Morgunblaðið - 31.03.1978, Blaðsíða 12

Morgunblaðið - 31.03.1978, Blaðsíða 12
12 MORGUNBLADID, FÖSTUDAGUR 31. MARZ 1978 Fjárhagsvandræði Rafmagnsveitna ríkisins: Meginvandinn vegna óeðlilega mikillar húshitunar með raforku Fjárhagsvandamál Rafmagns- veitna ríkisins urðu aðaiumræðuefni á pingfundi neöri deildar Alpmgis í gær er Lúðvík Jósepsson kvaddj sér hljóðs utan dagskrár og gerði t>au aö umræðuefni. Óskaði Lúðvík eftir t>ví að forsætisráðherra gerði grein fyrir vandanum og hvernig ríkisstjórnin hygöist bregðast við honum. Geir Hallgrimsson svaraðí og sagði að ríkisstjórnin hefði bá um morguninn sampykkt að hækka húshitunartaxta Rarik um 25%, síðan hefði verið ákveðið að taka alla taxta Rafmagns- veitnanna til endurskoðunar og endurmats. Þá benti forsætisráö- herra á að athugun ætti að fara fram á verði raforku, sem ffutt er með norðurlínu til Laxárvirkjunarsvæöis- ins, en par fengi Rarik mjög óveru- legan hlut. Þá var ákveöið að fresta greiðslu á hluta af rekstrarhalla fyrirtækisins og taka jafnframt lán vegna annars hluta hans og rekstrar- lán framlengt til næsta árs. Lúðvík Jósepsson kvaddi sér hljóös og kvað tilefnið vera sú umræða, sem orðið heföi í blöðum undanfarna daga um málefni Rafmagnsveitna ríkisins og fjárhagsvandræði þeirra. Hér væri mikið mál, sem varöaði stóran hluta þjóðarinnar. Hann kvað ríkisstjórn skylt að gera Alþingi grein fyrir málinu, því að svo virtist sem þýöingarmikil framleiðslufyrirtæki væru að stöðvast og landshlutar að verða rafmagnslaus- ir. Fram hefði komið að Rarik skorti 1.200 milljónir króna til þess að geta staðiö undir eðlilegum rekstri og ráðizt í eðlilegar framkvæmdir. Skuldir fyrirtækisins væru nú 13,8 milljaröar króna, ef Orkubú Vestfjarða væri meðtalið. Vextir og afborganir væru um 1.800 milljónir króna. Lúðvík kvað þetta ástand ekki vera þese eölis aö þaö hefði skyndilega skollið á, iðnaö- arráðherra hlyti að hafa verið Ijóst að hverju stefndi. Þá kvað Lúðvík Jósepsson fram- kvæmdir við svokaltaða austurlínu vera að stöðvast vegna þess að ekki hefði tekizt að leysa út efni í hana að verðmæti um 140 milljónir krón^- 'ótt lánsfjáráætlun hefði kveðið á um T. 121 milljóna krónar króna lántöku. Stööv- unin væri því ekki vegna fjármagns- skorts heldur vegna þess að einhverjir aðilar hefðu ákveðið að vinna skyldi stöðvuö. Þá nefndi alþingismaöurinn tölur um verðlag á raforku í Reykjavík og á orkuveitusvæði Rarik og sagöi að raforka til frystihúsa og iðnaðar væri 86% hærri hjá Rarik en Rafmagnsveitu Reykjavíkur. Húshitunartaxti Rarik væri 84% dýrari og raforka til Ijósa meira en 100% dýrari. Ofan á þetta ástand bættist svo þaö að eilíft stríð væri um þaö, hvort Rarik gæti afgreitt þá raforku, sem nauðsynleg yrði og á Austurlandi kvað hann ástandiö væg- ast sagt bágborið. Þá kvaö hann heyrzt hafa að misklíð væri með stjórnarflokkunum um þessi mál. Lagði hann svo eftirfarandi spurningar fyrir forsætisráðherra: 1) Hvað hefur ríkisstjórnin gert til þess að leysa fjárhagsvanda Raf- magnsveitna ríkisins? 2) Hvað ráðgerir ríkisstjórnin að gera í fjárhagsvandamálum Rafmagns- veitnanna á þessu ári? 3) Er það ekki ætlun ríkisstjórnar- innar að framkvæma vilja Alþingis og Ijúka viö lagningu austurlínu á þessu ári? Hefur fjármagn til hennar verið tryggt? 