Morgunblaðið - 13.05.1978, Blaðsíða 24

Morgunblaðið - 13.05.1978, Blaðsíða 24
24 MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 13. MAÍ 1978 —AXXXAMld „VIÐ skulum í Þessari grein kanna fylgi borgarstjórnarmeirihlutans í kosningum, Þegar hann hefur unnio sigur í næstu kosningum á undan og Þegar Sjálfstæöisflokkurinn á aöild aö ríkisstjórn." eítir Hannes Hólmstein Giss urarson Stjórnmálabaráttan í Reykjavík Stjórnmálabaráttan er önnur í málum sveitar en ríkis, að kjósa til sveitarstjórnar er annað en að kjósa til Alþingis. Hvers vegna? Vegna þess að sveitarfélag gegnir öðru hlutverki en ríki, það setur ekki lög eða framkvæmir, heldur fullnægir það sam- eiginlegum þörfum íbúanna — þeim þörfum, sem þeir geta ekki fullnægt sjálfir, með því að þær eru almennar, en ekki einstaklings- bundnar. Hlutverk sveitarfélags er að leggja vegi, reka skóla, veita hita, vatn, rafmagn og aðra þjónustu. Sveitarfélagi má því líkja við fyrirtæki; að stjórna því er í rauninni að reka fyrirtæki. Sá mælikvarði, sem leggja ber á stjórn þess, er tæknilegur, en varla siðferðilegur. Stjórnmálabaráttan í sveitarfélagi er þess vegna fremur um vinnubrögð en viðhorf, fremur um menn en málefni. Kjósandi til Alþingis, sem hugsar af alvöru, spyr: Hvaða flokkur stefnir í orði og verki að því þjóðskipulagi, sem er líkast fyrirmyndarskipulagi mínu? En kjósandi til sveitarstjórnar, sem hugsar af sömu alvörunni, spyr annarrar spurningar. Hann spyr: Hvernig fæ ég beztu þjónustuna með minnstum tilkostnaði? Hann Ieggur með öðrum orðum rekstrarlegan eða tæknilegan mælikvarða á stjórn sveitarinnar. Reykja- víkurborg er langstærsta sveitarfélag landsins, og meiri hluti Reykvíkinga hefur í öllum borgarstjórnarkosningum til þessa svarað þessari spurningu með því að kjósa Sjálfstæðisflokkinn. Hann hefur ekki kosið það þjóðskipulag, sem Sjálfstæðisflokkurinn stefnir að, heldur þá menn, sem hafa verið í framboði, verk þeirra og vinnubrögð. I borgarstjórnarkosningunum í Reykjavík er í rauninni ekki kosið um Sjálfstæðisflokk- inn, heldur um D-listann. Meiri hluti Reykvíkinga hefur valið stjórn eins flokks, því að hún er samhentari og skilar betri árangri, rekur sveitarfélagið betur, en stjórn margra flokka. Hann hefur hafnað því hrossaprangi á markaði valdanna, sem nefnt er „pólitík". Ekki er um það deilt, að borgarstjórnarmeirihlutanum í Reykjavík hefur tekizt að stjórna borginni með þingmönnum. Sjálfstæðismenn voru því sigurvissir í bæjarstjórnarkosningunum 20. jan. 1934. Daginn fyrir kosningarnar sagði dr. Magnús Jónsson prófessor og alþingis- maður í grein í Mbl.: „Líkurnar benda því á, að Sjálfstæðismenn fái 9 bæjarfulltrúa." Og hann bætti við: „Er það trúa mín, að þeir eigi nóg atkvæðamagn til þess aðioma inn 10 mönnum." En hvað gerðist? Bæjarstjórn- armeirihlutinn fékk ekki nema 49,3% atkvæða, og 8. maður hans hafði 990 atkv. á bak við sig, en 6. maður Alþýðuflokksins BjörKvin (¦uAimindssun Kristján llcm'diktsson í3PP||gj£ '..