýðandi: Árni Guðnason. — Lýsing: Kristinn Daníelsson. — Leikstjóri: Baldvin Halldórsson. LEIKLESTUR er ný tilraun í Þjóðleikhúsinu. Að þessu sinni var fluttur þáttur úr leik- riti Bernards Shaw Menn og ofurmenni. Þátturinn nefnist Don Juan í helvíti og lesa (eða leika) fjórir leikarar hlut- verkin: Gunnar Eyjólfsson (Don Juan), Erlingur Gislason (djöfullinn), Margrét Guð- mundsdóttir (Anna), og Ævar R. Kvaran (styttan). Leikstjóri er Baldvin Halldórsson. Leikrit Shaws er frá önd- verðri öldinni og ber þess að vonum merki. Don Juan er nær einráður i þessum þætti verksins, mælska hans gífur- leg og fremur þreytandi. At- hugasemdir djöfulsins eru aftur á móti hinar skemmti- legustu og hlutur Önnu og föður hennar (styttunnar) er góður í verkinu. Shaw hafði gaman af ræðumennsku og deilulist eins og fram kemur í þættinum og einnig þegar önnur ritstörf hans eru höfð i huga, ekki sist blaðaskrif hans og gagnrýni. Því er lýst í Don Juan í helviti hvernig djöfullinn missir tangarhald á Don Juan sem orðinn er hinn mesti siðapredikari. Leikurinn mót- Lelkllst eftir JÓHANN HJÁLMARSSON ast af hugmyndum Shaws um lífskraftinn sem voru að veltast fyrir honum um þetta leyti. Ofurmennin: Don Juan, Rembrandt, Nietzsche, Wagner, eira ekki í víti held- ur stefna til himna í leiðindin. Það er pólitískur ósigur fyrir djöfulinn að missa Don Juan. En menn fá sjálfir að ráða hvar þeir vilja vera. I staðinn fyrir Don Juan fær djöfullinn hermanninn (myndastyttuna) og þeir leiðast að lokum inn í glauminn og gleðina í viti, langt frá öllum Englending- um (þeir eru auðvitað í himnaríki), en Anna setur fram kenningu sína um það ofurmenni sem enn er ekki fætt, framtíðardraumsýn Shaws. Don Juan í helvíti er ágætt tækífæri til að kynnast leikrit- un frá öndverðri öld, einkum eins og hún birtist hjá ensk- um lærisveini Ibsens. Þýðing Árna Guðnasonar er frábær. Oft er maður minntur á það þegar leikararnir fara á kost- um i texta sínum hve íslenskt leikhúsmál er bágborið sam- anborið við málfar Árna Guðnasonar. Það mæðir mest á Gunnari Eyjólfssyni í hlutverki Don Juans, en hann les og flytur i senn texta sinn ágætlega. Erlingur Gíslason var kjörinn djöfull og lék á köflum hressilega, hann eins og gleymdi þvi að um leiklestur væri að ræða, fór að búa til hlutverk handa sviði. Margrét Guðmunds- dóttir var hin geðfelldasta Anna og Ævar R. Kvaran í hlutverki styttunnar flutti sitt mál af þrótti og innlifun. Að vel tókst má efalaust einnig þakka leikstjóranum Baldvini Halldórssyni. Leiklestur eins og þessi á að ég held framtíð fyrir sér. Ætlunin mun vera að stefna að fjölbreytni í efnisvali. Hver veit nema vanrækt innlend leikritagerð fái í slíkum flutn- ingi vettvang við hæfi? Að skilja landið sitt Haukur Agústsson: Yfirkaldan kjöl Prentsmiðjan Leiftur h.f. Reykjavfk 1975 Á siðast liðnu ári kom út bók- in Yfir kaldan kjöl eftir Hauk Agústsson. Nafn bókarinnar segir nokkuð frá umhverfi sög- unnar. Aðalpersónur eru drengirnir þrír, Bjarni, Óli og Geiri — allir reykvíkingar um fermingaraldur. Þegar skólinn er búinn, blasir við þeim at- vinnuleysi, tómlegt sumar. En þeir vilja gera eitthvað í sumar- frii sínu, helst eitthvað spenn- andi. A skólatröppunum verður hugmynd þeirra til. Þeir ákveða að fara á hjólum yfir Kjöl. Enginn aðdragandi er að þessari ákvörðun þeirra. Höf- undur lætur þá taka hana um- hugsunarlítið. En þar með hefst lifandi og eðlileg atburða- rás sögunnar, sem er stórtíð- indalitil en trúverðug og spenn- andi í látleysi sínu. Lesandi hefur það strax á tilfinning- unni að höfundur sé þaulkunn- ugur öllu sviði sögunnar. Náttúrulýsingar eru honum hugtækar, hann fer þar var- færnum höndum um efnið, er hann lýsir stórbrotinni náttúru öræfanna — og kyrrðinni: „Sólin var gengin til viðar, en milt húm sumarnæturinnar klæddi landið I dökkan hjúp, sem eins og lagði áherslu á frið- inn og fegurð næturinnar. Innri-Skúti gnæfði dimmur f vestrinu. Það var skuggi í hon- um undan bjarma norðvestur- loftsins og fjallið var allt að því ógnvekjandi. Bjartara var yfir kennileitunum til austurs. Síð- ustu geislar kvöldsólarinnar voru enn á flögri um himin- hvolfið og féllu á landið í þá átt." Svipmynd eins og þessi hlýt- ur að snerta strengi í brjósti hvers þess, er einhver kynni hef ur af tign íslenzkra öræf a. Fleiri svipaðar lýsingar finnast í bókinni. örnefni og kennileiti eru tal- in fram af mikilli þekkingu höf- undar á umhverfinu. Höfuðper- sónur sögunnar þykja mér, að lestri loknum, duglegir drengir hver á sína visu, og allir reynslunni ríkari eftir þessa skemmtilegu ferð. Ymsar auka- Bókmenntlr Jenna Jensdóttir skrifar um barna- og unglingabækur persónur tekst höfundi að leiða fram lifandi og eftirminnilegar. Má þar fyrst nefna Rikku gömlu, sem á sér vissulega stoð í veruleikanum. Islendingar hafa átt svona konur og eiga sennilega ennþá. Sannsöguleg mynd af Rikku vekur þá spurningu, hvort ekki væri þarfara hjá jafnréttisfólki að draga þessar alþýðukonur löngu liðinna og nýliðinna tíma fram í dagsljósið, heldur en að eyða margra mánaða vinnu í það að telja hvort fleiri karla eða kvenna sé getið í auglýsing- um dagblaða undanfarin tvö ár. Þetta er þó sjálft mannllfið í öllum sinum krafti. Freku konunni í sæluhúsinu á Hveravöllum er vel lýst, sér- staklega I samskiptum hennar við undirokaðan mann hennar. Svona konur eru líka til. Mér þykir ögmundur furðu fáfróð- ur um farartæki sitt f slíku langferðalagi. Höfundur leiðir okkur í kaldan veruleikann um það að þegar áður f áf arnir veg- ir öræfanna eru nú fjölfarnir að sumri til, getum við átt von á nöfnum eins og Tonis Cosy Cafe á kofum þar. Haukur Ágústsson er ekki óþekktur fyrir önnur ritsmíð og tónsmíð, en fer þarna inn á nýjar brautir og gefur strax miklar vonir sem athyglisverð- ur höf undur. Of margar prentvillur eru í svo ágætri bók. Bókband er betra en pappirinn. Kápu- teikning þykir mér ekki góð.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.