4) Veröur ekki staöiö við þegar ákveöna fjárveitingu, 408 milljónir króna, til vesturlínu á þessu ári? 5) Hefur ríkisstjórnin hugsað sér að jafna raforkuverð á landinu til sam- ræmingar. 6) Vill ríkisstjórnin lýsa því yfir að Rafmagnsveitur ríkisins geti af fjár- hagsástæðum útvegaö eðlilega raf- orku? Þá lagöi Lúövík á það áherzlu aö ekki þýddi að ráðherrar Sjálfstæðis- flokksins einir gerðu grein fyrir skoöunum sínum í orkumálum, Fram- sóknarflokkurinn hlyti líka að bera ábyrgð á þessum málum og því yrðu ráðherrar hans einnig aö skýra sitt mál. Geir Hallgrimsson forsætis- ráðherra, svaraði Lúðvík Jóseps- syni og sagði að á fundi rík- isstjórnarinnar 16. marz hefði verið rædd greinargerð iðnaðarráðuneytis- ins um fjárhagsvandamál Rafmagns- veitna ríkisins. Samþykkti ríkisstjórnin þá að skipa þriggja manna nefnd, sem gera ætti tillögur um úrbætur og voru tilnefndir í nefndina Helgi Bergs, Gísli Blöndal og Páll Flygenring. Þeir skiluðu síöan tillögum, sem teknar voru til umræðu í ríkisstjórninni 21. marz og aftur í gærmorgun. Forsætisráðherra geröi s/ðan grein fyrir fjárhagsvanda Rarik. Hann kvað rekstrarhalla fyrirtækisins hafa verið 140 milljónir króna á árinu 1977 og áætlaður halli þetta ár væri 285 milljónir eða samtals 425 milljónir króna. Framkvæmdakostnaður um- fram áætlun á árinu 1977 hafi numið 446 milljónum króna og hækkun kostnaðaráætlunar norður- og austur- línu 1978 nemur 325 milljónum. Framkvæmdakostnaður umfram áætl- un hafi þannig verið 771 milljón og fjárhagsvandi fyrirtækisins í heild 1.196 milljónir króna. 110 milljónir á þessu ári, en 220 milljónir á heilu ári. Önnur tillaga nefndarinnar var um hækkun verðjöfnunargjalds á raforku úr 13% í 20% frá 1. maí næstkomandi. Kaupgreiðsluvísitala myndi hækka um 0.08 stig og tekjuauki 235 milljónir á þessu ári og 470 milljónir króna á heilu ári. Þessari tillogu hafnaði ríkisstjóm- in, en ákvað þess i' staö aö láta endurskoða alla taxta Rarik með tilliti til þess aö slík endurskoðun gæfi auknar tekjur fyrir fyrirtækið. Geir Hallgrímsson sagði að nefndar hefðu verið tölur um 80% dýrari raforku hjá Rarik en hjá Rafmagnsveitu Reykjavík- ur. Eflaust væri unnt að finna slíkum staðhæfíngum stað með því að velfa ákveðna taxta. Hér væri þó ekki aöeins um samanburð á töxtum Rarik og Rafmagnsveitu Reykjavíkur að ¦ <5S*J5 Geir Hallgrímsson ¦h Gunnar Thoroddsen Lúðvík Jósepsson Nefndin gerði tillögur um lausn þessa vanda. í fyrsta lagi lagði hún til aö hitunartaxti Rarik yrði hækkaður um 25% frá 1. maí næstkomandi. Forsætisráðherra sagði að lengst af hefði þessi taxti verið látinn fylgja olíuveröi, en síðan heföu orðiö vanhöld á því að undanförnu og hitunartaxtinn dregizt aftur úr, sem næmi þessum 25%. Samkvæmt upplýsingum Hag- stofunnar yrðu áhrif þessa á kaup- greiðsluvísitölu engin og aöeins smá- vægileg á verðlagsgrundvöll landbún- aöarvara. Þessa tillögu kvað hann ríkisstjórnina hafa samþykkt. Gæfi hún ræða því að rafmagnsveitur ýmissa kaupstaða heföu svipaða ef ekki lægri gjaldskrá. Ef meðalverö væri hins vegar tekið á töxtum Rarik og töxtum Rafmagnsveitna ríkisins, kæmi í Ijós að taxtar Rarik væru lægri miðaö við hverja kílówattstund. Ástæðan væri sú að svokallaðir marktaxtar, húshitunar- taxtar, væru miklu umfangsmeiri hjá Rarik en öðrum rafmagnsveitum. Þarna