- .0e atkvæða, vegna óvinsælda ríkisstjórnar Framsóknarflokksins, sem sat með stuðn- ingi Alþýðuflokksins. Fylgismenn D-listans voru vongóðir um árangur í borgarstjórnar- kosningunum 15. marz 1942, og Bjarni Benediktsson borgarstjóri var í 10. sæti listans. En hvað gerðist? D-listinn fékk ekki nema 48,7% atkvæða, og 8. maður hans hafði 1167 atkv. á bak við sig, en 4. maður Alþýðuflokksins 1053 atkv. Á þeim munaði því einungis 114 atkv., og borgarstjórnar- meirihlutinn hefði fallið, ef 303 kjósendur Birgir ísl.. Gunnarsson D-listinn frægan varnarsigur, og 1950 fékk hann 50,8% atkvæða. Sjálfstæðisflokkurinn vann góðan sigur í þingkosningunum 1953, bætti við sig 2 þingmönnum. Var ekki tilefni til bjartsýni í borgarstjórnarkosningunum 31. jan. 1954? Það héldu margir. Sverrir Júlíusson sagði í grein í Mbl. 29. jan., að „margir Sjálfstæðismenn væru svo bjart- sýnir, að þeir teldu að níunda sætið væri baráttusæti," en varaði sjálfur við þessari bjartsýni. Og hvað gerðist? D-listinn fékk ekki nema 49,5% atkvæða, og 8. maður hans hafði 1955 atkv. á bak við sig, en 2. maður Þjóðvarnarflokksins 1630 atkv. Á þeim munaði því einungis 325 atkv., og borgar- stjórnarmeirihlutinn hefði fallið, ef 520 kjósendur hans hefðu kosið Þjóðvarnar- flokkinn. Sjálfstæðisflokkurinn hafði á þessum tíma forystu í ríkisstjórn (stjórn Ólafs Thors) með Framsóknarmönnum. Kalda stríðið var háð, verkföll voru algeng, ágreiningur var um fyrirkomulag varnanna, og stjórnarsamvinnan við Framsóknar- flokkinn var sem fyrr óvinsæl með Reyk- víkingum. Borgarstjórnarkosníng- arnar 1966: úr 52,8% í 48,5% og 128 atkv. mun- ur D-listinn fékk 52,8% atkvæða í borgar- stjórnarkosningunum 1962, og Sjálfstæðis- flokkurinn vann sigur í þingkosningunum 1963, bætti hlutfallslega við sig, en að vísu ekki þingsætum. Enn var það, að Viðreisn- arstjórnin, sem Sjálfstæðisflokkurinn hafði forystu í á þessum tíma (stjórn dr. Bjarna Benediktssonar), var ekki eins óvinsæl og flestar aðrar ríkisstjórnir. Fylgismenn D-listahs töldu því 9. sætið baráttusætið í borgarstjórnarkosningunum 22. maí 1966 þrátt fyrir reynsluna í kosningunum 1934, 1942 og 1954. Hvað gerðist? D-listinn fékk ekki nema 48,5% atkvæða, og 8. maður hans hafði 2366 atkv. á bak við sig, en 3. maður Framsóknarflokksins 2238 atkv. Á þeim munaði því einungis 128 atkv., og borgar- stjórnarmeirihlutinn hefði fallið, ef 280 kjósendur hans hefðu kosið Framsóknar- flokkinn. Skýringin á þessum naumlega sigri (sem var í rauninni ósigur) er umfram allt sú, að fylgismenn borgarstjórnarmeiri- hlutans gengu að sigrinum of vísum, voru ekki við öllu búnir. Tvísýnar kosningar ágætum. Sú er skýringin á því, að margir menn, sem fylgja ekki stefnu Sjálfstæðis- flokksins í landsmálum, kjósa D-listann í Reykjavík með góðri samvizku — skýringin á þeim atkvæðum, sem Sjálfstæðisflokkur- inn í Reykjavík fær til borgarstjórnar umfram atkvæðin til Alþingis. Landsmálin og borgarmálin Hitt er annað mál, að landsmálanna gætir í öllum borgarstjórnarkosningum. Menn skiptast í flokka í Reykjavík eins og annars staðar, og breytingar á fylgi flokkanna vegna stjórnmálaviðhorfsins í landinu