væri í raun komið að vandamáli þeirra, sem byggju við rafhitun húsa. Því hefði ríkisstjórnin ákveöiö að stefnt yrði að fjarvarmaveitum til þess aö finna lausn á þessu vandamáli. Stefnan, sem áður fyrr heföi verið rekin, að auka rafhitun húsa, hefði leitt til þessara vandamála Rarik. Lúðvík hefði lýst því í ræðu sinni að hann væri andvígur hækkun verðjöfnunargjalds og hækkun á töxtum. Því kæmi ekki annað til greina samkvæmt hans úrræðum en ríkissjóður legöi fram fjármagn og tæki viö skuldabyrði Rafmagnsveitnanna. Þaö þýddi aftur á móti aukna skatta, sem ekki væri raunhæft. Þá minntist forsætisráð- herra á að kílówattstund, sem færi norður, væri seld á 5 krónur. Taka þyrfti ákvörðun um rekstur byggðalín- unnar og væri í því sambandi unnt að auka tekjur Rarik. í þriðja lagi gerði nefndin ráð fyrir aö 80 milljónum af rekstrarhalla Rarik yrði ýtt til ársins 1979 og rekstrarlán, sem koma átti til greiðslu í september og er reiknað 250 milljónir, yröi framlengt. Þá gerði nefndin ráð fyrir að 521 milljónar króna vandi, sem þá væri eftir, yrði leystur með því að draga úr framkvæmdum, m.a. við vesturlínu. Það fellst ríkisstjórnin ekki á, en vill afla lánsfjár á innlendum markaöi að upphæð 450 til 500 milljónir króna. Þá kvað hann ríkisstjórnina að hluta til hafa samþykkt tillögur um tekjuöflun og hefur í athugun frekari tillögur. Þá kvað forsætisráðherra nýtt innheimtu- kerfi hjá Rarik valda talsverðum erfiðleikum, þar sem um byrjunarörð- ugleika væri að ræða 'og skilaði fjármagn sér seinna en áður. Væri þar um að ræða um 300 milljónir króna. Hann sagði að lokum að engin misklíð hefði verið innan ríkisstjórnarinnar um þessi mál. Gylfi Þ. Gíslason tók næstur til máls og talaði um alvarleg og stór mistök í orkumálum á síðustu árum. Alvarleg- ustu mistökin heföu veriö Krafla og sagði hann nauösyn á gagngerri rannsókn á því hvort núverandi eða fyrrverandi ríkisstjórn bæri þar ábyrgð á. Hann benti á að engin rödd hefði heyrst frá framsóknarmönnum um þessi mál, en þeir hlytu þó einnig að bera ábyrgð. Síðan ræddi hann um þrenn alvarleg mistök í orkumálum. Við aöskilnað Orkubús Vestfjaröa og Rarik hafi Orkubúiö tekið að sér 500 milljónir króna í skuldum, en Rarik 2 til 3 milljaröa. Síðan hafi þessu veriö breytt og Orkusjóður látinn taka skuldabyrðina. Orkumálaráöherra hafi tilkynnt þessa ákvöröun bréflega — var Framsóknarflokkurinn sammála eða var hann ekki spurður? — spurði Gylfi. í öðru lagi hafi iðnaðarráðherra ákveðið að leggja 250 milljón króna rafstreng til Vestmannaeyja eftir aö Alþingi hefði gengið frá fjárlögum og lánsfjáráætlun og fjárhagsskuldbind- ingar lagöar á Rarik í þeim efnum. Ef Armann Dabnannsson Akureyri — Minning Fæddur 12. september 1894 Dáinn 22. mars 1978 Það hefir verið gæfa íslenskrar þjóðar að hafa oftast átt hug- sjónamenn, að vísu misjafnlega marga og misjafnlega liðtæka frá einum tíma til annars, sem hafa átt til brunns að bera víðsýni og langsýni, trú á landið og fólkið og óeigingirni og dug til að fylgja hugsjónamálum sínum fram til sigurs. Einn þessara hugsjóna- manna og velgerðarmanna þjóðar- innar hefir nú endað skeiðið og hnigið í valinn með hreinan skjöld og með fullum heiðri, maður. sem lét merkið aldrei falla. <*' dag fylgjum við til grafar Ármanni Dalmannssyni, fyrrum