valda breytingum á fylgi framboðslistanna í Reykjavík. Sigrar D-listans í Reykjavík 1958 og 1974 voru til dæmis einkum vegna óvinsælda vinstri stjórnanna í landinu. (Allar ríkisstjórnir eru óvinsælar, en vinstri stjórnir eru óvinsælli en aðrar.) En er D-listinn í Reykjavík ósigrandi? Getur borgarstjórnarmeirihlutinn ekki fallið? Borgarstjórnarfulltrúi Alþýðubandalagsins (sem hét áður „Sósíalistaflokkurinn" og enn áður „Kommúnistaflokkurinn"), Sigurjón Pétursson, sagði það nýlega í blaðaviðtali. Við skulum í þessari grein kanna, hvort staðhæfing Sigurjóns eigi við einhver rök að styðjast eða ekki — kanna fylgi borgar- stjórnarmeirihlutans í kosningum, þegar hann hefur unnið sigur í næstu borgar- stjórnarkosningum á undan og þegar Sjálfstæðisflokkurinn á aðild að ríkisstjórn. Svo er í borgarstjórnarkosningunum 28. maí nk., og svo var í borgarstjórnarkosningun- um 1934, 1942, 1954 og 1966. Bæjarstjórnarkosning- arnar 1934: úr 53,5% í 49,3% og 211 atkv. mun- í bæjarstjórnarkosningunum 1930 hafði bæjarstjórnarmeirihlutinn fengið 53,5% atkvæða, og í þingkosningunum 1933 vann Sjálfstæðisflokkurinn sigur, bætti við sig 5 Birglr Isleifur Gunnarsson borgarstjóri: Nauðsynlegt að allir vinni eigi meirihlutinn að haldast Herbragð andstæðinga okkar að halda því fram að meirihlutinn í borgarstjóm sé öruggur „KINS uk reynslan hefur sýnt. Retur nlll jíítzI í þessum kic-nintrum. ok því fer fjarri. ao SjáirstæoÍKflnkkurinn se oniKííur með að halda meiri- hlnta í borKarstjórn." saKoÍ Hirtíír fslelfur Gunnarsson _ E<> hefuf&o lm/ ¦" ? MUla V" *"',uM» -*«" tf horirarstjóri. er MorKunhlaðið har undir hann ummæli Sijcur jóns í'í'turssunar. efsta manns á lista AlþýðuhandalaKsins. ¦¦¦¦<¦ ni viðhöfð voru eftir honum í Þjóðviljanum síoasllioinn lauKardaic. ..Ilór er bukIjók- leija um herhraKo ao ra^oa af hálfu andsla-oinua okkar sjálf- stædismanna. beir halda því nú allir fram. hver í kapp við annan. aö Sjálfsta-Aisflokkur inn •.»'¦ öruKKur meo meirihlut- ann. l>etta er til þeKs jíerl ao skapa andvaraleysi á meoal haráttusveita sjálfstæAis- manna ok jafnframt meoal þess mikla fjolda stuðninKS' manna meirihtuta bnruar stjórnar. sem eru óflokks- bun<*nir eða kjósa jafnvel aðra flokka í þinjrkosniniíiim." BirKtr safíði ao sjálfstæðis- menn hefðu að visu fengio óvenju k°° úrslit í kosninKun- um fyrir fjórum árum, en hann kvað þá hafa verið allsérstakar aðstæður. Við völd hafi verið vinstri stjórn, sem var mjög óvinsæl," og reynslan í borKar- stjórnarkosninfrum sýnir, að þi-Kar þanniy steniiur á, fáum við alltaf hetn kosninK- Þe^ar hins vegar likt stendur á ok nú, að Sjálfsæðisflokkurinn er í stjórnarforystu, þá hefur það ailtaf reyr.st okkur óhaKStætt í borKarstjórnarkosninKum og reyndar hofum við aldrci verið nær því að missa meirihlutann en einmitt, þegar við hofðum 9 borKarfulltrúa 1966. Þess vegna Kæti sú saga endurtekið sík nú, ef sveiflan á annað borð byrjar niður á við. Kr þá útilokað að seKja, hvort hún stoðvast við 8 menn eða 7 menn." ..