skógar- verði, sem andaðist á miðviku- dagskvöld í dymbilviku. Virðing og þakklátt hugarþel samferðamann- anna verður honum veganesti inn á ófarnar Ieíðir. Ármann Dalmannsson fæddist í Fíflholtum í Hraunhreppi í Mýra- sýslu 12. september 1894, sonur hjónanna Steinunnar Stefánsdótt- ur og Dalmanns Ármannssonar, sem þar bjuggu. Hann varð búfræðingur frá Hvanneyri árið 1918, en var eftir það heima nokkur ár. Þá tók hann mikinn þátt í starfi ungmennafélags sveitarinnar, sem gerði hann löngu síðar að heiðursfélaga sín- um, og einnig var hann formaður sóknarnefndar Staðarhraunssókn- ar. En haustið 1924 hleypti Ár- mann heimdraganum, sigldi til Danmerkur og var í íþróttaskólan- um nafntogaða í Ollerup á Fjóni næsta vetur. Árið 1925 urðu þáttaskil í ævi Ármanns. Þá kom hann til Akur- eyrar, settist hér að og tók til óspilltra málanna við tvö áhuga- svið sín: ræktun manns og jarðar. Hann tók að kenna þjóðdansa, fimleika og aðrar íþróttir, hlaðinn orku og áhuga frá Niels Buck í Ollerup. Hann kenndi á vegum ýmissa samtaka, svo sem Ung- mennafélags Akureyrar, Ung- mennasambands Eyjafjarðar og Knattspyrnufélags Akureyrar. Hann varð einnig síðar meir stundakennari við Menntaskólann á Akureyri og um árabil prófdóm- ari við Gagnfræðaskóla Akureyrar og Bændaskólann á Hólum. Hann var um skeið í stjórn UMSE og lengi í íþróttaráði Akureyrar. Armann vann að ýmsum öðrum félagsmálum, sem hann taldi horfa til heilla og hamingju fyrir einstaklinga og heild. Ber þar hæst störf hans að bindindismál- um, sem hann vann að heiis hugar og af kappi ævilangt. Hann var formaður áfengisvarnarnefndar Akureyrar frá 1960 til dauðadags. Hann var einnig einlægur sam- vinnumaður og var formaður Akureyrardeildar Kaupfélags Ey- firðinga frá 1952 til æviloka. Þá er enn ótalið og ómælt það lið, sem hann lagði ýmsum félagsskap á beinan og óbeinan hátt og þau hjón bæði, svo sem skátahreyfing- unni, Ferðafélagi Akureyrar og Skautafélagi Akureyrar, svo að eitthvað sé nefnt. Störfin á skógræktar- og jarð- ræktarmálum munu þó að líkind- um halda nafni Ármanns Dal- mannssonar lengst á lofti. Har.n gerðist starfsmaður Ræktunarfé- lags Norðurlands þegar við kom- una til Akureyrar 1925. Þar var fyrir Ólafur Jónsson, sem varð framkvæmdastjóri félagsins árið áður, og þessir félagar og baráttu- bræður áttu sannarlega eftir að gera garðinn frægan og varpa ljóma á nafn Ræktunarfélagsins með frábærum störfum sínum. Ármann vann í félaginu í aldar- fjórðung eða þar til hann gerðist framkvæmdastjóri Skógræktarfé- lags Eyfirðinga og skógarvörður í Eyjafjarðarsýslu árið 1950. Jafn- framt var hann formaður Jarð- ræktarfélags Akureyrar 1933-1953 og var formaður Bún- aðarsambands Eyjafjarðar 1954-1973. Ármann var ærið stórvirkur í skógræktarstörfunum, og má sjá þess vísan vott víða bæ og héraði. Akureyringar munu eiga honum allra manna mest að þakka hið undurfagra friðland sitt og útivist- arsvæði, Kjarnaskóg, þó að marg- ar aðrar vinnufúsar og starfsamar hendur hafi verið lagðar ,á þann plóg. Þrátt fyrir allt vissu ekki margir af þessum sælureit, sem skógræktarfólk á Akureyri undir forystu Ármanns Dalmannssonar hafði komið upp í kyrrþey í Kjarnalandi, þar til þjóðhátíð Eyfirðinga og Akureyringa var haldin þar í júlímánuði 1974 og útivistarsvæðið var opnað almenn- ingi. Þá uppgötvuðu menn, hvern dýrgrip þeir höfðu eignast, og síðan hafa Akureyringar fjöl- mennt þangað í tómstundum sínum og notið samvista við gróandi jörð og ilmandi trjálundi. Mörg voru handtökin orðin, áftur en þetta gæti orðið, og verða aldrei tölum talin. En Ármann hafði af þeim yndi og unun, fann til ánægjunnar, en ekki erfiðisins. Hann vildi alltaf haga svo störfum sínum, að hann skilaði landinu betra og fegurra en það var, þegar hann tók við því. Svo var einnig um heimalandið, lóðina stóru ofan við heimili þeirra Sigrúnar í Aðalstræti 62. Þar er mikið ræktað, bæði matjurtir og trjá- plöntur af ýmsu tagi, sem standa í beinum röðum í skýldum reitum, berandi fagurt vitni þeim manni, sem farið hefir um nýgræðinginn gætnum, hlýjum, stórum höndum, um leið og hann mælti svo um og lagði svo á, að þessir veiku kvistir skyldu síðar verða sterkir stofnar og háir meiðir, ísland verða enn betra land, enn fegurra land. En Ármann Dalmannsson ástundaði ekki aðeins ræktun lands og lýðs vegna framtíðarinn- ar, heldur einnig rækt og ræktar- semi við fortíðina. Hann skildi mæta vel, að þar var grundvöllur íslenskrar þjóðmenningar, og tengslin við þann grunn má aldrei rjúfa, ef við eigum að skilja eðli okkar og uppruna, ef við eigum ekki að verða rekald í hafsjó erlendra strauma og flaumi nýj- unga, sem vissulega geta orðið okkur til góðs og framfara, svo framarlega sem okkur tekst að varðveita þessi tengsl. Því varð Ármann hollur granni Minja- safnsins á Akureyri, þegar það var sett á stofn árið 1962. Hann var líka kosin í stjórn þess í upphafi og var varaformáður stjórnarinn- ar allt til þess, er Jónas Kristjáns- son, fyrsti formaðurinn, andaðist snemma árs 1975. Þá tók Ármann við formennskunni og gegndi henni með prýði, fyrirhyggju og röggsemi í senn, allt til dauðadags. Þess naut Minjasafnið oft, að Ármann var maður ósporlatur, en einnig hins, hve hann var vel kynntur og bæði laginn og ýtinn að tala máli þess í öllu því skulda- basli, sem það hefir staðið í, frá því hafist var handa um stækkun húsnæðisins fyrir fjórum árum. Nú sér senn fyrir endann á þeim framkvæmdum, sem mest fyrir kapp og bjartsýni Ármanns og hagsýni og ráðdeild þeirra Þórðar safnvarðar Friðbjarnarsonar. Ár- mann hefir verið óþreytandi við víxlastapp og samninga við skuld- heimtumenn, þannig að allt hefir bjargast fram til þessa. Dugnaður þessa aldraða manns er dæmafár, og áhuginn sívaknandi. Helsjúkur var hann með hugann við málefni safnsins, leitandi ráða, hvernig þeim mætti best fyrir koma. Þó að mátturinn færi þverrandi og hann gæti ekki lengur borið sig um, hafði hann símann við höfðalagið og notaði hann óspart til að tala máli safnsins. Blikið og lífsaflið í augunum var ófölskvað, þó að kraftana þryti, og gamanyrði flugu enn af vörum. Nú þakkar þessi hljóðláta stofnun, Minja- safnið á Akureyri, formanni sínum látnum alla umhyggjuna og alla eljuna, sem alltaf var ólaunuð meft öðru en ánægjunni af vel unnu verki. Við, sem með honum feng- um að vinna að málefnum safns- ins, þökkum af alhug samfylgdina og vináttuna, sem aldrei bar skugga á. Ármann var skáldmæltur í besta lagi og orðhagur á bundið mál og óbundið. Frá hans hendi komu út tvær ljóðabækur, Ljóð af

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.