í-<í; vil þess vegna hvetja alla okkar stuðninKsmenn," sagði borKarstjóri, „að fá ekki slika i'lyju í auRun, þótt andstæðinK- ar okkar haldi þessu fram. Því er nauðsynleKt að allir vinni að sÍKri. eÍRÍ hann að nást í þessum kosninKum" 779 atkv. A þeim munaði því einungis 211 atkv., og bæjarstjórnarmeirihlutinn hefði fallið, ef 347 kjósendur hans hefðu kosið Alþýðuflokkinn. Sjálfstæðisflokkurinn átti á þessum tíma aöild að ríkisstjórn (stjórn Ásgeirs Ásgeirssonar) með Framsóknar- mönnum, kreppa var í landinu og sundrung með landsmönnum, og mörg bjargráð ríkisstjórnarinnar voru óvinsæl. Borgarstjórnarkosning- arnar 1942: úr 54,7% í 48,7% og 114 atkv. mun- í borgarstjórnarkosningunum 1938 vann meiri hlutinn .nikinn sigur, fékk 54,7% hans hefðu kosið Alþýðuflokkinn. Sjálf- stæðisflokkurinn átti á þessum tíma aðild að ríkisstjórn (þjóðstjórn Hermanns Jónas- sonar), og var stjórnarsamvinnan við Framsóknarflokkinn mjög umdeild í Reykjavík. Landið var hernumið, og dýrtíð var (eða „verðbólga" á nútímamáli), kjara- deilur harðar og lausung í þjóðlífinu öllu. Borgarstjórnarkosning- arnar 1954: úr 50,8% í 49,5% og 325 atkv. mun- ur í borgarstjórnarkosningunum 1946 vann Hvað gerist í borgarstjórnarkosning- ungum eftir tvær vikur? Þessi könnun sýnir, að staðhæfing Sigurjóns Péturssonar á ekki við nein rök að styðjast. Við höfum komizt að reglu, og hún er þessi: Stórhœtta er á falli borgarstjórnarmeiri- hlutan.s í Reykjavík, ef Sjálfstædisflokkur- inn á aðild að ríkisstjórn og hefur unnið góðan sigur í næstu borgarstjórnarkosn- ingum á undan. Það, sem fellir borgarstjórnarmeirihlut- ann í Reykjavík, ef og þegar hani fellur, er andvaraleysið, værðin, sigurvissan. Borgar- stjórnarkosningarnar 1946 og 1970 voru tvísýnar, en fylgismenn D-listans vissu það fyrir þær, þeir börðust allir sem einn. Sá er munurinn á þeim og kosningunum 1934, 1942, 1954 og 1966. En hvað tekur við, ef borgarstjórnarmeirihlutinn fellur? Vinstri stjórn sezt að í Reykjavík. Þrír borgarstjór- ar að minnsta kosti (Björgvin Guðmunds- son, Kristján Benediktsson og Sigurjón Pétursson?), enginn þeirra með nægilega þekkingu á borgarmálum, taka við starfi hins dugandi og vinsæla borgarstjóra Reykvíkinga, Birgis ísleifs Gunnarssonar. Rekstur breytist í árekstur, samvinna í sundrung. Hvorn kostinn kjósa Reykvíking- ar? Ég er sannfærður um það, að meiri hluti þeirra kýs borgarstjórnarmeirihlutann í huganum. En hugi og athöfn eru sitt hvað: Borgarstjórnarkosningarnar 28. maí nk. eru tvísýnar, Sjálfstæðisflokkurinn á aðild að ríkisstjórn, og D-listinn vann góðan sigur í síðustu borgarstjórnarkosningum. Þetta veit Sigurjón Pétursson, sem er þaulæfður „pólitíkus". Hvað er maðúrinn að gera? Hvers vegna mælir hann gegn betri vitund? Hann er að beita gömlu herbragði — að svæfa andstæðinginn, leggja gildru fyrir hann, koma honum að óvörum. Andstæðing- ur Sigurjóns er sá meiri hluti Reykvíkinga, sem kýs samhentan borgarstjórnarmeiri- hluta. Alþýðubandalagið ætlar að læðast um bakdyrnar inn í borgarstjórnina í kosning- unum 28. maí nk.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.